تصور کنید در حال کار روی یک نقاشی دیجیتال حجیم هستید و هر بار که دکمه ذخیره را می‌زنید، نرم‌افزار مجبور است کل فایل را از ابتدا بازنویسی کند. این دقیقاً همان گلوگاهی است که کاربران GIMP برای سال‌ها با آن دست‌وپنجه نرم کرده‌اند.
به نقل از مستندات gimp.org، این نرم‌افزار در حال گذار از فرمت باینری XCF — که از سال ۱۹۹۷ استفاده می‌شد — به یک ساختار جدید مبتنی بر XML فشرده است. این تغییر بنیادین اجازه می‌دهد نرم‌افزار تنها بخش‌های تغییریافته‌ی فایل را به‌روزرسانی کند و سرعت ذخیره‌سازی را به‌شدت افزایش دهد. از سال ۱۹۹۷ تاکنون، GIMP بر همین ساختار فایل اولیه تکیه کرده بود، اما اکنون این بازنگری گسترده برای پشتیبانی از پروژه‌های عظیم و چندصفحه‌ای ضروری شده است.
همان‌طور که در تحلیل‌های پیشین ما درباره‌ی ابزارهای متن‌باز اشاره کردیم، پایداری در برابر تغییرات ساختاری همواره چالش اصلی این پروژه‌هاست. فرمت XCF قدیمی، با وجود قابلیت اطمینان، دیگر توان پاسخگویی به نیازهای نسخه‌ی ۳.۶ را نداشت؛ به‌ویژه در بخش انیمیشن‌ها و ویژگی‌های چندصفحه‌ای که برای نسخه‌های آینده برنامه‌ریزی شده‌اند.
معماری جدید پروژه‌ها
توسعه‌ی این ساختار جدید توسط Jehan رهبری می‌شود. تیم توسعه تأیید کرده است که فرمت XCF حذف نخواهد شد و سازگاری با نسخه‌های قدیمی اولویت دارد؛ بنابراین فایلی که مثلاً توسط یک شرکت کوچک در سال ۱۹۹۸ ساخته شده، همچنان در نسخه‌های جدید به‌درستی رندر می‌شود.
با این حال، تمام قابلیت‌های جدید تنها در فرمت XML پشتیبانی خواهند شد. این تغییر، پیش‌نیاز فنی برای پیاده‌سازی قابلیت «ذخیره‌سازی خودکار» (Auto-save) است که پیش از این در ساختار باینری XCF از نظر فنی غیرممکن بود و اکنون راه برای آن هموار شده است.
ویرایش غیرتخریبی و قلم‌موها
Alx Sa کدهای مربوط به فیلترهای غیرتخریبی — یعنی تغییراتی که پیکسل‌های اصلی تصویر را برای همیشه نابود نمی‌کنند — را گسترش داده است. اکنون کاربران می‌توانند فیلترها را روی ماسک‌های لایه اعمال کنند بدون اینکه تغییرات دائمی شوند. همچنین Reju یک منوی شناور (Popover) جدید طراحی کرده تا مدیریت فیلترهای لایه و ماسک در یک صفحه متمرکز شود و کاربر بتواند هر دو را به‌طور همزمان مدیریت کند.
ابزار گرادینت اکنون از حالت «گرادینت قابل ویرایش» (Editable Gradient) پشتیبانی می‌کند. اگر این گزینه در بخش Tool Options فعال باشد، گرادینت به پشته‌ی فیلترها اضافه می‌شود. این قابلیت به شما اجازه می‌دهد تا وضعیت نمایش آن را تغییر دهید، جایگاهش را در پشته جابه‌جا کنید یا بعداً با بازگشت به ابزار گرادینت، بدون نیاز به شروع دوباره، آن را ویرایش کنید.
علاوه بر این، فیلترهایی که نیازی به دیالوگ ندارند (مانند فیلتر Invert)، اکنون می‌توانند به‌صورت غیرتخریبی روی لایه‌های غیر رستر اعمال شوند. این شامل گروه‌های لایه، لایه‌های لینک، لایه‌های متنی و لایه‌های برداری (Vector) می‌شود. در حالی که ابزارهای سنتی بر ویرایش دستی متمرکز هستند، رقابت در دنیای ویرایش تصویر اکنون به سمت هوش مصنوعی پیش می‌رود؛ برای مثال مدل Grok Imagine 2.0 اخیراً جایگاه دوم جهانی را در ویرایش تصویر کسب کرد که نشان‌دهنده سرعت تحول در این حوزه است.
در بخش قلم‌موها، Cassidie Grogan قابلیت Spectral Blending را برای موتور MyPaint پیاده کرده است. این سیستم شبیه‌سازی ترکیب فیزیکی رنگ‌هاست؛ برای مثال، ترکیب آبی و زرد به‌جای ایجاد یک رنگ تیره و گل‌آلود، رنگ سبز تولید می‌کند و ترکیب قرمز و زرد منجر به ایجاد رنگ نارنجی می‌شود. کاربران می‌توانند این اثر را از طریق چک‌باکس Spectral Blending در تنظیمات ابزار فعال کرده و شدت آن را با یک لغزنده (Pigment Slider) کنترل کنند.
همچنین Michael Natterer پیش‌نمایش قلم‌موهای MyPaint را اصلاح کرد تا به‌جای ابعاد محدود ۴۸ در ۴۸ پیکسل، با اندازه کامل نمایش داده شوند و در نمایشگرهای بزرگ تار نباشند.
ادغام عمیق با PSD
GIMP به‌شدت در حال کاهش فاصله با ادوبی فتوشاپ است. Frank Teklote رویه‌ای برای خروجی گرفتن از متادیتای PSD در فایل‌های TIFF و JPEG توسعه داده است. این قابلیت مکمل رویه‌ی وارد کردن (Import) موجود است؛ به این معنا که اگر کاربر یک JPEG با مسیرها (Paths) یا یک TIFF با لایه‌ها را وارد GIMP کند، این اطلاعات هنگام خروجی گرفتن حفظ می‌شوند. به دلیل این معماری، هرگونه بهبود آتی در سازگاری با PSD به‌طور خودکار ویژگی‌های خروجی TIFF و JPEG را نیز به‌روز می‌کند.
Jacob Boerema همچنین پشتیبانی از PSD Descriptors را اضافه کرد. این یک فرمت متنی مدرن اما مستندنشده است که ادوبی از آن استفاده می‌کند. اکثر پشتیبانی‌های قبلی بر اساس مشخصات عمومی ادوبی بود که آخرین بار در سال ۲۰۱۹ به‌روزرسانی شده بود. با خواندن این توصیف‌گرها، GIMP اکنون می‌تواند ویژگی‌های مدرن فایل‌های PSD را مدیریت کند.
به گزارش تیم توسعه، بهبودهای کلیدی PSD که توسط دانشجویان GSoC (از جمله Akascape و Waris Maqbool) انجام شده، شامل موارد زیر است:
- لایه‌های متنی قابل ویرایش
- استایل‌های لایه مدرن و لایه‌های Adjustment که به‌صورت معادل‌های GEGL ظاهر می‌شوند
- وارد کردن اشکال تک‌رنگ (Solid color shapes) به‌صورت لایه‌های برداری (Vector)
بازنگری در رابط کاربری و تجربه کاربری
برای بهبود تجربه در ویندوز و مک، Alx Sa پنجره‌های انتخاب فایل (File Choosers) را به گزینه‌های بومی GTK3 منتقل کرده است. حالا کاربران به‌جای رابط عمومی GTK، دیالوگ‌های استاندارد باز/ذخیره سیستم‌عامل خود را می‌بینند. در حالی که دیالوگ‌های ساده تبدیل شده‌اند، مواردی که دارای ویژگی‌های پیچیده هستند هنوز در حال بازطراحی جریان کاری (Workflow) می‌باشند.
طراح پروژه، Denis Rangelov، تمام ۷۸ آیکون مکان‌نما را به SVG تبدیل کرد تا در نمایشگرهای با رزولوشن بالا کاملاً شفاف و تیز باشند. او همچنین آیکون‌های قفل لایه را برای یکپارچگی بصری به‌روزرسانی کرد.
عملکرد نرم‌افزار نیز بهبود یافته است. woot00 باگی را رفع کرد که باعث می‌شد پس‌زمینه شطرنجی (Transparency Checkerboard) هنگام چرخش بوم بچرخد و سرعت زوم و نقاشی را کاهش دهد. این اصلاح همچنین مانع از ناپدید شدن الگوی شطرنجی هنگام زوم بیش از حد می‌شود.
سایر تغییرات UX عبارتند از:
- بازطراحی رابط جست‌وجوی اکشن توسط Gabriele Barbero (بر اساس طراحی Denis Rangelov) برای نمایش بهتر و سازگارتر کلیدهای میان‌بر با چیدمان منوها.
- بهبود پنل الگوها توسط Andreas Vukman به‌گونه‌ای که الگوهای کوچک‌تر برای پر کردن فضا تکرار شوند و حاشیه‌های عجیب حذف گردند.
- فعال‌سازی انتخاب Shift+Click در ویرایشگر متن روی بوم توسط Richard Gitschlag، تا عملکردی مشابه واژه‌پردازهایی مانند LibreOffice داشته باشد.
- جایگزینی منوهای کشویی در ویرایشگر متادیتا با دو دکمه بصری و بصری توسط Ahmed E. Yassin.
- استفاده از Spin Scales به‌جای Spin Entry توسط Ondřej Míchal برای سهولت در استفاده زمانی که عرض رابط کاربری کاهش می‌یابد.
- رفع مشکلات نمایش دیالوگ‌های پاپ‌آپ به‌طور خاص برای کاربران macOS توسط Bruno Lopes.
اصلاحات فنی و امنیتی
در این نسخه، چهار کارآموز GSoC نقش داشتند. Waris Maqbool فیلتر Sharpen جدیدی را به GEGL اضافه کرد که در نسخه بعدی GEGL در دسترس خواهد بود. همچنین Dimitriy Ryazantcev پشتیبانی از فرمت‌های ICO/CUR/ANI ویندوز را اصلاح کرد، به‌ویژه رندرینگ برخی فرمت‌های ICO ۳۲ بیتی را برای تطابق بیشتر با مشخصات ویندوز بهبود بخشید.
Estecka باگی را در رندرینگ فیلترهای غیرتخریبی روی گروه‌های لایه Passthrough حل کرد که پیش از این باعث می‌شد تصویر بسته به اینکه گروه لایه‌های فرزند داشته باشد یا خیر، متفاوت به نظر برسد.
سایر اصلاحات فنی:
- رفع مشکل باز نشدن دهمین تصویر اخیر در تاریخچه با Alt+0 توسط Petr Vorel.
- اصلاح یک پس‌رفت (Regression) در اسکریپت‌های شخص ثالث که باعث می‌شد محدوده شماره پارامترها در GUI نمایش داده نشود، توسط Lloyd Konneker (توسعه‌دهنده اصلی Script-fu).
- رفع چندین حفره امنیتی بالقوه در پلاگین‌های تصویری توسط Jacob Boerema و Alx Sa.
این به‌روزرسانی‌ها برای نسخه توسعه‌ای GIMP 3.3.2 هدف‌گذاری شده‌اند. در حالی که نسخه پایدار 3.2.6 در هفته‌های آینده منتشر می‌شود، اما آن نسخه بیشتر بر رفع باگ‌ها و بهبودهای کوچک تمرکز دارد تا این قابلیت‌های جدید.
این گذار به فرمت مدرن نشان می‌دهد GIMP دیگر نمی‌خواهد صرفاً یک «جایگزین سبک» باشد، بلکه قصد دارد به یک ابزار حرفه‌ای تبدیل شود که توانایی مدیریت پروژه‌های پیچیده صنعتی را دارد.
کاربرانی که مایل به آزمایش فرمت جدید پروژه پیش از انتشار رسمی 3.3.2 هستند، می‌توانند در حال حاضر این تغییرات را از طریق نسخه‌های «Nightly» تست کنند.
گام بعدی شما
- اگر از پروژه‌های حجیم استفاده می‌کنید، نسخه‌های Nightly را امتحان کنید تا سرعت ذخیره‌سازی جدید را تجربه کنید.
- لایه‌های متنی PSD خود را در نسخه‌های توسعه‌ای تست کنید تا میزان سازگاری با فتوشاپ را بسنجید.
- قابلیت Spectral Blending را در قلم‌موهای MyPaint فعال کنید تا ترکیب رنگ‌های طبیعی‌تر را آزمایش کنید.
اما داستان سخت‌افزاری این تحول حتی شگفت‌انگیزتر است — به تحلیل ما درباره‌ی بهینه‌سازی‌های گرافیکی در محیط‌های متن‌باز مراجعه کنید.
گفتگو