اگر امروز برای پژوهشهای خود به جای گوگل از چتباتها استفاده میکنید، باید بدانید ابزارهای مورد اعتماد شما قرار است تحت نظارت شدیدترین قوانین اروپا قرار بگیرند. کمیسیون اروپا در ۳۱ اوت ۲۰۲۶ در بروکسل رسماً اعلام کرد که ChatGPT را در دسته موتورهای جستوجوی بسیار بزرگ طبقهبندی میکند.
این تغییر تعریف قانونی به این معناست که OpenAI باید با سختگیرانهترین سطح قانون خدمات دیجیتال (DSA) سازگار شود؛ قانونی که رژیم اجباری بازرسیهای ریسک و نظارتهای شدید را فعال میکند. این اتفاق در حالی رخ میدهد که میلیونها کاربر، چتباتها را جایگزین نوار جستوجوی سنتی کردهاند. همانطور که در تحلیل قبلی ما دربارهی مقیاس پذیرش ابزارهای هوش مصنوعی اشاره کردیم، نفوذ این فناوری به لایههای حساس دولتی و نظامی، اکنون توجه قانونگذاران را به ریسکهای سیستمیک جلب کرده است. این رویکرد نظارتی در راستای بررسیهای گستردهتر اتحادیه اروپا برای کنترل مدلهای زبانی بزرگ صورت میگیرد تا استانداردهای ایمنی در سطح جهانی تثبیت شود.
به نقل از کمیسیون اروپا، دلیل این طبقهبندی آن است که ChatGPT ماهانه به حداقل ۴۵ میلیون کاربر در اتحادیه اروپا دسترسی دارد. در کنار این ابزار، پلتفرمهای Reddit و Roblox نیز به عنوان پلتفرمهای آنلاین بسیار بزرگ بازشناخته شدند. این تصمیم در واقع برچسب جدیدی است که اروپا برای پلتفرمهای بسیار بزرگ تعریف کرده تا مسئولیتهای اجتماعی آنها را افزایش دهد. طبق این دستور، هر سه سرویس تا دسامبر ۲۰۲۶ باید الزامات زیر را پیادهسازی کنند:
- ایجاد آرشیوهای عمومی و قابل مشاهده برای تمام تبلیغات.
- دادن دسترسی به دادهها برای پژوهشگران تأییدشده جهت بررسی ریسکهای سیستمیک.
- ارائه گزارشهای شفافیت ششماهه درباره نظارت بر محتوا (Content Moderation).
- ایجاد سازوکارهای رسمی برای گزارش محتوای غیرقانونی و رسیدگی به شکایات کاربران.
- طراحی سیستم پاسخ سریع به بحران برای جلوگیری از مداخله در انتخابات یا آسیب به خردسالان.
این اقدام، توازن قدرت را از «خودتنظیمی» شرکتها به «بازرسی خارجی» تغییر میدهد. به گزارش تحلیلگران حقوقی، اتحادیه اروپا اکنون میتواند دقیقاً بررسی کند که OpenAI چگونه محتوای غیرقانونی را حذف میکند. برای کاربران تجاری، این یعنی ابزارهای پژوهشی شفافتر میشوند، هرچند احتمالاً برای فرار از جریمههای سنگین اروپا، فیلترهای سختگیرانهتری روی پاسخها اعمال شود.
پروفسور ناتالی هلبرگر از دانشگاه آمستردام اشاره میکند که بحث اصلی اکنون بر سر دادههای آموزشی است. اگر کمیسیون اروپا برای ارزیابی ریسک، دسترسی به وزنهای باز (Open Weights) — یعنی همان دستور پخت مدل که مشخص میکند هر سیگنال چطور پردازش شود — را مطالبه کند، تضاد شدیدی میان شفافیت قانونی و مالکیت معنوی شرکتها شکل خواهد گرفت.
گام بعدی شما
- اگر از APIهای OpenAI برای کسبوکار استفاده میکنید، تغییرات احتمالی در سیاستهای فیلترینگ محتوا در منطقه اروپا را رصد کنید.
- گزارشهای شفافیت ششماهه OpenAI را برای درک نحوه مدیریت دادههای کاربران دنبال کنید.
- بررسی کنید که آیا ابزارهای جایگزین با وزنهای باز، استانداردهای شفافیت کمیسیون اروپا را پیشدستانه رعایت کردهاند یا خیر.
اما این فشار قانونی تنها روی مدلهای زبانی نیست؛ اثر این تصمیم بر اکوسیستم مدلهای چندوجهی را در گزارش بعدی بررسی خواهیم کرد.
گفتگو