تصور کنید گوشی یا لپتاپی که هر روز با آن کار میکنید، ناگهان تصمیم بگیرد به جای شما ایمیل بنویسد یا متونی را خلاصه کند که هرگز نخواستهاید. اگر از حضور ناخواسته دستیارهای دیجیتال در هر گوشه از رابط کاربری دستگاههایتان خسته شدهاید، تنها نیستید. این احساس استیصال باعث شده تا موجی از کاربران در آمریکا به کتابخانههای عمومی هجوم آورند تا یک مهارت خاص را بیاموزند: چطور قابلیتهای هوش مصنوعی زاینده (Generative AI) — که شبیه دستیاری است که بدون اجازه وارد اتاق شما شده و شروع به مرتب کردن وسایلتان میکند — را کاملاً خاموش کنند.
به گزارش تککرانچ (TechCrunch)، چارلی بیلی، کتابدار در جنوب فیلادلفیا، کارگاهی با عنوان «اجتناب از هوش مصنوعی» برگزار کرد تا به شرکتکنندگان کمک کند جمینای (Gemini) و اپل اینتلیجنس (Apple Intelligence) را در گوشیهایشان غیرفعال کنند. او این جلسه را در کلاسی طراحیشده برای کودکان برگزار کرد؛ جایی که روی فرش رنگارنگ اتاق، حروفی مثل «M» برای ماه (Moon) و «Z» برای گورخر (Zebra) به چشم میخورد. با وجود این فضای کودکانه، ۲۰ بزرگسال با چهرههای جدی برای هدفی کاملاً متفاوت در آنجا جمع شده بودند. بیلی به تککرانچ گفت که انگیزه او، مشاهده درمان استیصال افرادی است که احساس میکنند ابزارهای هوش مصنوعی که هرگز درخواست نکردهاند، ناگهان در تمام ابعاد زندگیشان رخنه کردهاند.
همانطور که در تحلیلهای پیشین ما دربارهی حریم خصوصی در مدلهای زبانی اشاره کردیم، پذیرش تکنولوژی زمانی پذیرفتنی است که کاربر حق انتخاب داشته باشد. اکنون در حالی که غولهای فناوری هوش مصنوعی را بهصورت پیشفرض در سیستمعاملها جایگذاری میکنند، یک جنبش مردمی در حال شکلگیری است. در حالی که پیشتر پوشش دادیم که چهرههای سیاسی مانند دونالد ترامپ روی رشد مالی این شرکتها شرطبندی کردهاند، اما در سطح خرد، کاربران عادی در حال شکل دادن به یک جنبش متقابل هستند. برای این کاربران، مشکل خودِ تکنولوژی نیست، بلکه نبود «حق انتخاب» و فقدان عاملیت در پذیرش این ابزارهاست.
ریشههای این جنبش
بر اساس مستندات منتشر شده، برنامه بیلی از ایدهی هانا سایرس، کتابداری در ایالت مین، الهام گرفته است که اولین بار مقالهای درباره کارگاه خود در یک مجله منتشر کرد. سایرس گزارش داد که علاقه مردم به این موضوع بیسابقه است؛ او اشاره کرد که کلاسهای معمول «مقدماتی کامپیوتر» او معمولاً حدود ۱۲ نفر شرکتکننده دارند. در مقابل، اولین جلسه «اجتناب از هوش مصنوعی» او به دلیل تقاضای بسیار بالا، نیاز به ایجاد لیست انتظار و حتی پخش زنده از طریق زوم داشت تا ۷۰ شرکتکننده بتوانند در آن حضور یابند.
سایرس مشاهده کرد که مراجعان کتابخانه بنگور سوالات بسیار خاصی میپرسند؛ مثلاً چرا هوش مصنوعی سعی میکند ایمیلی تکجملهای را که از پیش ساده و خواناست، خلاصه کند یا چرا اصرار دارد ایمیلهای آنها را به جای خودشان بنویسد. او تصمیم گرفت از هیاهوی رسانهای دور این فناوری به عنوان فرصتی استفاده کند تا مفاهیم پایه این تکنولوژی و روشهای دقیق غیرفعالسازی آن را آموزش دهد. این نگرانیها از اثرات پیشبینینشده تولید محتوای خودکار، یادآور تجربیات تکاندهندهای است که در تولید کتابهای کودکان با AI رخ داد و نشان میدهد که خروجیهای کنترلنشده ماشینها میتواند باعث شوک کاربران شود.
طبق گزارش تککرانچ که در ۲۵ جولای ۲۰۲۶ منتشر شد، تقاضا برای این کارگاهها بهسرعت در حال رشد است. پست اینستاگرامی کتابخانه بیلی درباره این رویداد بیش از ۲,۰۰۰ لایک و ۲۲۰ اشتراک دریافت کرد که در مقایسه با تعاملات معمول (که معمولاً در حد چند ده لایک برای هر پست است)، رقمی خیرهکننده و غیرعادی است. استقبال به حدی بود که بیلی مجبور شد برنامه دوم را سریعاً برنامهریزی کند، زیرا تعداد ثبتنامهای جلسه اول از ظرفیت پذیرش فراتر رفته بود.
تاکتیکهای عملی در کارگاهها
بیلی کارگاه یکساعته خود را با یک بررسی کلی درباره نحوه عملکرد چتباتها و ابزارهای هوش مصنوعی مصرفکننده آغاز میکند و دلایلی را توضیح میدهد که چرا برخی ممکن است از آنها استفاده کنند یا تصمیم بگیرند از آنها اجتناب کنند. سپس با استفاده از یک پروژکتور، دستورالعملهای گامبهگام را برای خاموش کردن ویژگیهای خاص در پلتفرمهای محبوب فناوری نمایش میدهد.
شرکتکنندگان همچنین راهکارهای عملی و ترفندهایی را برای دور زدن ادغامهای اجباری هوش مصنوعی به اشتراک میگذارند، از جمله:
- افزودن عبارت
&udm=14به انتهای یک عبارت جستوجوی گوگل (Google Search) برای پنهان کردن نتایج تولید شده توسط هوش مصنوعی (نکتهای که بیلی آن را روی تختهسفید، درست کنار رمز عبور وایفای نوجوانان، نوشت). - استفاده از راهنمای گامبهگام روی پروژکتور برای یافتن «سوئیچهای خاموش» پنهان در تنظیمات پیچیده سیستم.
- بحثهای عمیق درباره اثرات زیستمحیطی مرکز داده (Data Center) — که شبیه نیروگاههای عظیمی است که برای تغذیه مغز دیجیتال، برق و آب زیادی مصرف میکنند — و بررسی اخلاقیات مربوط به بهروزرسانیهای اجباری نرمافزار.
فلسفه مقاومت
شرکتکنندگانی مانند گابریل و جانی، نگرانیهای متنوعی را بیان کردند؛ از ردپای کربنی سنگین هوش مصنوعی گرفته تا ماهیت مزاحم و متجاوزانه ایمیلهای نوشته شده توسط ماشین. جانی به تناقض عجیبی در بازار مسکن اشاره کرد و گفت در حالی که خرید یک خانه برای مردم بسیار دشوار شده است، اما یک مرکز داده میتواند ظرف دو سال درست کنار خانه شما ساخته شود. گابریل نیز احساس میکند هوش مصنوعی در محیط کار «به زور به گلویش چپانده شده است»، هرچند او تصریح کرد که با استفاده از هوش مصنوعی برای پیشرفتهای پزشکی مخالف نیست.
با این حال، این جنبش به معنای رد کامل و مطلق تکنولوژی نیست. سایرس اشاره کرد که ابزارهایی مثل نویسهخوانی نوری (OCR) — که شبیه چشمکزنهای دیجیتالی است که متنهای قدیمی را میخوانند و به فایل قابل ویرایش تبدیل میکنند — همچنان برای اسکن اسناد قدیمی کتابخانه ضروری و کاربردی هستند. هدف این کتابداران و مراجعان، مطالبه کنترل بیشتر، عاملیت و آزادی در نحوه استفاده از فناوری است.
این تغییر رفتار نشان میدهد که «آخرین قطرهای که پیمانه را پر کرد»، طراحی نرمافزارهاست. سایرس معتقد است آگاهی مردم از این موضوع که شرکتهای سازنده این محصولات نفوذ بیش از حدی بر کاربران دارند، از مدتها پیش در حال رشد بوده است. وقتی هوش مصنوعی بدون یک راه خروج (Opt-out) واضح در جریان کاری کاربر قرار میگیرد، این موضوع باعث ایجاد یک واکنش دفاعی میشود.
بیلی این کارگاهها را راهی برای ارتقای سواد دیجیتال میبیند. او با کمک به مردم برای بازپسگیری خودمختاریشان در مورد اینکه آیا میخواهند از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده کنند یا خیر، در برابر طراحیهایی میجنگد که پذیرش اجباری را تحمیل میکنند. برای کاربر عادی، نبرد برای یافتن «دکمه خاموش»، به بخشی مرکزی از تجربه کاربری تبدیل شده است.
با فشار شرکتها برای ادغام عمیقتر، دانستن نحوه خروج (Opt-out) به یک مزیت رقابتی برای حفظ حریم خصوصی و آرامش ذهنی تبدیل میشود. اگر شما هم از ظهور ناگهانی هوش مصنوعی در اپلیکیشنهایتان کلافه شدهاید، شاید بد نباشد تقویم رویدادهای کتابخانه محلی خود را بررسی کنید یا به دنبال گروههای سواد دیجیتال جامعهمحور بگردید.
گام بعدی شما
- در تنظیمات سیستمعامل خود به دنبال گزینههای «AI-off» یا «Legacy Mode» بگردید.
- برای جستوجوی خالص در گوگل، از فیلترهای پیشرفته یا پارامترهای حذف AI استفاده کنید.
- در مورد اثرات محیطی مدلهای زبانی مطالعه کنید تا تصمیمات مصرفی آگاهانهتری بگیرید.
اما داستان سختافزاری این تحول حتی شگفتانگیزتر است؛ برای درک اینکه چرا مراکز داده در حال بلعیدن شبکههای برق هستند، تحلیل ما درباره بحران انرژی AI را بخوانید.
گفتگو