تصور کنید یک تصویر استاندارد MRI به داده‌های عددی و دقیق از بافت‌های چربی و عضلانی تبدیل شود. این رویای پزشکی اکنون با تأییدیه ۵۱۰(k) سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) برای نرم‌افزار SwiftSight Body Composition محصول شرکت AIRS Medical در ۵ اکتبر ۲۰۲۶ به واقعیت تبدیل شده است. به نقل از بیانیه این شرکت که در شیکاگو منتشر شد، این مجوز پلتفرم MRI کمیِ آن‌ها را به حوزه تحلیل ترکیب بدنی گسترش می‌دهد و مرکز تصویربرداری SimonMed Imaging نخستین مشتری استقرار این فناوری است.
بسیاری از ابزارهای فعلی ترکیب بدنی بر اسکن‌های DEXA یا CT متکی هستند؛ ابزارهایی که یا جزئیات چربی احشایی را نادیده می‌گیرند یا بیمار را در معرض تابش‌های یونیزه قرار می‌دهند. AIRS Medical با استفاده از قطعه‌بندی تصویر (Image Segmentation) — شبیه به رنگ‌آمیزی دقیق بخش‌های مختلف یک نقشه برای تفکیک محله‌ها — به پزشکان اجازه می‌دهد تغییرات ترکیب بدنی را بدون خطرات پرتو ردیابی کنند. این تغییر، MRI را از یک ابزار صرفاً کیفی به یک پلتفرم کمی و استاندارد تبدیل می‌کند.
زمینه و کاربردهای بالینی
همان‌طور که در تحلیل‌های قبلی ما درباره‌ی کاربردهای هوش مصنوعی در تصویربرداری پزشکی اشاره کردیم، حذف تابش‌های مضر، مسیر را برای ارزیابی‌های مکرر هموار می‌کند. شرکت AIRS Medical این نرم‌افزار را به عنوان ابزاری برای طیف گسترده‌ای از برنامه‌های بالینی و سلامتی معرفی کرده است. در مستندات محصول، به طور مشخص ارزیابی‌های متابولیک، توان‌بخشی و ارزیابی عملکرد به عنوان انواع برنامه‌های مورد پشتیبانی ذکر شده‌اند.
به دلیل نبود پرتوهای یونیزه، این ابزار برای بررسی‌های دوره‌ای و مکرر تغییرات عضلانی، تعادل بدن، چربی کبد و توزیع چربی در طول زمان ایده‌آل است. این قابلیت در تضاد با اسکن‌های CT قرار دارد که به دلیل خطرات تابش، برای تکرار مکرر مناسب نیستند. همچنین در مقایسه با DEXA، این فناوری در ارزیابی چربی‌های درون‌عضلانی و چربی‌های احشایی بسیار دقیق‌تر و جامع‌تر عمل می‌کند.
جزئیات فنی و قابلیت‌ها
این سیستم با اسکانی که کمتر از ۵ دقیقه زمان می‌برد و سپس تحلیل خودکار هوش مصنوعی زاینده (Generative AI) — مثل دستیاری که الگوهای پیچیده را در لحظه شناسایی و اندازه‌گیری می‌کند — موارد زیر را می‌سنجد:
- توزیع چربی: اندازه‌گیری و کمی‌سازی دقیق هر دو نوع چربی‌های احشایی (Visceral) و زیرپوستی (Subcutaneous).
- تحلیل عضلانی: ارزیابی عضلات مرکزی شامل دیواره شکم، پسوآس (Psoas) و عضلات پاراسپینال، و همچنین عضلات پا شامل چهارسر (Quadriceps)، همسترینگ و ادکتورها. این سیستم تناسب عضلانی، کیفیت و تعادل عضلانی بین دو طرف بدن را می‌سنجد.
- کیفیت عضله: سنجش نفوذ چربی در عضلات یا همان میوستئاتوز (Myosteatosis)؛ به گونه‌ای که سطوح پایین‌تر چربی نشان‌دهنده کیفیت بالاتر عضله است.
- سلامت کبد: استفاده از کسری درصد چربی پروتونی (PDFF) در سه ناحیه مورد نظر (Regions of Interest) برای ارائه میانگین کمی از چربی کبد و یک نقشه رنگی بصری.
نتایج این تحلیل‌ها با جمعیت‌های مرجع که از نظر سن و جنسیت همسان هستند مقایسه شده و در قالب یک گزارش استاندارد ترکیب بدنی (Body Composition Report) شامل رتبه‌بندی‌های صدکی و خلاصه‌های بصری تدوین می‌شود.
ادغام عملیاتی
از نظر عملیاتی، ارزش اصلی این ابزار برای سازمان‌های تصویربرداری در گردش کار «اسکن تا گزارش» (scan-to-report) است. به دلیل اتوماسیون تحلیل، ارائه‌دهندگان خدمات در مراکز چندسایته می‌توانند بدون نیاز به ایجاد یک گردش کار تحلیل دستی جدید، گزارش‌های یکسانی را در تمام مکان‌های مختلف تضمین کنند. شرکت خاطرنشان کرده است که نرم‌افزار بازسازی SwiftMR می‌تواند برای تسریع بیشتر در دریافت تصاویر در موارد مناسب، با این سیستم ادغام شود.
جینا پارک، مدیر استراتژی AIRS Medical، تأکید کرد که سرعت و کاربردی بودن این آزمایش، آن را برای برنامه‌های پیشگیرانه، مدیریت وزن و برنامه‌های طول عمر (Longevity) ایده‌آل می‌کند. این نوآوری به کلینیک‌ها اجازه می‌دهد تا از سخت‌افزارهای MRI موجود خود، جریان‌های درآمدی جدید ایجاد کنند بدون اینکه نیاز به معرفی یا خرید یک مودالیته تصویربرداری مجزا داشته باشند.
نقشه راه استراتژیک
این موفقیت، سبد محصولات شرکت را فراتر از نرم‌افزار SwiftSight-Brain می‌برد که در ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۵ تأییدیه FDA را دریافت کرده بود. ابزار تصویربرداری مغز آن‌ها بر پایه یک پایگاه داده نرماتیو از ۳۲,۶۱۵ بزرگسال در بازه سنی ۱۸ تا ۹۷ سال عمل می‌کند که داده‌های آن از اسکنرهای GE Healthcare، Siemens Healthineers و Philips Healthcare در شدت‌های ۱.۵ و ۳ تسلا جمع‌آوری شده است.
شرکت AIRS Medical سابقه‌ای در دستیابی به نقاط عطف نظارتی دارد. نرم‌افزار SwiftMR این شرکت در تاریخ‌های ۲۷ اکتبر ۲۰۲۳، ۲۶ مارس ۲۰۲۶ و ۲۴ ژوئیه ۲۰۲۶ تصمیمات «معادل بودن اساسی» (Substantially Equivalent) را دریافت کرد. همچنین SwiftMR دارای نشان CE تحت مقررات تجهیزات پزشکی اتحادیه اروپا است و توسط PMDA ژاپن و MFDS کره جنوبی در بیش از ۴۰ کشور تأیید شده است.
آجیت شانکارانارایان، دکترای تخصصی و مدیر محصول شرکت، این دستاورد را زیربنایی برای گذار به سمت اطلاعات کمی مقیاس‌پذیر می‌بیند. طبق نقشه راه شرکت، تصویربرداری تانسور پخش (DTI) برای نوامبر ۲۰۲۶ و کاربردهای کمی مفاصل برای سال ۲۰۲۷ برنامه‌ریزی شده است. همچنین پژوهش‌هایی در حوزه‌های ستون فقرات، مفاصل و سلامت زنان و مردان در جریان است.
ارائه‌دهندگان خدمات تصویربرداری می‌توانند جدیدترین نسخه‌های این ابزارها را در نمایشگاه RSNA ۲۰۲۶ در شیکاگو (از ۲۹ نوامبر تا ۲ دسامبر ۲۰۲۶) در غرفه ۴۹۲۱ مشاهده کنند.
گام بعدی شما
- مدیران مراکز تصویربرداری باید پتانسیل تبدیل MRIهای موجود به ابزارهای ارزیابی متابولیک را بررسی کنند.
- پزشکان حوزه توان‌بخشی می‌توانند از متدهای کمی برای ردیابی دقیق‌تر رشد عضلانی بیماران استفاده کنند.
- دنبال‌کنندگان حوزه Longevity (طول عمر) باید منتظر گسترش این تست‌ها به کلینیک‌های پیشگیرانه باشند.
اما این تنها بخشی از تحول در تصویربرداری است؛ اثرات ادغام مدل‌های استدلالی در تشخیص‌های پزشکی را در گزارش بعدی بررسی خواهیم کرد.
گفتگو