تصور کنید یک مگس میوه دیجیتال در حال پیشنهاد دادن ایده‌های داستانی برای مجله WIRED است. ویل نایت، روزنامه‌نگار این نشریه، با بهره‌گیری از نقشه بیولوژیکی مغز یک مگس میوه نر، پروژه‌ای به نام PitchFly را توسعه داد که با بازترکیب الگوهای موجود در محبوب‌ترین تیترهای سایت، ایده‌های تحریریه تولید می‌کند.
این آزمایش در حالی رخ می‌دهد که تمرکز پژوهشگران از مدل‌های زبانی عظیم به سمت هوش بیولوژیکی تغییر کرده است. در حالی که مدل زبانی بزرگ (LLM) — مثل کتابخانه‌داری که میلیاردها صفحه را خوانده و حالا با همان لحن کتاب‌ها جواب می‌دهد — به تریلیون‌ها پارامتر متکی است، این پروژه از یک کانکتوم (Connectome) استفاده می‌کند. کانکتوم در واقع نقشه‌ای دقیق از تمام نورون‌ها و سیناپس‌های یک موجود زنده است که برای شبیه‌سازی پاسخ به محرک‌ها به کار می‌رود.
همان‌طور که در تحلیل‌های قبلی ما درباره‌ی مدل‌های کوچک و تخصصی اشاره کردیم، حرکت به سمت بهینه‌سازی محاسبات در حال تبدیل شدن به یک روند است.
نقشه راه بیولوژیکی
به نقل از گزارشی که در ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶ منتشر شد، این پروژه بر پایه کانکتومی است که توسط گوگل و چندین مؤسسه دانشگاهی توسعه یافته است. این نقشه بیولوژیکی، ۱۶۵,۱۱۲ نورون و ۱۲۵ میلیون سیناپس متصل را ثبت کرده است. این دستاورد در ادامه پروژه Fly.exe قرار می‌گیرد که برای نخستین بار امکان اجرای کامل این کانکتوم را روی یک کارت گرافیک فراهم کرد.
از آنجا که پژوهشگران این نقشه را به‌صورت بازمتن منتشر کردند، می‌توان آن را با پرامپت‌های ساده وارد پروژه‌های مختلف کرد. این قابلیت به کاربران اجازه می‌دهد شبیه‌سازی کنند که یک مگس به محرک‌های مختلف چه پاسخی می‌دهد و بدین ترتیب، نسخه‌ای ساده از هوش مصنوعی را بر اساس مدل‌سازی هوش بیولوژیکی واقعی بسازند.
سازوکار PitchFly
نایت برای ساخت PitchFly از Codex استفاده کرد تا صدها تیتر موفق WIRED در سال گذشته را به شکلی تبدیل کند که یک شبکه عصبی (Neural Network) — شبکه‌ای از سلول‌های کوچک، شبیه نقشهٔ مترو، که سیگنال را از ورودی به جواب می‌رساند — بتواند آن‌ها را پردازش کند. این فرآیند نمونه‌ای از آن است که چگونه شبکه‌های عصبی داده‌های خام را به پیش‌بینی‌های هوش مصنوعی تبدیل می‌کنند. این سیستم زبان را نمی‌فهمد؛ بلکه صرفاً الگوهایی را که دیده است، به روش‌هایی جدید و گاه «دیوانه‌وار» بازترکیب می‌کند.
برخی از خروجی‌های اولیه PitchFly عبارتند از:
- «مشکل پنهان آب‌وهوا در درون سیستم‌های نظارتی»
- «مهندسانی که فکر می‌کنند ایلان ماسک به امنیت کامپیوتری کمتری نیاز دارد»
- «همه آشپزی می‌خواهند، اما هیچ‌کس دونالد ترامپ را حل نکرده است»
- «تغییر کوچک در هوش مصنوعی عامل‌محور، قوانین غذا و نوشیدنی را بازنویسی می‌کند»
- «آیا چین در حال منسوخ کردن توزیع دیجیتال است؟»
فراتر از ایده‌های تحریریه
انتشار این کانکتوم در اوایل سپتامبر موجی از پروژه‌های غیرمتعارف را به راه انداخت:
- StonkFly: الکس ورموث، مهندس Coinbase، نسخه‌ای ساخت که سعی می‌کند در بازار سهام معامله کند. هرچند این مدل فعلاً در حال ضرر دادن است، اما ورموث می‌گوید با توجه به شرایط، «به‌طور شگفت‌آوری خوب» عمل می‌کند.
- گیمینگ: برخی کاربران مغز مجازی مگس را برای بازی‌های Doom، Minecraft، Pong و بازی واقعیت مجازی Beat Saber آموزش دادند.
- رباتیک: نسخه‌های دیگری برای حل مکعب روبیک یا رانندگی با ماشین‌های مجازی به کار گرفته شدند، هرچند مگس در پارک موازی ضعیف عمل کرد.
پیامدهای علمی
عصب‌شناسان این پروژه‌های «سرگرم‌کننده» را دروازه‌ای برای اکتشافات عمیق‌تر می‌بینند. با نقشه‌برداری از مغز حیوانات کوچک‌تر، پژوهشگران می‌توانند مبانی بیولوژیکی هوش را رمزگشایی کنند و بررسی کنند که آسیب‌های عصبی چگونه سیم‌کشی مغز را تغییر می‌دهند.
اگرچه هنوز نقشه‌برداری از ۸۶ میلیارد نورون مغز انسان ممکن نیست، اما نگاه به موجودات کوچک‌تر بینش‌های مفیدی می‌دهد. پژوهشگران می‌توانند از کانکتوم برای آزمایش تئوری‌های مربوط به ترمیم آسیب‌های مغزی در آینده استفاده کنند.
برای یک کاربر عادی، این چرخش نشان می‌دهد که مدل‌های زبانی عظیم ممکن است در نهایت به ابزاری برای ساخت مدل‌های بسیار کوچک و تخصصی برای کارهای خاص تبدیل شوند. این موضوع ثابت می‌کند که یک نقشه بیولوژیکی با تنها ۱۶۵,۱۱۲ نورون می‌تواند بدون نیاز به محاسبات سنگین مدل‌های ترنسفورمر (Transformer)، تولید الگوهای پایه را انجام دهد.
این رویکرد، هوش مصنوعی را از احتمالات آماری محض به سمت شبیه‌سازی هوش بیولوژیکی واقعی می‌برد. اگرچه PitchFly جایگزین روزنامه‌نگاران انسانی نمی‌شود، اما عصر جدیدی از Vibe Coding را برجسته می‌کند که در آن داده‌های بیولوژیکی به یک دارایی برنامه‌ریزی‌پذیر تبدیل می‌شوند.
بحث درباره اینکه آیا این شبیه‌سازی‌ها دارای نوعی آگاهی هستند یا خیر، همچنان یک بحث فلسفی است. الکس ورموث اشاره می‌کند که این پروژه پرسش‌های حیاتی درباره اخلاق بازسازی مغزهای بیولوژیکی در محیط‌های دیجیتال ایجاد می‌کند. او معتقد است در دوران نگرانی‌های وجودی درباره ریسک‌های هوش مصنوعی، این مگس یک «تنفسی طنزآمیز و سبک» ایجاد می‌کند.
گام بعدی شما
- بررسی مستندات کانکتوم‌های بازمتن برای درک نحوه تبدیل داده‌های بیولوژیکی به مدل‌های محاسباتی.
- آزمایش ابزارهای بازترکیب الگو (Pattern Remixing) برای تولید ایده‌های خلاقانه در حوزه‌های غیرفنی.
- دنبال کردن پژوهش‌های مربوط به کانکتوم حیوانات بزرگ‌تر که فاصله بین رفلکس‌های حشرات و استدلال‌های پیچیده انسانی را پر می‌کنند.
اما داستان سخت‌افزاری این تحول حتی شگفت‌انگیزتر است — به تحلیل ما درباره تراشه‌های Blackwell مراجعه کنید.
گفتگو