تصور کنید کتابخانه‌ای قدیمی را که تنها نسخهٔ موجود از تاریخ یک شهر در آن است، برای تبدیل به چند خط کد در یک سرور، برای همیشه بسوزانند. این کابوس اکنون برای کتاب‌فروشان سراسر جهان به واقعیت تبدیل شده است.
آن-ماری ثوربی، مالک کتابفروشی Book Haven در نیوتون ولینگتون، از اواخر آوریل ۲۰۲۶ متوجه الگویی از سفارش‌های انبوه و غیرمنطقی برای کتاب‌های تخصصی نیوزیلند شد. او توصیف می‌کند که آزمایشگاه‌های هوش مصنوعی کتاب‌های کمیاب را در مقادیر چنان زیادی برای تغذیه مجموعه‌های آموزشی خود می‌خرند که گاهی نسخه‌های فیزیکی آن‌ها را نابود می‌کنند.
این روند نشان‌دهنده تضاد فزاینده‌ای میان حفظ دانش بشری و گرسنگی داده‌ای مدل‌های زبانی بزرگ است. در حالی که کتاب‌فروشان نقش خود را زنده نگه داشتن تاریخ می‌بینند، شرکت‌های هوش مصنوعی با آرشیوهای فیزیکی به عنوان مواد خام برای سود خصوصی برخورد می‌کنند.
طبق گزارش RNZ، خریدار — که یک شرکت کانادایی است — سفارش‌های متعددی را با فاصله چند دقیقه از یکدیگر برای متون غیرداستانی تخصصی نیوزیلند متعلق به دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ ثبت کرد. این سفارش‌ها شامل موارد زیر بود:
- تاریخ محلی و کتاب‌های زبان مائوری
- بروشورهای گردشگری غارهای وایتومو
- زندگی‌نامه‌ها و کاریکاتورهای سیاسی
- نشریات تخصصی مانند متون باشگاه‌های ماهیگیری محلی
ثوربی اشاره کرد که این سفارش‌ها از نظر مالی هیچ توجیهی نداشتند؛ برای مثال، کتابی ۱۰ دلاری پس از محاسبه هزینه پست و تعرفه‌های گمرکی، برای خریدار ۴۰ دلار هزینه داشت. او از طریق تالار گفتگوهای AbeBooks دریافت که ده‌ها هزار کتاب از هند، اروپا و نیوزیلند به انبارهای ایالات متحده ارسال می‌شوند تا به مدل زبانی بزرگ (LLM) — شبیه کتابخانه‌داری که میلیاردها صفحه را خوانده و حالا با همان لحن جواب می‌دهد — تزریق شوند.
هشداردهنده‌ترین جزئیات از یک پرونده دادگاهی مربوط به شرکت Anthropic در مورد «پروژه پاناما» (Project Panama) به دست آمده است. این ابتکار به عنوان تلاشی برای «اسکن تخریبی تمام کتاب‌های جهان» توصیف شده است؛ به این معنا که کتاب‌های فیزیکی در حین فرآیند دیجیتالی‌سازی، به طور کامل نابود می‌شوند.
این تغییر استراتژی نشان می‌دهد که آزمایشگاه‌های هوش مصنوعی داده‌های دیجیتال باکیفیت وب را تمام کرده‌اند و حالا به دنبال «داده‌های تاریک» (Dark Data) هستند؛ متونی فیزیکی که هرگز در اینترنت آپلود نشده‌اند. برای شما به عنوان خواننده، این یعنی دسترسی فیزیکی به اسناد تاریخی کمیاب ممکن است برای همیشه کاهش یابد، زیرا این آثار در وزن‌ها (Weights) — همان دستور پخت عددی مدل که دانش را در خود ذخیره می‌کند — جذب می‌شوند.
ثوربی اکنون تمام این سفارش‌ها را لغو کرده و از دیگر کتاب‌فروشان خواسته است تا «ماشین را تغذیه نکنند». صنعت کتاب اکنون با انتخابی سخت میان حمایت از پیشرفت هوش مصنوعی و حفظ میراث فیزیکی بشریت روبروست.
گام بعدی شما
- اگر مجموعه‌ای از اسناد قدیمی دارید، پیش از فروش به واسطه‌های ناشناس، اعتبار خریدار را بررسی کنید.
- در مورد قوانین مالکیت معنوی در برابر حقوق آموزش مدل‌ها مطالعه کنید.
- از آرشیوهای دیجیتال رسمی برای حفظ نسخه‌های پشتیبان متون محلی استفاده کنید.
در آینده باید منتظر دعاوی حقوقی مربوط به کپی‌رایت در زمینه «اسکن تخریبی» کتابخانه‌های فیزیکی و وضعیت قانونی مالکیت در برابر حقوق آموزش مدل‌ها باشیم.
گفتگو