داروی طراحی‌شده با هوش مصنوعی سن بیولوژیک بیماران را ۶ سال کاهش داد

تصور کنید دارویی تجویز شود که نه تنها بیماری شما را درمان کند، بلکه ساعت بیولوژیک بدن‌تان را به عقب برگرداند. شرکت Insilico Medicine گزارش داده است که کاندید دارویی این شرکت به نام rentosertib توانسته است سن بیولوژیک پیش‌بینی‌شده در گروهی از بیماران را تا ۶ سال کاهش دهد.

طبق مطالعه‌ای که در ۷ سپتامبر ۲۰۲۶ در نشریه Nature Biotechnology منتشر شد، این دارو الگوهای پروتئینی خون انسان را به سمت وضعیت بیولوژیکی جوان‌تر سوق داده است. این پیشرفت در حالی رخ می‌دهد که صنعت داروسازی برای ادغام هوش مصنوعی زاینده (Generative AI) — شبیه به یک معمار دیجیتال که به‌جای کپی کردن ساختمان‌های قدیمی، نقشه‌های کاملاً جدیدی برای مولکول‌ها می‌کشد — در مراحل اولیه کشف دارو رقابت می‌کند.

در حالی که توسعه سنتی داروها معمولاً یک دهه زمان و میلیاردها دلار هزینه می‌برد، اکنون از هوش مصنوعی برای شناسایی اهداف و طراحی مولکول‌ها در کسری از این زمان استفاده می‌شود. همان‌طور که در تحلیل‌های قبلی ما درباره‌ی تسریع چرخه تحقیق و توسعه در بیوتکنولوژی اشاره کردیم، این رویکرد به معنای آینده‌ای است که در آن پزشکی به‌جای علائم کلی، بر اساس نشانگرهای بیولوژیکی خاص هر فرد طراحی می‌شود.

پژوهشگران برای تأیید این یافته‌ها، شش «ساعت پیری پروتئومیک» مستقل را به کار گرفتند. این مدل‌ها که توسط تیم‌هایی از دانشگاه‌های هاروارد، آکسفورد، پکن و خود شرکت Insilico توسعه یافته‌اند، نمونه‌های خون مربوط به یک آزمایش فاز IIa را بررسی کردند. بر اساس مستندات این مطالعه، هر شش مدل اتفاق‌نظر داشتند که بیماران دریافت‌کننده rentosertib سن بیولوژیک کمتری نسبت به گروه پلاسبو (دارونما) دارند.

یافته‌های کلیدی آزمایش

• شدیدترین اثر در هفته چهارم مشاهده شد و سن پیش‌بینی‌شده ۳ تا ۴ سال کاهش یافت.
• یکی از ساعت‌های اندازه‌گیری، کاهش سن تا ۶ سال را ثبت کرد.
• بیشترین معکوس‌شدن سن بیولوژیک در گروهی رخ داد که دوز ۳۰ میلی‌گرمی را دو بار در روز دریافت می‌کردند.

نکته جالب اینجاست که دوزی که بهترین بهبود را در عملکرد ریه ایجاد کرد (۶۰ میلی‌گرم یک‌بار در روز)، با دوزی که بیشترین کاهش سن بیولوژیک را داشت، متفاوت بود. این موضوع نشان می‌دهد که اثر ضدپیری دارو، حداقل تا حدودی مستقل از هدف اصلی آن یعنی درمان فیبروز ریوی ایدیوپاتیک (IPF) است.

برای اعتبارسنجی، تیم تحقیق پروتئین‌های بیماران را با ۵۵,۰۰۰ پروفایل از UK Biobank مقایسه کرد. داده‌ها نشان می‌دهد که rentosertib دقیقاً همان تغییرات پروتئینی را معکوس کرده است که معمولاً با پیری طبیعی همراه هستند. این رویکرد در کنار ابزارهای نظارتی پیشرفته، مانند تکنولوژی‌های تحلیل صدای برای پایش سلامت سالمندان، چشم‌انداز جدیدی از مراقبت‌های بهداشتی شخصی‌سازی‌شده را ترسیم می‌کند.

با این حال، متخصصان هشدار می‌دهند که باید محتاط بود. دکتر اریک توپول در گفتگو با نیویورک تایمز تأکید کرد که برای قضاوت نهایی، هنوز به یک آزمایش قطعی نیاز است. همچنین وادیم گلادیشف از مدرسه پزشکی هاروارد اشاره کرد که به‌دلیل حجم کم نمونه‌ها و نبود داده‌های مربوط به افراد سالم، ممکن است این نتایج فقط برای بیماران مبتلا به بیماری ریوی صادق باشد.

از منظر فنی، این دارو با استفاده از دو سامانه مجزای هوش مصنوعی ساخته شده است. یک سامانه متون علمی را برای یافتن پروتئین‌های مرتبط با بیماری اسکن می‌کند و سامانه دیگر مولکول‌های متناسب را تولید می‌کند. این فرآیند به Insilico اجازه داد پروتئین TNIK را به‌عنوان هدف شناسایی کرده و تنها در ۱۸ ماه از مرحله کشف به کاندید دارویی برسد.

این چرخش ثابت می‌کند که هوش مصنوعی فراتر از بهینه‌سازی داروهای موجود، می‌تواند مسیرهای بیولوژیکی کاملاً جدیدی را کشف کند. شرکت Eli Lilly، غول داروسازی، پیش از این در Insilico سرمایه‌گذاری کرده است تا ورود داروهای توسعه‌یافته با AI را تسریع کند. تا مارس ۲۰۲۶، این شرکت حداقل ۲۸ کاندید دارویی مبتنی بر هوش مصنوعی زاینده توسعه داده است.

گام بعدی شما

• نتایج آزمایش‌های فاز III برای درمان IPF را دنبال کنید تا ببینید آیا این دارو تأییدیه نهایی برای استفاده بالینی را می‌گیرد یا خیر.
• مقالات مربوط به «ساعت‌های پروتئومیک» را مطالعه کنید تا متوجه شوید چگونه AI سن بیولوژیک را از سن تقویمی تفکیک می‌کند.
• تحولات سرمایه‌گذاری شرکت‌های بزرگ داروسازی در استارتاپ‌های AI-Drug Discovery را رصد کنید.

اما تأثیر این فناوری بر کاهش هزینه‌های بیمه و درمان در مقیاس کلان، بحثی است که در گزارش‌های آینده به آن خواهیم پرداخت.