تصور کنید دولتی بتواند حساس‌ترین داده‌های ملی خود را بدون خروج حتی یک بسته اطلاعاتی از مرزهای کشور، برای آموزش هوش مصنوعی به کار بگیرد. این رویایی است که اکنون برای ۷۰۰ میلیون نفر در ۶ کشور در حال تبدیل شدن به واقعیت است.
در ۲۵ سپتامبر ۲۰۲۶، شرکت MeetKai از استقرار گسترده پشتهٔ (Stack) هوش مصنوعی حاکمیتی خود خبر داد. این زیرساخت که کاملاً بر پایه محاسبات شتاب‌یافته NVIDIA بنا شده، در کشورهای برزیل، اوکراین، پاکستان، قزاقستان، ازبکستان و بنگلادش پیاده‌سازی می‌شود.
بسیاری از ملت‌ها در حال حاضر برای اجرای مدل زبانی بزرگ (LLM) — که شبیه کتابخانه‌داری است که میلیاردها صفحه را خوانده و حالا با همان لحن جواب می‌دهد — به ارائه‌دهندگان ابری خارجی وابسته‌اند. این وابستگی، حریم خصوصی داده‌ها و امنیت ملی را به خطر می‌اندازد. MeetKai با ارائه یک «طرح تکرارپذیر»، این چرخه را می‌شکند تا تمام اجزا، از تراشه‌های فیزیکی تا مدل‌های تنظیم دقیق (Fine-tuning) — مثل وقتی به یک پزشک عمومی تخصص پوست می‌دهیم تا روی یک حوزه دقیق شود — درون مرزهای کشور میزبان قرار گیرند. در واقع، هدف ایجاد یک دژ دیجیتال است که در آن دولت‌ها بتوانند بدون انتقال داده به خارج از مرزها، مدل‌های خود را آموزش دهند.
همان‌طور که در تحلیل‌های قبلی ما درباره‌ی امنیت مدل‌های بازمتن اشاره کردیم، تمرکز بر بومی‌سازی زیرساخت، تنها راه خروج از انحصار شرکت‌های بزرگ سیلیکون‌ولی است. این رویکرد با استراتژی‌های گسترده‌تر انویدیا برای تسهیل دسترسی به مدل‌ها همسو است، مشابه آنچه در تلاشات این شرکت برای بهینه‌سازی استقرار مدل‌ها مشاهده می‌کنیم.
به نقل از جیمز کاپلان، هم‌بنیان‌گذار و مدیرعامل MeetKai، هوش مصنوعی حاکمیتی تنها زمانی کار می‌کند که کل پشته، از زیرساخت تا مدل، داخل کشور باشد. این رویکرد تضمین می‌کند که مدل‌های زبانی ملی نه‌تنها به‌صورت محلی میزبانی، بلکه در همان‌جا آموزش می‌بینند و تنظیم دقیق می‌شوند.
کالیستا ردموند، معاون ابتکارات جهانی هوش مصنوعی در انویدیا، اشاره کرد که هر ملتی خواهان هوش مصنوعی است که روی زیرساخت خودش، به زبان خودش و طبق قوانین خودش اجرا شود. MeetKai با ارائه این بنیاد، به دولت‌ها و اپراتورهای تلکام اجازه می‌دهد «کارخانه‌های هوش مصنوعی» ایجاد کنند که کاملاً در داخل کشور باقی می‌مانند.
طبق مستندات فنی، MeetKai از پلتفرم MK-A1 SOVIA استفاده می‌کند. این پلتفرم اجازه می‌دهد الگوی استقراری که در یک کشور به اثبات رسیده است، دقیقاً در کشور دیگر بازتولید شود. جزئیات این زیرساخت در هر لایه بر پایه انویدیا است:
- محاسبات: آموزش، تنظیم دقیق و سرویس‌دهی مدل‌های زبانی ملی روی محاسبات شتاب‌یافته انویدیا.
- شبکه: استفاده از شبکه‌سازی انویدیا و نرم‌افزار NVIDIA AI Enterprise.
- استقرار: طراحی مرجع «کارخانه هوش مصنوعی» برای حذف هرگونه وابستگی به سرویس‌های ابری خارجی.
در اوکراین، MeetKai با شرکت Kyivstar (زیرمجموعه VEON و پیشرو در خدمات دیجیتال این کشور) همکاری می‌کند تا نخستین کارخانه هوش مصنوعی در مقیاس ملی این کشور را بسازد. این مرکز داده قرار است در سال ۲۰۲۷ فعال شود. طبق برنامه‌ریزی‌ها، ظرفیت این سایت از ۱۵ مگاوات اولیه به ۱۰۰ مگاوات افزایش می‌یابد تا رشد تقاضای بخش صنعتی و دولتی اوکراین را پوشش دهد. این مرکز میزبان مدل‌های زبان اوکراینی خواهد بود که هم آموزش و هم میزبانی آن‌ها در داخل مرزهای کشور صورت می‌گیرد. تامین مالی چنین زیرساخت‌های عظیمی اغلب نیازمند مدل‌های نوین سرمایه‌گذاری است، درست مانند مواردی که در آن اعتبارات تخصصی برای تامین سیستم‌های پیشرفته GB200 به کار گرفته شده‌اند.
به دلیل پشتیبانی از استقرار در محیط‌های ایزوله (Air-gapped)، نهادهای زیر می‌توانند مدل‌های خود را در انزوای کامل و روی داده‌های اختصاصی خود اجرا کنند:
- وزارتخانه‌های اوکراین
- اپراتورهای انرژی و حمل‌ونقل
- بانک‌ها
- آژانس‌های غیرنظامی مرتبط با حوزه دفاعی
در پنج بازار دیگر، MeetKai به‌عنوان «آزمایشگاه هوش مصنوعی به‌عنوان سرویس» برای VEON عمل می‌کند. این استراتژی، مجموعه‌ای از ۱۵۰ میلیون کاربر موبایل و ۲۲۵ میلیون کاربر دیجیتال را هدف قرار داده است. این روند از اوکراین آغاز شده و به پاکستان، قزاقستان، ازبکستان و بنگلادش گسترش می‌یابد. در هر یک از این بازارها، MeetKai و اپراتورهای محلی، مهندسان بومی را برای مدیریت، اجرا و توسعه این سایت‌ها آموزش می‌دهند.
در برزیل نیز MeetKai Brasil در مناقصه شرکت SERPRO (شرکت فناوری اطلاعات دولت فدرال برزیل) برنده شد و بالاترین امتیاز کلی را کسب کرد. برزیل به عنوان یکی از بزرگ‌ترین بازارهای تنظیم‌شده در نیم‌کره غربی شناخته می‌شود. این مشارکت شامل راه‌اندازی یک عامل (Agent) کدنویسی حاکمیتی برای جریان‌های کاری امن است که به بانک‌ها، شرکت‌های بیمه و بنگاه‌های دولتی که باید حجم کاری خود را تحت کنترل برزیل نگه دارند، خدمات می‌دهد.
علاوه بر این، MeetKai که عضو برنامه Inception انویدیا است، در حال گسترش به مصر از طریق همکاری با Smart Africa است تا پشته هوش مصنوعی خود را بر پایه فناوری انویدیا در آنجا بنا کند. این چرخش به معنای حرکت به سمت «حاکمیت محاسباتی» است؛ جایی که هوش مصنوعی مانند برق یا آب، یک کالای اساسی و حیاتی تلقی می‌شود. با مشارکت با تلکام‌های محلی و بازوهای IT دولتی، MeetKai در حال تمرکززدایی از قدرت هوش مصنوعی است تا آن را از دست چند غول سیلیکون‌ولی خارج کند. برای کاربر نهایی در این مناطق، این به معنای دسترسی به هوش مصنوعی است که لهجه‌های محلی و ظرافت‌های فرهنگی را بهتر از یک مدل جهانی و عمومی درک می‌کند.
با این حال، این مسیر بدون چالش نیست. بر اساس اعلام شرکت، این برنامه‌ها با ریسک‌های جدی روبروست؛ از جمله مذاکرات برای رسیدن به قراردادهای نهایی، زمان‌بندی اجرای پروژه‌های زیرساختی، دسترسی به منابع برق و تامین مالی، در دسترس بودن سخت‌افزارها و همچنین تاییدیه های رگولاتوری و کنترل‌های صادراتی.
گام بعدی شما
- دنبال کنید آیا فعال‌سازی مرکز داده اوکراین در ۲۰۲۷، مدل ایزوله را در مقیاس واقعی موفق می‌کند یا خیر.
- بررسی کنید که آیا مدل‌های حاکمیتی می‌توانند در بنچمارک‌های زبانی، مدل‌های عمومی را در لهجه‌های محلی شکست دهند.
- اگر مدیر فناوری هستید، مدل «کارخانه هوش مصنوعی» را به‌عنوان جایگزینی برای وابستگی به APIهای خارجی مطالعه کنید.
اما داستان سخت‌افزاری این تحول حتی شگفت‌انگیزتر است — به تحلیل ما درباره‌ی تراشه‌های Blackwell مراجعه کنید.
گفتگو