آیا هوش مصنوعی واقعاً استعاره‌ها را «می‌فهمد» یا فقط در تقلید از الگوهای آماری استاد است؟ اگر تصور می‌کنید مدل‌های زبانی بزرگ (Large Language Models - LLM) به درک انسانی رسیده‌اند، داده‌های جدید پروژه MIA تصور شما را به چالش می‌کشد.
به نقل از مقاله‌ای که در ۷ مه ۲۰۲۶ در arxiv.org منتشر شد، این پژوهش یک منبع تاییدشده از ردیابی چشم (Eye-tracking) را معرفی می‌کند که نحوه پردازش زبان استعاری توسط پرتغالی‌زبانانی که انگلیسی می‌آموزند را رصد کرده است. طبق اعلام تیم MIA (Modeling Idiomaticity in Human and Artificial Language Processing)، یادگیرندگان زبان دوم معمولاً رویکرد «ابتدا تحت‌اللفظی» را در پیش می‌گیرند؛ امری که در مقایسه با بازیابی مستقیم در زبان‌مادری، هزینه‌های شناختی (Cognitive Costs) قابل‌سنجه‌ای ایجاد می‌کند.
این مطالعه چندین معیار فنی برای مدل‌سازی شناختی ارائه می‌دهد:
- سخت‌افزار: استفاده از تجهیزات Tobii Pro Spark با نرخ نمونه‌برداری ۶۰ هرتز.
- دامنه: ثبت داده‌ها از گویندهانی در تمامی سطوح مهارت CEFR (از A1 تا C2).
- یافته کلیدی: وجود یک همبستگی معکوس شدید میان سطح تسلط زبانی و حرکات بازگشتی چشم (Regressive eye movements) یا همان بازخوانی کلمات قبلی.
همان‌طور که در تحلیل‌های پیشین ما درباره‌ی همراستاسازی (Alignment) مدل‌ها اشاره کردیم، شکاف میان پیش‌بینی آماری و درک مفهومی همچنان یک چالش بنیادین است. این مجموعه داده اکنون به عنوان یک معیار مبنی‌سازی‌شده (Grounded Benchmark) برای جامعه‌ی هوش مصنوعی زاینده (Generative AI) عمل می‌کند. محققان می‌توانند ارزیابی کنند که آیا مدل‌ها واقعاً شبیه انسان‌ها با استعاره‌ها کلنجار می‌روند یا صرفاً بر اساس پیش‌بینی آماری توکن‌ها عمل می‌کنند.
با حرکت مدل‌ها به سمت استدلال‌های پیچیده‌تر، چالش بعدی این است که آیا داده‌های آموزشی مصنوعی می‌توانند این الگوهای شناختی ارگانیک را بازسازی کنند تا همدلی و ظرافت‌های زبانی مدل‌ها بهبود یابد.
اما این تنها بخشی از معماری درک است؛ تأثیر این الگوها بر مدل‌های استدلالی (Reasoning Models) نسل بعد را در گزارش آتی بررسی خواهیم کرد.
گام بعدی شما
- مقاله کامل پروژه MIA را در arxiv.org مطالعه کنید تا با متدولوژی ردیابی چشم آشنا شوید.
- در پرامپت‌های خود، مدل‌ها را با اصطلاحات پیچیده به چالش بکشید تا حد از توهم (Hallucination) یا درک واقعی آن‌ها را بسنجید.
- تغییرات در نحوه پردازش استعاره‌ها در نسخه‌های جدید مدل‌های استدلالی را رصد کنید.
گفتگو