تصور کنید در حیاط پشتی خانه‌تان به جای یک جنگل کوچک، با یک انبار صنعتی عظیم رو‌به‌رو شوید که هرگز خاموش نمی‌شود. این کابوس برای بسیاری از ساکنان سن‌آنتونیو به واقعیت تبدیل شده و حالا مایکروسافت سعی دارد با یک ترفند بصری، این غول‌های سخت‌افزاری را در دل طبیعت پنهان کند.
طبق اعلام این شرکت در ۲ اکتبر ۲۰۲۶، مایکروسافت به سمت استراتژی بیومیمیکری (Biomimicry) — شبیه به مهندسی که از الگوهای طبیعت برای حل مشکلات انسانی تقلید می‌کند — حرکت کرده است. این استراتژی برای ادغام مراکز داده در مقیاس هایپرسکیل (Hyperscale) در چشم‌انداز طبیعی طراحی شده تا خشم جوامع محلی را فرو بنشاند.
همان‌طور که در تحلیل‌های قبلی ما درباره‌ی اثرات زیست‌محیطی مدل‌های زبانی اشاره کردیم، زیرساخت‌های فیزیکی هوش مصنوعی دیگر شبیه دفاتر اداری ساده و متواضع نیستند، بلکه به انبارهای صنعتی میلیونی تبدیل شده‌اند. ریک گالوان، عضو شورای شهر سن‌آنتونیو، اشاره می‌کند که در منطقهٔ ۵۵ مایل مربعی او، در حال حاضر بیش از ۱۲ مرکز داده وجود دارد و اگر پروژه‌های پیشنهادی تکمیل شوند، این عدد به‌زودی به ۲۰ می‌رسد.
زمینه‌های محلی
به گزارش منابع محلی، این مراکز معمولاً در اطراف دو جادهٔ اصلی متمرکز شده‌اند. این تمرکز باعث شده است که مزاحمت‌ها در همان محله‌های خاص متمرکز شوند؛ به‌ویژه ترافیک شدید و از دست رفتن درختان در حین عملیات ساخت‌وساز.
ساکنان از نورهای شدید و مداوم شبانه، صدای صنعتی و از دست رفتن زمین‌های سبزی که زمانی پیوندی با طبیعت ایجاد می‌کرد، شکایت دارند. ساکنان استدلال می‌کنند که این «انبارهای غول‌پیکر» کیفیت زندگی را نابود کرده و باعث افزایش قبض‌های خدمات شهری محلی می‌شوند. گالوان معتقد است وقتی یک مرکز دادهٔ غول‌پیکر ساخته می‌شود، حس نزدیکی به طبیعت «بسیار سریع از بین می‌رود».
مایکروسافت برای کاهش این اثرات منفی، بیومیمیکری را در طراحی سایت‌ها به کار گرفته است. در حالی که این مفهوم معمولاً در ابزارهایی مثل سوزن‌های الهام‌گرفته از پشه یا سیستم‌های تهویه الهام‌گرفته از تپه‌های termite (مورچه‌ها) استفاده می‌شود، مایکروسافت آن را برای طراحی سایت‌ها به کار می‌برد. هدف این است که اکوسیستم‌های تاب‌آوری ایجاد شوند که از تنوع زیستی حمایت کرده و مراکز داده را به «همسایگان بهتری» تبدیل کنند.
استراتژی سبز
بر اساس مستندات این شرکت، تاکتیک‌های خاص مایکروسافت شامل موارد زیر است:
- کاشت درختان بومی و ایجاد باغ‌های داخلی برای پوشاندن ابعاد صنعتی سازه و پنهان کردن مقیاس عظیم آن.
- سرمایه‌گذاری در پروژه‌های ترمیم اکوسیستم‌های آسیب‌دیده در اطراف سایت‌های موجود.
- بازسازی بیش از ۴۰۰ اکر جنگل و مراتع برای جذب گرده‌افشان‌ها در سن‌آنتونیو (به نقل از جنیفر لایونز، سخنگوی شرکت).
- استفاده از این پوشش‌های گیاهی برای محدود کردن آلودگی صوتی و جبران فضای سبز از دست رفته.
با این حال، سوابق شرکت همچنان یک نقطه مورد بحث و جنجال است. مایکروسافت نزدیک به یک دهه است که در منطقه بزرگ سن‌آنتونیو فعالیت می‌کند و صدها میلیون دلار برای ساخت مراکز بیشتر هزینه می‌کند.
در سال ۲۰۲۲، مایکروسافت با قطع بیش از ۲۶۰۰ درخت در یک منطقهٔ ۳۳ اکری برای باز کردن فضا برای یک مرکز جدید، جنجال بزرگی به پا کرد. این تخریب، در کنار درخواست‌های شرکت برای مشوق‌های مالیاتی و تغییرات در قوانین منطقه‌بندی (Zoning)، باعث ناامیدی رهبران محلی شد. این از دست رفتن سایبان درختان در ایالت تگزاس بسیار حساس است، زیرا سایه برای کاهش گرمای شدید و طاقت‌فرسا حیاتی است.
کارشناسان پایداری این رویکرد بیومیمیکری را گامی مثبت می‌دانند و مایکروسافت سعی کرده است با تعامل بیشتر با جوامع محلی، خود را از رقبایش متمایز کند. اما بسیاری استدلال می‌کنند که این یک «اصلاح ظاهری» یا آرایشی است. در حالی که باغ‌ها زیبا به نظر می‌رسند، اما مشکلاتی مانند مصرف عظیم آب و افزایش گازهای گلخانه‌ای که توسط نیازهای انرژی هوش مصنوعی زاینده (Generative AI) ایجاد می‌شود را حل نمی‌کنند. این نگرانی‌ها در حالی مطرح می‌شود که برخی گزارش‌ها هشدار می‌دهند مقررات‌زدایی‌های گسترده در حوزه فناوری می‌تواند ریسک‌های زیست‌محیطی و بهداشتی جدی‌تری را برای جوامع محلی به همراه داشته باشد.
برای یک شهروند عادی، این یعنی «صنعتی‌شدن» حومه شهر صرفاً در حال تبدیل شدن به چیزی زیباتر است. شما ممکن است درختان بیشتری ببینید، اما فشار روی شبکه برق و آلودگی صوتی دوران AI تغییری نکرده است. گالوان پیشنهاد می‌کند که شرکت احتمالاً صرفاً در حال «پوشاندن ردپای خود» (Covering their bases) است.
این چرخش نشان می‌دهد که غول‌های فناوری از ذهنیت «ساخت به هر قیمت» به مدل «مجوز اجتماعی برای فعالیت» تغییر مسیر داده‌اند. هرچه مقاومت جامعه بیشتر شود، توانایی استتار زیرساخت‌ها ممکن است به اندازه سخت‌افزار داخل آن‌ها اهمیت یابد.
باید رصد کرد که آیا غول‌های ابری دیگر مانند گوگل یا AWS نیز استتار زیبایی‌شناختی مشابهی را می‌پذیرند، یا اینکه دولت‌های محلی به سمت قوانین منطقه‌بندی سخت‌گیرانه‌تری حرکت می‌کنند که باغ‌ها نتوانند آن‌ها را دور بزنند.
گام بعدی شما
- اگر در نزدیکی مراکز داده هستید، میزان تغییر در کیفیت هوای محلی و صدای محیط را رصد کنید.
- بررسی کنید آیا شهرداری شهر شما قوانین منطقه‌بندی (Zoning) سخت‌گیرانه‌تری برای مراکز داده وضع کرده است یا خیر.
- گزارش‌های مصرف آب مراکز داده را با وعده‌های «سبز» شرکت‌ها مقایسه کنید.
اما آیا این استتار بصری می‌تواند جلوی قوانین سخت‌گیرانهٔ زیست‌محیطی را بگیرد؟ اثر این تصمیم بر استراتژی‌های گوگل و AWS را در گزارش بعدی بررسی خواهیم کرد.
گفتگو