تصور کنید سیستمی در شهر شما باشد که پیش از آنکه اولین کلینیک‌های درمانی پر شوند، بحران بهداشتی را پیش‌بینی کند. این رویای مدیریت شهری، هدف اصلی سرمایه‌گذاری جدیدی است که خدمات دولتی را از حالت «واکنشی» به «پیش‌بینانه» تغییر می‌دهد.
در ۱۴ اکتبر ۲۰۲۶، بنیاد راکفلر (The Rockefeller Foundation) و بنیاد OpenAI (OpenAI Foundation) برنامه «Cities Deliver: AI Solutions for Public Services» را برای گسترش هوش مصنوعی زاینده (Generative AI) — شبیه کتابخانه‌داری که میلیاردها صفحه را خوانده و حالا با همان لحن جواب می‌دهد — در حکمرانی شهری معرفی کردند. این یک برنامه اعطای کمک‌های مالی (Grant Program) است که برای مقیاس‌پذیری هوش مصنوعی پیشرو در مدیریت شهری طراحی شده است. برچسب قیمتی این تلاش جدید برای تبدیل شهرداری‌ها به مراکز مبتنی بر هوش مصنوعی، ۵۰ میلیون دلار است.
این اقدام در حالی رخ می‌دهد که شهرداری‌ها با هزینه‌های بالا و ریسک‌های حریم خصوصی در پذیرش فناوری‌های جدید دست‌وپنجه نرم می‌کنند. طبق برآوردهای سازمان ملل در سال ۲۰۲۵، ۴۵ درصد از ۸.۲ میلیارد نفر جمعیت جهان در شهرها زندگی می‌کنند و این موضوع فشار بر زیرساخت‌های شهری را دوچندان کرده است. همان‌طور که در تحلیل‌های قبلی ما درباره‌ی کاربردهای امنیتی مدل‌های OpenAI اشاره کردیم — مانند شناسایی مهندسانی که اتاق‌های مدیران ارشد را شنود می‌کردند — تمرکز این شرکت پیش‌تر بر ابزارهای داخلی بود، اما اکنون مسیر را به سمت کاربردهای مدنی و رفاه اجتماعی تغییر داده است. این ابتکار، شهر را به عنوان یک آزمایشگاه زنده برای رفاه اجتماعی در نظر می‌گیرد.
به نقل از مستندات این برنامه، این ابتکار یک اقدام ناگهانی نیست، بلکه نتیجه‌ی نشست سال ۲۰۲۳ است. آن رویداد بیش از ۴۰ رهبر شهری از ۶ قاره را در کنار شرکای غیرانتفاعی، خیریه و دانشگاهی گرد هم آورد. در آن نشست، این رهبران بر یک شکاف بحرانی تأکید کردند: فقدان استعداد، ابزار و منابع لازم برای به‌کارگیری مسئولانه هوش مصنوعی در بخش عمومی.
در پی آن جلسه، بنیاد راکفلر پروژه‌های اولیه‌ای را در کالی (کلمبیا)، کیپ‌تاون (آفریقای جنوبی) و ریو دو ژانیرو (برزیل) تأمین مالی کرد. دکتر راجی شاه، رئیس بنیاد راکفلر، خاطرنشان کرد که برنامه «Cities Deliver» آنچه را که در این شهرها موفق بود برداشته و این مدل را برای مؤسسات در سراسر جهان باز می‌کند.
آنا ماکانجو، مدیر بخش جامعه مدنی و نیکوکاری در بنیاد OpenAI، این کار را در چارچوب یک برنامه گسترده‌تر قرار داد. این برنامه شامل «صندوق هوش مصنوعی اولویت-مردم» (People-First AI Fund)، کارهای مربوط به زبان و صوت، و همچنین پیش‌بینی بیماری‌های گیاهی و وضعیت آب‌وهوا برای کشاورزان خرد می‌شود. این رویکرد همسو با سایر ابتکارات جهانی است، مشابه زمانی که ۱۷ سازمان جهانی برای حل چالش‌های اقلیمی و سلامت بودجه دریافت کردند تا از قدرت هوش مصنوعی در خدمت بشریت استفاده کنند.
طبق اعلام این بنیاد، برنامه بر چهار ستون اصلی استوار است:
سلامت عمومی و تاب‌آوری
- سلامت عمومی: تمرکز بر نظارت بر بیماری‌ها، مراقبت‌های خط مقدم، خدمات معلولین، تغذیه و دسترسی به غذا.
- تاب‌آوری محیط‌زیستی: هدف قرار دادن زیرساخت‌های انرژی و شبکه برق، مدیریت زمین در جوامع در معرض خطر، و خدمات ایمنی عمومی و اضطراری.
رشد اقتصادی و مدنی
- تحرک اقتصادی: اتصال ساکنان بیکار و افرادی که کمتر از توان خود مشغول به کار هستند به درآمد، مهارت‌ها و مزایا. این شامل هدایت شغلی، ثبت‌نام در مزایا، آموزش‌های همسو با نیاز کارفرمایان و استخدام مبتنی بر مهارت است. در این راستا، مدل‌های تجاری موفق در حوزه‌های خدمات شهری، مانند پلتفرم EliseAI در مدیریت مسکن و سلامت، نشان داده‌اند که هوش مصنوعی می‌تواند بهره‌وری در خدمات پایه را به شدت افزایش دهد.
- مشارکت مدنی: بهبود خدمات دادگاه‌ها، اتصال دیجیتال و صدور مجوزهای رگولاتوری. لازم به ذکر است که پروژه‌های مربوط به رای‌گیری یا انتخابات به‌طور صریح از این برنامه مستثنی شده‌اند.
بودجه‌ها به دو مسیر متمایز تقسیم شده‌اند. کمک‌های «بذری» (Seed grants) مبلغ ۵۰۰ هزار تا کمتر از ۱ میلیون دلار را برای نمونه‌های اولیه در مراحل ابتدایی که آماده‌ی اولین اجرای آزمایشی در یک شهر هستند، فراهم می‌کنند. این وجوه به اصلاح ایده‌ها با شرکای شهری و ساخت یک نمونه اولیه قابل آزمایش کمک می‌کند. کمک‌های «مقیاس» (Scale grants) مبلغ ۱ تا ۲ میلیون دلار را برای راهکارهایی ارائه می‌دهند که پیش از این نتایج اولیه‌ای را نشان داده‌اند و آماده‌ی گسترش در یک شهر یا انتقال به شهری جدید هستند.
تمام این گرنت‌ها دارای دوره‌ی ۲۴ ماهه هستند. وجوه در دو نوبت پرداخت می‌شوند: ۵۰ درصد در ابتدا و ۵۰ درصد پس از دستیابی به یک نقطه عطف میان‌مدت مستند شده. این کمک‌های مالی، بودجه‌های بعدی را تضمین نمی‌کنند و اهداف باید دقیقاً در بازه‌ی ۲۴ ماهه محقق شوند. مدیریت این برنامه بر عهده RF Catalytic Capital، یکی از شرکت‌های وابسته به بنیاد راکفلر است.
سازمان‌های پیشرو باید مؤسسات غیرانتفاعی، آزمایشگاه‌های دانشگاهی یا شرکت‌های سود عمومی (Public Benefit Corporations) باشند. شرکت‌های انتفاعی تنها در صورتی واجد شرایط هستند که پروژه جنبه خیریه داشته باشد و سود حاصل از آن برای کسب‌وکارشان اتفاقی و جزئی باشد. دولت‌ها نمی‌توانند به‌طور مستقیم درخواست دهند. دریافت‌کنندگان گرنت همچنین از منتورینگ، وبینارهایی در یک گروه یادگیری همتا، دسترسی به شبکه‌های بنیاد و پشتیبانی‌های مهندسی گاه‌به‌گاه بهره‌مند می‌شوند.
نکته کلیدی این است که برنامه «مدل-ناشناس» (Model-agnostic) است. با وجود اینکه توسط بنیاد OpenAI حمایت می‌شود، متقاضیان مجبور نیستند از فناوری OpenAI استفاده کنند و می‌توانند هر مدل هوش مصنوعی پیشرویی را که با نیازهایشان سازگار است، انتخاب کنند. هر راهکار باید از مدل‌های جدید هوش مصنوعی برای انجام وظایف پیچیده استفاده کند، هرچند می‌توانند این مدل‌ها را با سیستم‌های موجود شهری ترکیب کنند.
این ابتکار در واقع مقیاس‌بندی یک نقشه‌ی راه است که پیش‌تر در سه شهر جهانی آزمایش شده است:
- کالی، کلمبیا: ابزاری به نام Dengue.AI که شیوع بیماری تب دنگی را تا سه هفته زودتر پیش‌بینی می‌کند و به مقامات در هدف‌گذاری اقدامات پیشگیرانه کمک می‌کند.
- کیپ‌تاون، آفریقای جنوبی: یک پلتفرم پیام‌رسان مبتنی بر هوش مصنوعی که از تعامل ساکنان با دولت محلی پشتیبانی می‌کند.
- ریو دو ژانیرو، برزیل: یک چت‌بات واتس‌اپ که هشدارهای سیل و گزارش‌های ساکنان را با سیستم‌های پاسخ اضطراری ادغام می‌کند.
بنیاد راکفلر قصد دارد گرنت‌های تکمیلی برای گسترش این موارد ارائه دهد؛ از جمله گسترش Dengue.AI به شهر کارتاخنا و افزایش پوشش سیستم هشدار سیل ریو برای تعداد بیشتری از ساکنان و رویدادهای جوی.
برای یک شهروند عادی، این بدان معناست که خدمات عمومی می‌تواند از حالت واکنشی به پیش‌بینانه تغییر کند. تصور کنید شهری که پیش از لبالب شدن اولین کلینیک، بحران بهداشتی را پیش‌بینی می‌کند یا سیستمی از مزایا که پیش از آنکه شما مجبور شوید در وب‌سایت‌های پیچیده دولتی جستجو کنید، شما را پیدا می‌کند. هدف این است که تا ۱۰۰ میلیون ساکن شهری در سراسر جهان تحت پوشش قرار گیرند.
از منظر تجاری، این اقدام یک خط لوله عظیم برای استارتاپ‌های «هوش مصنوعی مدنی» (Civic AI) ایجاد می‌کند. بنیادها با تأمین مالی ریسک اولیه از طریق گرنت‌ها، در واقع هزینه‌های تحقیق و توسعه (R&D) را برای بخش جدیدی از نرم‌افزارهای بخش عمومی یارانه می‌دهند.
با این حال، موفقیت «Cities Deliver» به ادغام (Integration) بستگی دارد. بزرگ‌ترین مانع، خودِ مدل هوش مصنوعی نیست، بلکه «مایل آخر» است؛ یعنی متصل کردن یک پایگاه‌داده دولتی ۲۰ ساله به یک مدل زبانی بزرگ (LLM) پیشرو بدون به خطر انداختن حریم خصوصی ساکنان. معیارهای انتخاب به‌طور خاص به دنبال پروژه‌هایی هستند که آمادگی ادغام در محیط‌های بخش عمومی را نشان دهند و از طریق ایجاد ظرفیت شهری، برای پایداری برنامه‌ریزی کنند.
تقویم اجرایی و مهلت‌ها
درخواست‌ها از ۱۴ اکتبر ۲۰۲۶ آغاز شده و زمان‌بندی به شرح زیر است:
- ۳۱ اکتبر ۲۰۲۶: مهلت ارسال پرسش‌ها در مورد فراخوان پیشنهادات.
- ۴ نوامبر ۲۰۲۶: انتشار نسخه‌ی بازبینی‌شده‌ی سوالات متداول (FAQs).
- ۲۹ نوامبر ۲۰۲۶ (ساعت ۱۱:۵۹ شب به وقت ET): مهلت ارسال پیشنهادات دور اول (شامل غربالگری صلاحیت و یک ویدیوی کوتاه).
- دسامبر ۲۰۲۶: اطلاع‌رسانی درباره‌ی پیشروی به مرحله مصاحبه.
- ژانویه ۲۰۲۷: برگزاری مصاحبه‌ها.
- فوریه ۲۰۲۷: اطلاع‌رسانی درباره‌ی پیشروی به دور دوم.
- ۱ مارس ۲۰۲۷: مهلت ارسال پیشنهادات دور دوم.
- آوریل ۲۰۲۷: اعلام نهایی منتخبین.
نتایج اولین گروه منتخب را در سال ۲۰۲۷ دنبال کنید تا ببینید آیا این مدل‌های آزمایشی واقعاً می‌توانند به وعده‌ی ۱۰۰ میلیون ساکن دست یابند یا خیر.
گام بعدی شما
- اگر مؤسس یک استارتاپ یا پژوهشگر هستید، معیارهای پذیرش «شرکت‌های سود عمومی» را بررسی کنید تا مدل کسب‌وکار خود را با این گرنت‌ها تطبیق دهید.
- روی راهکارهای «اتصال داده‌های قدیمی به مدل‌های جدید» تمرکز کنید؛ چرا که این نقطه ضعف اصلی پروژه‌های شهری است.
- نتایج اولین گروه منتخب در سال ۲۰۲۷ را دنبال کنید تا متوجه شوید کدام مدل‌های زبانی در محیط‌های دولتی واقعی پایدارتر بوده‌اند.
اما داستان سخت‌افزاری این تحول حتی شگفت‌انگیزتر است — به تحلیل ما درباره‌ی تراشه‌های Blackwell مراجعه کنید.
گفتگو