تصور کنید ۱۸۵۰ دلار برای خریدی هزینه کنید که قرار است بهترین عکس‌های عمرتان را بگیرد، اما در نهایت با نتایجی روبه‌رو شوید که از عکس‌های آماتور هم بدتر است. این کابوسِ کاربران Sony Xperia 1 VIII است که سخت‌افزار پیشروی آن‌ها توسط نرم‌افزاری ناکارآمد فلج شده است. دستیار هوش مصنوعی دوربین (AI Camera Assistant) در بسیاری از موارد نتایجی تولید می‌کند که از عکس‌های اصلی که قصد بهبودشان را داشت، بدتر است. این عملکرد ناامیدکننده از ماه گذشته پیش‌بینی شده بود؛ زمانی که سونی برای تبلیغ این دستگاه، از برخی از بدترین عکس‌هایی که در سال‌های اخیر با دوربین‌های سونی گرفته شده بود استفاده کرد—عکس‌هایی که همگی حاصل کار همین ابزار جدید هوش مصنوعی بودند.
در دنیای امروز، رقابت در عکاسی موبایل از جنگ سخت‌افزاری خام به سمت بهبودهای مبتنی بر هوش مصنوعی زاینده (Generative AI) تغییر کرده است. در حالی که رقبایی مانند گوگل و اپل بر قابلیت‌هایی مثل «پر کردن مولد» (Generative Fill) یا مربی‌گری متمرکز شده‌اند، سونی قمارش را روی یک موتور پیشنهادات پویا و در لحظه برد که مستقیماً در حالت پیش‌فرض دوربین جاساز شده است. این رویکرد در واقع اولویت دادن به پیش‌فرض‌های «هوشمند» بر کنترل دستی کاربر است.
زمینه و مکانیسم عملکرد
دستیار هوش مصنوعی سونی از نظر بنیادی با سایر تلاش‌های صنعت در زمینه راهنمایی‌های عکاسی متفاوت است. برای مقایسه، «مربی دوربین» (Camera Coach) گوگل در جدیدترین گوشی‌های پیکسل، یک حالت اختصاصی است که با کاربر صحبت می‌کند تا او را در کادربندی عکس راهنمایی کند و درباره فوکوس، جای‌گذاری سوژه و اینکه از کدام لنز یا حالت پرتره استفاده کند، مشاوره می‌دهد.
در مقابل، دستیار Xperia 1 VIII مستقیماً در حالت پیش‌فرض دوربین تعبیه شده است. این ابزار به‌صورت خودکار زمانی که کاربر در حال تلاش برای ثبت عکس است، ظاهر می‌شود. کادری کوچک در منظره‌یاب (Viewfinder) نمایش داده می‌شود که نشان می‌دهد تصویر با تنظیمات جایگزین پیشنهادی توسط هوش مصنوعی چگونه خواهد بود. با یک ضربه سریع، این تنظیمات فعال می‌شوند و کاربران می‌توانند با کشیدن صفحه به پایین، سه گزینه جایگزین دیگر را نیز بررسی کنند.
یک موتور پیشنهادات ناقص
برخلاف مربی دوربین گوگل، ابزار سونی هیچ توصیه‌ای درباره کادربندی یا فوکوس ارائه نمی‌دهد. در عوض، به‌سادگی یک فیلتر اعمال می‌کند و باقی کارها را به کاربر می‌سپارد. نکته حیاتی این است که این ابزار به کاربر نمی‌گوید چه افکت‌هایی را اعمال می‌کند؛ این بدان معنای این است که عکاس هیچ چیز درباره علت تغییر ظاهر تصویر یا نحوه دستی دستیابی به آن افکت یاد نمی‌گیرد.
بر اساس گزارش The Verge، این ابزار در فعال‌شدن (Triggers) فاقد ثبات است و رفتار آن بسته به سوژه، نامنظم به نظر می‌رسد:
- سخت‌افزار پشتیبانی‌نشده: این قابلیت در دوربین سلفی اصلاً پشتیبانی نمی‌شود و کار نمی‌کند.
- شکست در نورپردازی: اشاره کردن دوربین به یک دیوار خالی یا یک پنجره با نور شدید پشت‌پرده (Backlit)، معمولاً باعث می‌شود پیشنهادهای هوش مصنوعی اصلاً ظاهر نشوند.
- منطق سوژه: در حالی که ممکن است هوش مصنوعی ایده‌های زیادی برای عکس گرفتن از کف دست ارائه دهد، اما به محض اینکه دست به صورت مورب یا رو به عقب چرخانده شود، تمام آن گزینه‌ها ناپدید می‌شوند.
- عکاسی ماکرو: راهنمایی‌های مربوط به عکاسی ماکرو تنها در موارد محدودی و به‌صورت اتفاقی ارائه می‌شوند.
تأثیرات بر کیفیت و عملکرد
تنظیمات اصلی این سیستم بر روی موارد پایه تصویر متمرکز است، اما نتایج اغلب چنان تند و تیز هستند که یادآور فیلترهای اینستاگرام ۱۶ سال پیش‌اند:
- نوردهی و کنتراست: هوش مصنوعی مکرراً نقاط روشن (Highlights) را تا حدی بالا می‌برد که «اوضاع از کنترل خارج شده و جزئیات کاملاً می‌سوزند» یا عکس‌ها را چنان تاریک می‌کند که «تیره و غم‌بار» شوند.
- توازن رنگ: تکیه شدیدی بر افکت‌های سپیا و تغییر توازن سفید به سمت زرد برای ایجاد گرمای مصنوعی دیده می‌شود.
- اشباع رنگ (Saturation): سیستم اغلب اشباع رنگ را بیش از حد افزایش می‌دهد تا رنگ‌ها به‌طور مصنوعی «برجسته» شوند.
- افکت‌های عمق: گاهی اوقات یک اثر بوکه (Bokeh) مصنوعی برای تار کردن پس‌زمینه اعمال می‌کند که شبیه به حالت پرتره است. در لحظات «هوشمندانه‌تر»، ممکن است سوژه را روشن و پس‌زمینه را تاریک کند تا کنتراست ایجاد شود.
سونی ادعا می‌کند این سیستم می‌تواند تعویض بین سه لنز پشتی را پیشنهاد دهد یا در یافتن «فتوژنیک‌ترین زاویه» کمک کند، اما یک هفته تست عملی نشان داد که این قابلیت‌ها هرگز در واقعیت فعال نشدند. در نتیجه، این دستیار عکس‌های بسیار کمی تولید کرده که ارزش نگه داشتن داشته باشند و تنها تعداد انگشت‌شماری از آن‌ها بهتر از عکس اصلی بوده‌اند. تنها کاربرد اندک آن در محیط‌های کم‌نور است، جایی که تنظیمات پیش‌فرض دچار مشکل می‌شوند؛ هرچند در آن حالت هم عکس‌های کمی ارزش ذخیره کردن دارند.
این لایه‌های نرم‌افزاری هزینه عملکردی سنگینی دارند. با وجود تراشه Snapdragon 8 Elite Gen 5، دستگاه دچار عملکرد نایکنواخت و تمایل به داغ شدن شدید می‌شود. دستیار هوش مصنوعی به‌طور مشخص فشار مضاعفی وارد می‌کند: اپلیکیشن دوربین کند باز می‌شود و هنگام تعویض لنزها، دسترسی به پیشنهادات یا ثبت عکس، ممکن است برای چندین ثانیه متوقف (Freeze) یا معلق شود. در یک مورد، کل اپلیکیشن دوربین به طور کامل کرش کرد و بسته شد.
شکاف سخت‌افزاری
نکته کلیدی این است که این شکست‌ها ناشی از لنزها نیستند. Xperia 1 VIII دارای سنسورهای بزرگی در هر سه لنز پشتی است که در واقع سخت‌افزار موجود در دستگاه‌های اپل و گوگل را شکست می‌دهند. سبک پردازش طبیعی سونی—که با کنتراست کمی تقویت‌شده شناخته می‌شود—برای بازه قیمتی این دستگاه بسیار رقابتی است، هرچون این گوشی در واقع در بازار ایالات متحده عرضه نمی‌شود.
این وضعیت یک پارادوکس عجیب ایجاد می‌کند: سونی بهترین دوربین اکسپریا را تا به امروز ساخته است و سپس لایه‌ای از دستیار هوش مصنوعی را روی آن قرار داده که خروجی را غیرقابل استفاده می‌کند. تنها هدف این ابزار، واکنش پویا به صحنه، سوژه و نورپردازی است، اما نتایج آن بسیار کمتر از پنج فیلتر داخلی گوشی (از جمله حالت Vivid و شبیه‌ساز فیلم) ظریف هستند.
برای کاربر، این بدان معناست که هوش مصنوعی راه‌انداز نیست، بلکه یک مانع است. مؤثرترین راه برای استفاده از این دستگاه، خاموش کردن کامل دستیار هوش مصنوعی دوربین است که همزمان مشکل داغ شدن و لگ‌های سیستم را نیز حل می‌کند.
در حالی که iOS 27 اپل ویرایش‌های مولد جنجالی—مانند حذف اشیاء از عکس یا گسترش تصاویر برای گنجاندن جزئیاتی که وجود ندارند—را معرفی می‌کند، شکست سونی ساده‌تر است. این قابلیت‌ها که در ابزارهای نوین بازسازی تصاویر iOS 27 دیده می‌شوند، با رویکرد سونی متفاوت هستند. این یک بحران اخلاقی درباره «تعریف عکس» نیست، بلکه یک شکست فنی در سلیقه و اجراست. این موضوع کاربر را به این فکر می‌اندازد که آیا اصلاً کسی در تیم اکسپریا می‌داند چه چیزی یک عکس را «خوب» می‌کند؟
گام بعدی شما
- اگر از Xperia 1 VIII استفاده می‌کنید، دستیار هوش مصنوعی دوربین را برای جلوگیری از داغ شدن دستگاه و افزایش سرعت اجرا غیرفعال کنید.
- نتایج خروجی مدل‌های پردازش تصویر سونی را با حالت‌های دستی (Pro Mode) مقایسه کنید تا تفاوت پردازش مصنوعی و طبیعی را ببینید.
- منتظر به‌روزرسانی‌های نرم‌افزاری سونی برای بهینه‌سازی مصرف باتری و کاهش دمای تراشه در هنگام عکاسی باشید.
اما داستان سخت‌افزاری این تحول حتی شگفت‌انگیزتر است — به تحلیل ما درباره‌ی تراشه‌های Blackwell مراجعه کنید.
گفتگو