اگر شما مسئول حاکمیت شرکتی در یک ارائهدهندهٔ ابری جهانی هستید، اتفاقات اخیر در مایکروسافت اسرائیل یک درس سخت در مورد نقصهای نظارتی است. این شرکت مدیرعامل کشوری خود را برکنار کرد و عملیات محلی را به نظارت مایکروسافت فرانسه سپرد تا دلیل استفادهٔ وزارت دفاع اسرائیل از زیرساختهایش روشن شود.
این بحران در نقطهای حساس رخ میدهد و به عنوان یک نقطه عطف حیاتی برای اخلاقیات ابری شناخته میشود. در حالی که رقبایی مثل گوگل و آمازون قراردادهای رسمی و شفافی را از طریق برنامهٔ Nimbus برای بومیسازی دادههای دولتی امضا کرده بودند، مایکروسافت بدون چنین چارچوب اختصاصی عمل میکرد. این خلأ در ایجاد یک مرز رسمی، باعث ایجاد شکافی در شفافیت شد که اجازه داد عملیات نظامی در مقیاس وسیع روی زیرساختهای غیرنظامی، بدون اطلاع کامل دفتر مرکزی پیش برود.
همانطور که در تحلیلهای قبلی ما دربارهی اخلاقیات مدلهای بنیادی اشاره کردیم، نبودِ مرزهای شفاف بین خدمات تجاری و کاربردهای نظامی، ریسکهای حقوقی جبرانناپذیری ایجاد میکند.
زمینه: فروپاشی حاکمیت شرکتی
به گزارش Globes، هستهٔ تحقیقات بر این موضوع متمرکز بود که آیا شعبهٔ اسرائیل در برابر دفتر مرکزی شفاف بوده است یا خیر. مایکروسافت میترسید که واحدهای نظامی اسرائیل ممکن است قوانین استفاده از سرویسهایش را نقض کرده باشند. این مواجهه، ریسکهای قانونی و رگولاتوری قابل توجهی ایجاد کرد، بهویژه در اروپا.
فراتر از نقض فنی، پیامدهای داخلی این اتفاق شدید بود. آلون هایموویچ (Alon Haimovich)، مدیرعامل کشوری، پس از چهار سال فعالیت کنار رفت. گزارشهای رسانههای محلی حاکی از آن است که هایموویچ در بحبوحه نقض اصول اخلاقی از سمت خودe ترک پست کرد. همچنین چندین مدیر دیگر از بخش حاکمیت شرکتی نیز از شرکت جدا شدند. این تحقیقات همچنین بررسی کرد که آیا کارکنان اسرائیلی بین نقش خود در مایکروسافت و تعهداتشان به ارتش، دچار تضاد وفاداری شده بودند یا خیر.
جزئیات: خط لوله نظارتی Azure
طبق گزارش the-decoder.com و The Guardian، مرکز این جنجال واحد ۸۲۰۰ (Unit 8200) است؛ بازوی اطلاعات سیگنالی ارتش اسرائیل. از سال ۲۰۲۲، این واحد گزارشاً از Azure — که مثل یک انبار دیجیتال عظیم برای ذخیره و بازیابی سریع اطلاعات است — برای ذخیره حجم عظیمی از تماسهای تلفنی فلسطینیان در غزه و کرانه باختری استفاده کرده است.
جزئیات این عملیات تکاندهنده است:
- سیستم روزانه میلیونها تماس تلفنی را ضبط میکرد.
- پایگاه داده اجازه میداد افسران گفتگوها را ذخیره کرده، دوباره پخش کنند و در بازههای زمانی طولانی تحلیل نمایند.
- اسناد لو رفته نشان میدهد ۱۱,۵۰۰ ترابایت دادهٔ نظامی روی سرورهای Azure در هلند میزبانی میشد.
- بخش کوچکتری از این دادهها نیز در ایرلند ذخیره شده بود.
- واحد ۸۲۰۰ به یک «بخش سفارشی و مجزا» در محیط Azure دسترسی داشت.
گفته میشود ساتیا نادلا (Satya Nadella)، مدیرعامل مایکروسافت، از ماهیت دقیق دادههایی که واحد ۸۲۰۰ قصد ذخیره آنها را داشت، مطلع نبود. این عدم دید (Visibility)، شرکت را در برابر ریسکهای قانونی و رگولاتوری شدید، بهویژه در اتحادیه اروپا که سرورها بهطور فیزیکی در آنجا مستقر بودند، آسیبپذیر کرد.
از ذخیرهسازی تا هدفگیری
منابع اطلاعاتی به The Guardian گفتهاند که Azure صرفاً یک آرشیو غیرفعال نبود. این پلتفرم برای تجمیع، پیادهسازی متنی (Transcribe) و ترجمهٔ دادههای نظارتی استفاده میشد. سپس این دادهها با سیستمهای هدفگیری AI تطبیق مییافتند تا حملات هوایی در جریان تهاجم به غزه برنامهریزی شود.
این زنجیرهٔ عملیاتی به سه سیستم AI متصل است که مجله ۹۷۲+ و Local Call جزئیات آنها را فاش کردند:
- لاوندر (Lavender): این AI اعضای احتمالی شاخههای نظامی حماس و جهاد اسلامی را شناسایی میکند. این سیستم بر اساس عواملی مانند ارتباطات خانوادگی، بازداشت قبلی بستگان و تماسهای ضبطشده، به افراد نمرهای بین ۰ تا ۱۰۰ میدهد. در هفتههای اول جنگ، این سیستم تا ۳۷,۰۰۰ فلسطینی را علامتگذاری کرد. بررسی انسانی بسیار اندک بود؛ یک منبع بیان کرد که کارکنان تنها «۲۰ ثانیه» برای هر هدف زمان میگذاشتند و هدف اصلی آنها صرفاً تأیید مرد بودن فرد بود.
- انجیل (The Gospel): پلتفرمی که ساختمانها و سازهها را به عنوان اهداف احتمالی شناسایی میکند. این سیستم سرعت تولید هدف را بهشدت بالا برد و حجم زیادی از اهداف، از جمله خانههای شبهنظامیان مشکوک را تولید کرد.
- بابا کجاست؟ (?Where's Daddy): سیستمی برای ردیابی و هشدار زمانی که فرد علامتگذاریشده توسط لاوندر به خانه بازگردد. این خانهها اغلب شبها، زمانی که خانوادهها حضور داشتند، بمبباران میشدند، زیرا اهداف در خانه راحتتر از عملیاتهای نظامی فعال شناسایی میشدند. برخی خانهها حتی پس از خروج هدف نیز مورد اصابت قرار گرفتند.
این فرآیند هدفگیری از نظر عملکردی شبیه به سیستمهای AI محور مانند Maven شرکت پالانتییر (Palantir) است که در جنگ علیه ایران استفاده شد. با این حال، پالانتییر به مرکز منابع حقوق بشر و کسبوکار اعلام کرد که سیستمهای اسرائیلی مستقل از فناوری آنها بوده و پیش از مشارکت سال ۲۰۲۴ آنها وجود داشته است.
پیامدهای شرکتی و واکنشها
تا سپتامبر ۲۰۲۵، برد اسمیت (Brad Smith)، رئیس مایکروسافت، پذیرفت که بررسیهای داخلی بخشی از گزارشها درباره استفاده از Azure در هلند و استفاده از سرویسهای AI را تأیید میکند. در واکنش، مایکروسافت دسترسی این واحد نظامی به برخی سرویسهای ذخیرهسازی ابری و AI خاص را مسدود کرد.
مایکروسافت پیشتر در می ۲۰۲۵ ادعا کرده بود بررسیهای داخلی هیچ شواهدی از استفاده فناوریهایش برای آسیب به مردم غزه نیافته است. اما بعدها تأیید کرد که نرمافزار، خدمات حرفهای و سرویسهای Azure AI را در اختیار وزارت دفاع اسرائیل قرار داده است. خبرگزاری AP این مورد را نخستین بار دانست که مایکروسافت بهطور علنی فروش AI پیشرفته و خدمات ابری به ارتش اسرائیل در زمان جنگ را پذیرفته است.
در یک یادداشت تکمیلی، مایکروسافت همچنین پذیرفت که پس از ۷ اکتبر ۲۰۲۳، کمکهای اضطراری محدودی فراتر از روابط تجاری معمول برای کمک به تلاشهای نجات گروگانها ارائه کرده است. برخی از این درخواستها تأیید و برخی دیگر رد شدند.
تغییر استراتژیک
این شکست در اعتماد، پیامدهای تجاری ملموسی داشت. پس از تحقیقات، به نظر میرسد دادهها از کشور خارج شدهاند و منابع به The Guardian گفتهاند که واحد ۸۲۰۰ برنامهای برای انتقال به سرویسهای ابری آمازون (AWS) دارد.
اگرچه وزارت دفاع اسرائیل قصد دارد قرارداد خود با مایکروسافت را در پایان ۲۰۲۶ تمدید کند، اما این همکاری در مقیاسی بهطور قابل توجهی کوچکتر خواهد بود. بخشهای IT دفاعی اسرائیل پیش از این بخش بزرگی از زیرساختهای ابری خود را به AWS و گوگل کلاد منتقل کردهاند. مایکروسافت اکنون به ارائه نرمافزارهای سادهتر مثل ویندوز، آفیس و لایسنسهای دسکتاپ تنزل یافته است، به جای آنکه زیرساختهای حساس AI و ابری را فراهم کند که موتور محرک دستگاه نظارتی بودند.
این اتفاق برای کل صنعت AI ثابت میکند که «شرایط استفاده» (Terms of Use) در برابر سوءاستفادههای نظامی در سطح دولتی ناکارآمدند. وقتی یک ارتش ملی تصمیم میگیرد از یک پلتفرم ابری برای هدفگیری استفاده کند، تنها اهرم واقعی شرکت ارائهدهنده، «کلید خاموش» است که اغلب برای جلوگیری از تلفات انسانی دیر فعال میشود.
باید رصد کرد که رگولاتورهای اروپایی به افشای میزبانی دادههای نظارتی نظامی در خاک اتحادیه اروپا بدون شفافیت صریح چگونه واکنش میدهند، زیرا این موضوع میتواند منجر به دستورات جدیدی برای بومیسازی اجباری دادههای ابری (Data Residency) شود.
گام بعدی شما
- بررسی سیاستهای حاکمیت داده (Data Residency) در قراردادهای ابری برای جلوگیری از دسترسیهای غیرمجاز.
- رصد واکنش رگولاتورهای اتحادیه اروپا به میزبانی دادههای نظارتی نظامی در خاک خود.
- مطالعهٔ تفاوتهای ساختاری در قراردادهای Nimbus گوگل و آمازون در برابر مدل مایکروسافت.
اما داستان سختافزاری این تحول حتی شگفتانگیزتر است — به تحلیل ما دربارهی تراشههای Blackwell مراجعه کنید.
گفتگو