تصور کنید یک استارتاپ کوچک با ایدهای درخشان، بهدلیل داشتن الزامات مالی سختگیرانهای که معمولاً شرکتهای کوچک هوش مصنوعی را از قراردادهای دولتی محروم میکند، از مناقصات حذف شود. دولت بریتانیا برای شکستن این سد، در ۳۱ اوت ۲۰۲۶ چهار چالش تدارکاتی را آغاز کرد و ۱۰۰ میلیون پوند روی این شرط بست که استارتاپهای نوپا میتوانند ناکارآمدیهای بزرگ بخش عمومی را حل کنند.
سالهاست که «سد ورود» به تدارکات عمومی یک تناقض است: استارتاپها نوآوری لازم را دارند، اما فاقد گردش مالی و ذخایر نقدی هستند که تندرهای ملی مطالبه میکنند. این طرح جدید که بخشی از واحد هوش مصنوعی حاکمیتی (Sovereign AI) است، این مشکل را با ارائه پرداختهای پیشپرداخت به بنیانگذاران حل میکند. این سازوکار به آنها اجازه میدهد تا فناوری خود را در محیطهای واقعی عملیاتی آزمایش کنند، بدون اینکه پیش از رسیدن به نتیجه، ورشکست شوند.
همانطور که در تحلیلهای قبلی ما دربارهی سیاستهای صنعتی مدلهای بنیادی اشاره کردیم، دولتها اکنون از نقش «تنظیمکننده» به نقش «سرمایهگذار» تغییر موضع دادهاند.
جان هیلی (John Healey)، وزیر دارایی بریتانیا، این طرح را در جریان نشست وزرای دارایی و فرمانداران بانکهای مرکزی G20 در کارولینای شمالی معرفی کرد. او تصریح کرد که هدف این است که بریتانیا در میان کشورهای G20 در بهکارگیری AI برای ایجاد اشتغال و رشد عمومی پیشتازی کند. او این رقابت را ابتکاری از نوع اول (first-of-its-kind) توصیف کرد تا به شرکتهای بریتانیایی کمک کند تا شروع کنند، مقیاسپذیر شوند و به موفقیت برسند.
کانیشکا نارایان (Kanishka Narayan)، وزیر هوش مصنوعی، با اشاره به ابعاد این فرصت خاطرنشان کرد که دولت بریتانیا سالانه میلیاردها پوند برای تدارکات راهکارهای مربوط به مهمترین چالشهای جامعه، از بهداشت و سلامت گرفته تا دفاع ملی، هزینه میکند. هدف این طرح، باز کردن این جریانهای عظیم هزینهکرد برای نوآوران داخلی است.
واحد هوش مصنوعی حاکمیتی رسماً در ۱۶ آوریل ۲۰۲۶ توسط لیز کندال (Liz Kendall)، وزیر فناوری، راهاندازی شد. کندال این واحد را ترکیبی از سرعت سرمایهگذاریهای خطرپذیر (VC) و قدرت یک دولت ملی توصیف کرد. این واحد تحت ریاست جیمز وایز (James Wise) فعالیت میکند و جوزفین کانت (Josephine Kant) به عنوان رئیس بخش سرمایهگذاریها (Head of Ventures) در آن حضور دارد. این واحد از طریق یک کمیته سرمایهگذاری عمل میکند که تصمیماتی مستقل درباره شرکتهایی که باید حمایت شوند، میگیرد.
دولت چهار شکاف عملیاتی خاص را اولویتبندی کرده است و بر فناوریهای «مرحله نمایشگر» (demonstrator-stage) تمرکز کرده است؛ یعنی راهکارهایی که از مراحل اولیه تحقیق و توسعه (R&D) عبور کرده و اکنون آماده تست عملیاتی در دنیای واقعی هستند:
- بهداشت و درمان: همکاری با وزارت بهداشت و مراقبتهای اجتماعی برای توسعه سامانههای AI که گردشکارهای اداری را خودکار کرده، هماهنگی مراقبتها را بهبود بخشند و از تصمیمگیریهای پزشکی حمایت کنند. این اقدام در راستای اهداف برنامه ۱۰ ساله بهداشتی NHS برای ارتقای بهرهوری و بهبود تجربه کارکنان است.
- بهینهسازی محاسبات: همکاری با وزارت کسبوکار، نوآوری، علوم و تجارت و همچنین آزمایشگاه مقیاسبندی استنتاج ARIA (ARIA’s Scaling Inference Lab) برای حمایت از فناوریهایی که کارایی زیرساختهای محاسباتی AI را بهبود میبخشند. هدف این است که ظرفیت محاسباتی AI در بخش عمومی گسترش یابد و همزمان هزینهها برای کسبوکارها و پژوهشگران کاهش یابد. این تمرکز بر زیرساختها در حالی صورت میگیرد که بخش خصوصی نیز در حال سرمایهگذاریهای کلان در این حوزه است؛ برای نمونه، صندوق a16z اخیراً ۱.۱ میلیارد دلار را برای توسعه زیرساختهای فیزیکی هوش مصنوعی اختصاص داد تا شکافهای سختافزاری این صنعت را پر کند.
- دفاع: یک ابتکار از سوی وزارت دفاع برای توسعه راهکارهایی که دادهها و قابلیتهای پیشرفته AI (Frontier AI) را بهطور امن در سراسر سامانههای دفاع ملی متصل کنند.
- امنیت AI: همکاری با مرکز ملی امنیت سایبری برای حمایت از فناوریهایی که به سازمانها کمک میکند ریسکهای مرتبط با «عاملهای AI» (AI Agents) که هر روز توانمندتر میشوند را درک، مدیریت و کاهش دهند تا پذیرش ایمن این فناوری در سراسر اقتصاد ممکن شود.
نکته کلیدی و حیاتی این است که شرکتهای موفق، مالکیت معنوی (IP) خود را حفظ میکنند. این امر به آنها اجازه میدهد تا پس از پایان فاز آزمایشی (Pilot)، محصولات خود را بهصورت تجاری در بازارهای جهانی مقیاسپذیر کنند. دولت با تبدیل شدن به «اولین مشتری»، به شرکتها کمک میکند تا از شکاف دشوار بین «نمونه اولیه» به «محصول اثباتشده» با یک مسیر معتبر برای پذیرش بازار عبور کنند.
مدل عملیاتی واحد هوش مصنوعی حاکمیتی مانند یک صندوق سرمایهگذاری خطرپذیر عمل میکند که قدرت دولت را در پشت خود دارد. فراتر از طرح تدارکاتی ۱۰۰ میلیون پوندی، این واحد امکانات زیر را فراهم میکند:
- دسترسی کاملاً رایگان و تامینشده به بزرگترین ابرکامپیوترهای بریتانیا.
- تسریع در تصمیمگیری برای صدور ویزای متخصصان حوزه تحقیق و توسعه (R&D).
- حمایت از هزینههای حقوقی برای استارتاپهایی که به عنوان شرکتهای با مسئولیت محدود (Limited) در بریتانیا ثبت میشوند.
وزیر کندال در ماه آوریل اشاره کرد که این واحد پیش از این دو سرمایهگذاری مستقیم انجام داده است، از جمله سرمایهگذاری در استارتاپ زیرساختی AI به نام Callosum. همچنین پنج قرارداد «حق اولویت خرید» (right-of-first-refusal) در زمینههای عاملهای AI با یادگیری مستمر، دفاع و امنیت، و پژوهشهای مربوط به بیماریهای آلزایمر و پارکینسون امضا شده است. این رویکرد به تقویت اکوسیستم عاملهای هوشمند کمک میکند، مشابه آنچه در سرمایهگذاری ۱.۱ میلیارد دلاری River AI برای جایگزینی مهندسی پرامپت با عاملهای آموزشپذیر مشاهده شد.
در سطح کلان، بریتانیا در حال گسترش زیرساختهای فکری خود است. جان هیلی تأیید کرد که مؤسسه اقتصاد AI به ریاست سایمون جانسون (Simon Johnson)، برنده جایزه نوبل، اکنون برای همکاری با کشورهای G7 جهت اشتراکگذاری اطلاعات و شواهد باز است.
این مؤسسه که به عنوان یک سازمان پژوهشی مشترک بین وزارت دارایی (HM Treasury) و وزارت علوم، نوآوری و فناوری ایجاد شده، از مدل عملیاتی «مؤسسه امنیت AI» پیروی میکند. این مرکز، «واحد آیندهی کار» (Future of Work Unit) را در خود جای داده و یک بیانیه همکاری مشترک با شرکتهای Anthropic، Google، OpenAI و Microsoft امضا کرده است.
هدف این مؤسسه بهجای تعیین سیاستها، ساخت زیرساختهای دادهای و ایجاد قابلیتهای تحلیلی است که برای ارزیابی اثرات AI بر بهرهوری، بازارهای کار و رشد اقتصادی مورد نیاز است. این ساختار تضمین میکند که شواهد علمی مستقیماً به دست سیاستگذاران برسد.
این چرخش، نشاندهنده تغییر از «تنظیمگری غیرفعال» به «سیاست صنعتی فعال» است. اگر یک استارتاپ بتواند ثابت کند گردشکار عاملمحور (Agentic) آن برای NHS کار میکند، بلافاصله یک مسیر معتبر برای پذیرش جهانی به دست میآورد. برای اکوسیستم AI، «قرارداد دولتی» دیگر صرفاً یک جریان درآمدی نیست، بلکه یک مهر تأیید استاندارد طلایی (gold-standard validation) است.
درخواستهای مربوط به رقابتهای فعلی توسط تیم هوش مصنوعی حاکمیتی، وزارتهای مربوطه و متخصصان فنی مستقل ارزیابی خواهند شد. این چهار چالش نخست، مدل تحویل را پیش از گسترش برنامه به فازهای آینده آزمایش میکنند.
گام بعدی شما
- اگر بنیانگذار استارتاپ هستید، مدل «دولت بهعنوان اولین مشتری» را در استراتژی جذب سرمایه خود بگنجانید.
- گزارشهای خروجی مؤسسه اقتصاد AI را برای پیشبینی تغییرات بازار کار دنبال کنید.
- روی توسعه راهکارهای «مرحله نمایشگر» تمرکز کنید تا برای قراردادهای دولتی مشابه آماده باشید.
اما تأمین سختافزاری این جاهطلبیها چالش بزرگتری است — به تحلیل ما درباره بحران تراشههای استنتاج در اروپا مراجعه کنید.
گفتگو