تصور کنید شهردار شهر شما در پشت درهای بسته با یک غول فناوری توافق می‌کند تا هزاران تن برق و میلیون‌ها لیتر آب شهر را در اختیار یک ساختمان عظیم قرار دهد، بدون اینکه شما بدانید چه کسی آنجا مستقر می‌شود. این همان وضعیتی است که اکنون آمازون تصمیم گرفته آن را تغییر دهد.
آمازون (Amazon) به‌تازگی اعلام کرد که در مذاکرات مربوط به ساخت مرکز داده (Data Center) — که شبیه به یک کارخانه عظیم برای پردازش داده‌هاست و به جای تولید کالا، قدرت محاسباتی تولید می‌کند — دیگر از توافق‌نامه‌های عدم افشا (NDA) استفاده نخواهد کرد. این چرخش راهبردی پس از اقدام مشابه مایکروسافت (Microsoft) در ابتدای سال جاری رخ می‌دهد.
این تغییر رویکرد در حالی اتفاق می‌افتد که صنعت هوش مصنوعی با موجی از مقاومت‌های محلی روبروست. جوامع محلی به‌شدت نگران ردپای زیست‌محیطی و اقتصادی خوشه‌های عظیم محاسباتی هستند. این تنش‌ها در قالب صدها دستور توقف موقت (Moratorium) برای صدور مجوزهای جدید در شهرهایی از نیویورک تا سان‌فرانسیسکو ظاهر شده است. این وضعیت بخشی از یک روند گسترده‌تر است که در آن مقاومت‌های محلی در برابر توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی به یک مانع جدی برای غول‌های فناوری تبدیل شده است.
همان‌طور که در تحلیل‌های قبلی ما درباره‌ی اثرات زیرساختی مدل‌های زبانی بزرگ اشاره کردیم، نیاز به سخت‌افزار، سیاست‌های شهری را تحت فشار قرار داده است. برای سال‌ها، صنعت فناوری از دستورالعمل «رازداری مطلق» پیروی می‌کرد. شرکت‌ها یارانه‌های مالیاتی و قراردادهای زمین را در خفا مذاکره می‌کردند و مردم هرگز نمی‌فهمیدند چه کسی در آن مرکز مستقر است یا منابع محلی چگونه مصرف می‌شوند.
این رویکرد دقیقاً مشابه تاکتیک‌هایی است که اوبر (Uber) در اواسط دهه ۲۰۱۰ برای تضمین یارانه‌های ادغام در حمل‌ونقل عمومی در شهرهایی مانند اورلاندو به کار می‌برد. در آن مورد خاص، اوبر در خفا مذاکره کرد تا هزینه‌ی سفر افرادی را که پس از سفر با اوبر از حمل‌ونقل عمومی استفاده می‌کردند، پرداخت کند. این رازداری به شرکت اجازه داد تا با خیال راحت امتیازات مختلف دیگری را درخواست کند که هرگز به اطلاع عموم نرسید.
چرخش به سمت شفافیت
بر اساس بررسی‌های پادکست Equity در تک‌کرانچ (TechCrunch) با حضور شان اوکین، ربکا بلان و آنتونی ها، تصمیم آمازون در دل یک پست وبلاگی بزرگ‌تر پنهان شده بود که ادعا می‌کرد مراکز داده به نفع جوامع محلی هستند. شرکت اکنون سعی دارد روایت خود را از «پیشرفت اجتناب‌ناپذیر» به «شراکت با جامعه» تغییر دهد. این اقدام در راستای شفاف‌سازی قراردادهای مراکز داده آمازون صورت گرفته تا اعتماد عمومی بازسازی شود.
شان اوکین (Sean O’Kane) در این گفتگو اشاره کرد که استفاده از NDAها ریشه بسیاری از مشکلاتی است که صنعت فناوری در رابطه با هوش مصنوعی و مراکز داده با آن‌ها دست و پنجه نرم می‌کند. وقتی پروژه‌ها در خفا مذاکره می‌شوند، این موضوع باعث تغذیه اضطراب عمومی می‌شود؛ مردم نمی‌دانند که آیا مشکلات واقعی هستند یا بیش از حد بزرگ‌نمایی شده‌اند.
عوامل کلیدی که باعث این موج اعتراضات فعلی شده‌اند عبارت‌اند از:
- فشار بر منابع: نگرانی‌های شدید در مورد قبض‌های نجومی برق و میزان مصرف آب محلی در محیط‌های اطراف مرکز داده.
- ارزش املاک: ترس از اینکه مراکز داده در مقیاس صنعتی باعث کاهش ارزش املاک مسکونی مجاور شوند.
- فقدان حق تصمیم‌گیری: خشم از اینکه قراردادها پیش از آنکه ساکنان بتوانند نگرانی‌های خود را بیان کنند نهایی شده‌اند، یا اینکه مردم می‌دانند ساختمان یک مرکز داده است اما نمی‌دانند چه کسی واقعاً آن را اشغال خواهد کرد.
چشم‌انداز توقف‌های قانونی
البته همه تحلیلگران معتقد نیستند که این اقدامات شفافیت، خون‌ریزی را متوقف کند. برخی استدلال می‌کنند که فشار سیاسی فعلی تنها یک مانع موقت است و نه یک دیوار ساختاری. ربکا بلان (Rebecca Bellan) ابراز تردید کرد که توقف‌های مجوزهای اخیر تأثیر بلندمدتی بر اهداف استراتژیک صنعت داشته باشد.
برای مثال در نیویورک، توقف یک‌ساله مجوزها برای پروژه‌های بزرگ وضع شده است. این توقف از نظر فنی برای این طراحی شده است که به ایالت اجازه دهد فرآیند بررسی‌های زیست‌محیطی را نهایی کند. چون این مجوزها به عنوان «دوره‌های مطالعه» تعریف شده‌اند و نه ممنوعیت‌های مطلق — در واقع می‌گویند «ما باید زمان بگیریم تا این موضوع را مطالعه کنیم» — آن‌ها یک خروجی دیپلماتیک برای دولت‌ها فراهم می‌کنند تا در نهایت تصمیم بگیرند که پروژه‌ها عالی هستند و آن‌ها را تایید کنند.
علاوه بر این، بازه زمانی ساخت مراکز داده یک ضربه‌گیر طبیعی ایجاد می‌کند. بسیاری از این تاسیسات ۳ تا ۵ سال زمان می‌برند تا فعال شوند. بنابراین، توقف یک یا دو ساله در سان‌فرانسیسکو شاید پروژه را به تاخیر بیندازد، اما به‌ندرت آن را به‌طور کامل می‌کشد، مگر اینکه فضای سیاسی به‌طور دائمی تغییر کند. در حال حاضر، ساخت‌وسازها به دلیل عواملی از تامین مالی گرفته تا منطقه‌بندی شهری (Zoning) به‌شدت با تاخیر مواجه شده‌اند.
با این حال، افرادی که سعی در ساخت این مراکز دارند آشکارا نگران هستند. این اضطراب در قالب «توییت‌های عصبی و نامتعارف» از چهره‌هایی مانند دونالد ترامپ و دیوید ساکس ظاهر شده است، که نشان می‌دهد صنعت فشار مقاومت‌های مردمی را حس می‌کند.
شکاف ارتباطی
فراتر از مسائل حقوقی NDAها، صنعت دچار یک شکست بنیادین در ارتباطات است. رهبران فناوری اغلب در توضیح کاربرد ملموس زیرساخت‌های هوش مصنوعی برای یک شهروند عادی ناتوان هستند. این شکاف باعث ایجاد خلأیی می‌شود که با ترس و اطلاعات غلط پر می‌گردد.
شان اوکین معتقد است صنعت در توضیح اهداف خود «بسیار ضعیف» عمل می‌کند. او اشاره کرد که شرکت‌های فناوری مدام از این موضوع مستأصل‌اند که اکثر مردم نمی‌توانند دنیایی را تصور کنند که در آن این زیرساخت‌ها برای آن‌ها مفید باشد. این وضعیت با یک روند شرکتی مدرن به نام «ارتباط مستقیم» (Going Direct) و دور زدن رسانه‌ها بدتر شده است؛ شرکت‌ها فرض می‌کنند رسانه‌های سنتی مرده‌اند و نیازی به آن‌ها نیست.
این الگوی ابهام حتی در چشم‌اندازهای کلان رهبران هوش مصنوعی دیده می‌شود. برای مثال، تسلا (Tesla) سال گذشته ماموریت «فراوانی شگفت‌انگیز» (که در ابتدا «فراوانی پایدار» نامیده می‌شد) را تبلیغ کرد. با این حال، منتقدان و حتی طرفداران اشاره می‌کنند که شرکت نتوانسته تعریف دقیقی ارائه دهد که این فراوانی در عمل به چه معناست.
حتی پس از انتشار یک فایل PDF چند صفحه‌ای برای تبیین این چشم‌انداز، بزرگ‌ترین طرفداران تسلا از ایلان ماسک به دلیل عدم صراحت انتقاد کردند. اوکین مستندات حاصل از این تلاش را شبیه به «مهملات مدل‌های زبانی» (LLM nonsense) توصیف کرد.
تغییر روایت
برای مدت‌ها، آینده‌ای که توسط هوش مصنوعی هدایت می‌شد، به عنوان یک امر اجتناب‌ناپذیر معرفی شد که مردم باید بپذیرند. اما مقاومت‌های فعلی نشان‌دهنده تغییر در دینامیک قدرت است. شرکت‌ها دیگر نمی‌توانند به روایت «یا با ما بیایید یا عقب بمانید» تکیه کنند.
آنتونی ها (Anthony Ha) مشاهده کرد که برای مدتی، آینده هوش مصنوعی انگار «به زور به گلوی ما چپانده می‌شد». موانع فعلی شرکت‌ها را مجبور می‌کند تا به‌جای ساکت کردن مردم، استدلال‌های مثبتی برای فناوری خود ارائه دهند و ثابت کنند که این تکنولوژی واقعاً چه سودی دارد.
در مورد تسلا، وعده «فراوانی» گویای رابطه عجیبی است که بین شرکت و سرمایه‌گذاران «وفادار تا سرحد مرگ» وجود دارد. برای این حامیان، سرمایه‌گذاری بر سر این نیست که شرکت ماشین‌های زیادی بفروشد یا نه، بلکه بر سر چشم‌اندازی برای بازسازی کل جامعه است.
حذف NDAها اولین قدم است، اما به‌تنهایی اعتماد ایجاد نمی‌کند. این اقدام فقط مانع اصلی یعنی «رازداری» را حذف می‌کند تا گفتگوهای شفاف آغاز شود. اگر صنعت همچنان ارتباطات را یک اولویت ثانویه ببیند، شفافیت به تنهایی کافی نخواهد بود. چالش واقعی تبدیل «عدم پنهان‌کاری در قرارداد» به «ایجاد قراردادی است که جامعه واقعاً آن را بخواهد».
گام بعدی شما
- اگر در حوزه توسعه زیرساخت یا سیاست‌گذاری شهری فعال هستید، مدل‌های جدید «شراکت محلی» آمازون را دنبال کنید تا استانداردهای جدید شفافیت را بشناسید.
- بررسی کنید که آیا در منطقه شما توقف‌های مجوز (Moratorium) برای مراکز داده وضع شده است یا خیر؛ این‌ها نقاط حساس زیست‌محیطی را نشان می‌دهند.
- در مذاکرات با تامین‌کنندگان زیرساخت، روی بندهای شفافیت در مصرف منابع (آب و برق) تاکید کنید.
اما داستان سخت‌افزاری این تحول حتی شگفت‌انگیزتر است — به تحلیل ما درباره‌ی تراشه‌های Blackwell مراجعه کنید.
گفتگو