تصور کنید سال‌ها برای نوشتن یک کتاب زحمت کشیده باشید و حالا متوجه شوید یک شرکت هوش مصنوعی از اثر شما برای آموزش مدل‌هایش استفاده کرده است؛ اما وقتی نوبت به دریافت غرامت می‌رسد، ناشرتان نیمی از پول را می‌بلعد. این وضعیت اکنون برای هزاران نویسنده در پرونده‌ی آنتروپیک (Anthropic) به واقعیت تبدیل شده است.
در ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۶، گزارش‌ها حاکی از آن بود که بزرگ‌ترین توافق کپی‌رایت تاریخ ایالات متحده، بر سر توزیع وجوه مربوط به ۴۸۲ هزار اثر متأثر، متوقف شده است. این بحران زمانی رخ داد که دادگاه استفاده‌ی آنتروپیک از کتاب‌های به‌دست‌آمده از طریق دانلودهای غیرقانونی را غیرقانونی دانست، هرچند تأیید کرد آموزش مدل‌ها با کتاب‌های خریداری‌شده، مصداق «استفاده منصفانه» است. این تنش‌ها در واقع ادامه اختلافات شدید میان نویسندگان و ناشران بر سر نحوه توزیع این غرامت ۱.۵ میلیارد دلاری است که از ابتدای توافق آغاز شده بود.
همان‌طور که در پوشش پیشین ما از حملات استخراج مدل به کلود (Claude) دیدیم، این شرکت مدام در میان فشار سخت‌افزاری و چالش‌های حقوقی پیش می‌رود. اکنون این تنش‌ها به درون صنعت نشر سرایت کرده است. این پرونده تنها به کتاب‌ها محدود نمی‌شود و پیش از این، سونی و وارنر چاپل نیز بابت سرقت میلیون‌ها ترانه از این شرکت شکایت کرده بودند که نشان‌دهنده رویه سیستماتیک این شرکت در جمع‌آوری داده‌هاست.
به گزارش نیویورک تایمز، طبق این توافق، آنتروپیک باید برای هر کتابی که به‌صورت غیرقانونی دانلود و برای آموزش هوش مصنوعی زاینده (Generative AI) — شبیه به کتابخانه‌داری که میلیاردها صفحه را خوانده و حالا با همان لحن جواب می‌دهد — استفاده شده، ۳ هزار دلار پرداخت کند. اما فرآیند پرداخت، شکاف‌های عمیقی را در صنعت نشر آشکار کرد:
- اختلاف بر سر مالکیت: مری راسنبرگر از انجمن نویسندگان اشاره می‌کند که بسیاری از ناشران سوابق دقیقی از حقوقی که به نویسندگان بازگشته است، ندارند.
- شکاف‌های پرداختی: نویسندگان کتاب‌های درسی بدترین وضعیت را دارند و برخی طبق قراردادهای قدیمی، تنها ۱۰ تا ۱۵ درصد غرامت را دریافت می‌کنند.
- ادعاهای غیرمجاز: گزارش‌های Writer Beware نشان می‌دهد برخی آژانس‌های ادبی بدون داشتن جایگاه قانونی، مدعی سهمی از این پول هستند.
برای مثال، اپریل هنری، نویسنده‌ای که متوجه شد ناشرش یعنی هارپر کالینز (HarperCollins) ادعای مالکیت کتابی را دارد که سال‌هاست حقوقش به خود او بازگشته است. نویسنده دیگری گزارش داد که ناشرش قصد داشته ۹۰ درصد غرامت او را تصاحب کند.
این هرج‌ومرج نشان می‌دهد که گلوگاه اصلی حل پرونده‌های کپی‌رایت در عصر هوش مصنوعی، تنها مسئولیت شرکت‌های فناوری نیست، بلکه سیستم‌های ثبت قدیمی و منسوخ صنعت رسانه است. برای پدیدآورندگان، پیروزی در یک توافق میلیارد دلاری بی‌معنی است اگر ناشران با قراردادهای قدیمی، کنترل کیف پول را در دست داشته باشند.
اکنون یک داور منصوب دادگاه برای حل اختلافاتی که از طریق ادعاها برطرف نشده‌اند، وارد عمل می‌شود تا درباره پرداخت‌های نهایی تصمیم بگیرد.
گام بعدی شما
- اگر پدیدآورنده هستید، قراردادهای قدیمی خود با ناشران را بازبینی کنید تا بدانید حقوق بازگشتی (Reversion Rights) شما در چه وضعیتی است.
- روند داوری این پرونده را دنبال کنید؛ زیرا الگوی توزیع غرامت بین شرکت‌های نشر و نویسندگان را برای سال‌های آینده تعیین می‌کند.
- ابزارهای مدیریت حقوق دیجیتال را بررسی کنید تا در مواجهه با مدل‌های آینده، مستندات مالکیت شما شفاف باشد.
اما این نبرد حقوقی تنها بخشی از ماجراست؛ اثر این پرونده بر استراتژی‌های جمع‌آوری داده برای مدل‌های متن‌باز را در گزارش بعدی بررسی خواهیم کرد.
گفتگو