چرا اپل عرضه هوش مصنوعی خود را در اتحادیه اروپا متوقف کرد؟

تصور کنید یک مدیر محصول در اروپا هستید که منتظر است تا Siri را به یک دستیار هوشمند واقعی تبدیل کند، اما ناگهان متوجه می‌شوید که تمام این قابلیت‌ها به دلیل یک جنگ حقوقی، برای شما مسدود شده است. اپل در حال حاضر عرضه Siri AI و سایر ویژگی‌های Apple Intelligence را در اتحادیه اروپا به تأخیر انداخته تا از الزامات سخت‌گیرانه قانون بازارهای دیجیتال (DMA) در مورد تعامل‌پذیری (Interoperability) اجتناب کند.

این تنش در حالی رخ می‌دهد که اتحادیه اروپا اکنون دستیارهای مجازی و پلتفرم‌های تلویزیون هوشمند را به عنوان «دروازه‌بان» (Gatekeeper) می‌بیند؛ یعنی همان نقشی که پیش‌تر برای فروشگاه‌های اپلیکیشن قائل بود. همان‌طور که در تحلیل قبلی ما درباره‌ی برنامه‌های چندمیلیونی اپل برای پرداخت هزینه به ناشران خبر برای آموزش مدل‌های AI اشاره کردیم، اکنون این شرکت در وضعیتی است که مقررات قانونی، و نه بدافزارها، تهدید اصلی اکوسیستم آن هستند.

آیفون را مانند یک قلعه تصور کنید. برای یک دهه، اپل از این «باغ محصور» (Walled Garden) استفاده کرد تا کاربران را ایمن نگه دارد. تیم کوک در کنفرانس WWDC سال ۲۰۱۴، فضای اندروید را «مخلوط سمی از آسیب‌پذیری‌ها» (toxic hellstew of vulnerabilities) نامید. این عبارت چنان تأثیرگذار بود که برخی افراد حتی روی تی‌شرت‌های خود چاپش کردند. این استراتژی به اپل اجازه داد تا شرایط سخت‌گیرانه‌ای را برای توسعه‌دهندگان دیکته کند؛ از کمیسیون ۱۵ تا ۳۰ درصدی بر روی فروش‌ها گرفته تا ممنوعیت کامل نصب برنامه‌ها از خارج از استور رسمی (Sideloading).

استراتژی قلعه

طبق گزارش‌های منتشر شده، رویکرد «یا راه ما یا هیچ» اپل شامل لیستی طولانی و سخت‌گیرانه از خواسته‌ها برای ناشران بود. این الزامات عبارت بودند از:

• وجود تنها یک کانال توزیع واحد برای تمام اپلیکیشن‌ها.
• ممنوعیت شدید هرگونه اشاره به روش‌های پرداخت جایگزین در داخل برنامه.
• ممنوعیت استفاده از موتورهای مرورگر جایگزین.
• ممنوعیت کامل نصب اپلیکیشن‌ها (Sideloading) از منابع خارج از فروشگاه رسمی.

در حالی که این مدل یک فرصت عظیم برای کسب درآمد بود، اپل آن را به عنوان تنها راه محافظت از کاربران در برابر آن «مخلوط سمی» بازاریابی کرد. سال‌ها این استراتژی جواب داد و آیفون به طور مداوم کمتر از اندروید تحت تأثیر بدافزارها بود. در واقع، گوگل در نهایت شروع به یادگیری از متدهای اپل کرد تا «مخلوط سمی» خود را اصلاح کند.

برخورد با مقررات

اکنون این قلعه به دلیل فشارهای قانونی دچار ترک‌های سیستمی شده است. اپل فلسفه خود را به دلیل تغییر دیدگاه یا تغییر قلب تغییر نداده، بلکه توسط دادگاه‌ها مجبور به این کار شده است. نبردهای حقوقی کلیدی که اکوسیستم را تغییر دادند عبارتند از:

• پرونده Epic Games در برابر Apple: این پرونده اپل را مجبور کرد تا اجازه دهد لینک‌های پرداخت متفاوت در داخل اپلیکیشن‌ها قرار گیرند.
• قانون بازارهای دیجیتال (DMA): این قانون شرکت را مجبور کرد تا اجازه نصب برنامه‌ها از منابع خارجی، ایجاد فروشگاه‌های جایگزین و استفاده از موتورهای مرورگر متفاوت را بدهد.
• دادستان کل آمریکا (۲۰۲۴): یک پرونده ضد انحصار که در حال حاضر در مراحل مذاکره برای تسویه است و ممکن است کنترل اپل را بیش از پیش محدود کند.

در پاسخ به این فشارها، اپل «کارمزد فناوری هسته» (Core Technology Fee یا CTF) را به عنوان یک عوارض یا گیت جدید در دیواره قلعه معرفی کرد. با این حال، کمیسیون اروپا پیش از این یافته‌های اولیه‌ای را منتشر کرده است که نشان می‌دهد این کارمزد نیز احتمالاً با قانون DMA در تضاد است.

دستورالعمل هوش مصنوعی

اپل اکنون همان دستورالعمل محدودکننده را در حوزه AI به کار می‌گیرد. در ژوئن ۲۰۲۴، این شرکت چندین قابلیت کلیدی را در اروپا به تأخیر انداخت، از جمله:

• Apple Intelligence
• iPhone Mirroring (آینه کردن آیفون)
• SharePlay Screen Sharing (اشتراک‌گذاری صفحه نمایش)

در حالی که اپل دلیل این تأخیرها را انطباق با DMA می‌داند، اتحادیه اروپا در پاسخ اعلام کرده که این تصمیم کاملاً متعلق به خود اپل است. رگولاتورها مدعی‌اند که شرکت صرفاً قادر نیست راهکارهای تعامل‌پذیری را توسعه دهد که استانداردهای ضروری حریم خصوصی و امنیتی اتحادیه اروپا را برآورده کند.

این وضعیت تکرار برخورد ماه ژوئن است؛ زمانی که کریگ فدریگی، نایب رئیس ارشد مهندسی نرم‌افزار، اعلام کرد که Siri AI به دلیل همین دلایل رگولاتوری در اروپا عرضه نخواهد شد. اتحادیه اروپا در پاسخ کوبنده اعلام کرد که این تصمیم «متعلق به اپل و فقط اپل» است.

برون‌سپاری استراتژیک

برخلاف رقبای خود، اپل یک مدل پیشرو (Frontier Model) ندارد تا بتواند با OpenAI ChatGPT، Anthropic Claude یا Google Gemini رقابت کند. این کمبود مدل‌های بومی باعث شده تا اپل برای حفظ تسلط بر تجربه کاربری، به دنبال همکاری‌های استراتژیک باشد؛ همان‌طور که در تلاش برای دستیابی به کنترل کامل محصول، وارد مشارکت با علی‌بابا در حوزه هوش مصنوعی شد. اگر در سال ۲۰۱۴ بودیم، اپل احتمالاً تلاش می‌کرد تا این اپلیکیشن‌های شخص ثالث را به طور کامل از اپ استور بیرون کند. امروز، در حالی که این برنامه‌ها در دسترس هستند، اپل تلاش می‌کند تا مانع دسترسی آن‌ها به سطوح سیستمی شود؛ همان دسترسی عمیقی که Siri از آن بهره می‌برد.

با دور نگه داشتن Siri AI از اتحادیه اروپا و دور کردن آن از نظارت DMA، اپل شانس این را دارد که فعلاً این انحصار در سطح سیستم را حفظ کند. برای تامین قدرت Siri، گزارش شده است که اپل سالانه ۱ میلیارد دلار به گوگل می‌پردازد. طبق اسناد دادگاهی که فاش شده است، این مبلغ تنها بخشی کوچکی از ۲۰ میلیارد دلاری است که گوگل سالانه می‌پردازد تا موتور جستجوی پیش‌فرض در Safari باقی بماند.

حاکمیت داده‌ها

با وجود تکیه بر مدل‌های گوگل، اپل کنترل شدیدی بر خط لوله داده‌ها (Data Pipeline) دارد. مدل‌های گوگل روی سرورهای Private Cloud Compute اپل اجرا می‌شوند تا اطمینان حاصل شود که داده‌های حساس کاربر از زیرساخت اپل خارج نمی‌شود. اپل تصمیم گرفته است تمرکز خود را روی رابط بین کاربر — کسی که یک گوشی، لپ‌تاپ یا دستگاه سرگرمی خانگی گران‌قیمت خریده است — و هوش مصنوعی متمرکز کند.

اپل این سیستم بسته را به عنوان سپری ضروری برای داده‌های سلامتی و مالی کاربران توجیه می‌کند. آن‌ها استدلال می‌کنند که حجم داده‌هایی که یک AI می‌تواند جمع‌آوری کند، بسیار بیشتر از دسترسی یک اپلیکیشن استاندارد است. با این حال، رگولاتورها این رویکرد را یک تاکتیک انحصاری برای خفه کردن رقابت می‌بینند.

هزینه کنترل

پافشاری بر کنترل، هزینه‌های مالی را به همراه داشته است. در سال ۲۰۲۵، رگولاتورهای فرانسه جریمه ۱۶۲ میلیون دلاری را برای قابلیت «شفافیت ردیابی اپلیکیشن» (App Tracking Transparency) وضع کردند. این قابلیت از اپلیکیشن‌ها می‌خواهد قبل از اشتراک داده‌های شخصی با مدل‌های AI شخص ثالث، اجازه صریح کاربر را بگیرند.

علاوه بر این، اتحادیه اروپا در حال گسترش نظارت خود است. کمیسیون اروپا اکنون به دنبال آن است که دستیارهای مجازی مانند Siri و پلتفرم‌های تلویزیون هوشمند مانند Apple TV را تحت نظارت DMA قرار دهد، زیرا آن‌ها دقیقاً مانند فروشگاه‌های اپلیکیشن و موتورهای مرورگر، به عنوان دروازه‌بان برای کاربر عمل می‌کنند.

چرخه دعاوی حقوقی

تاریخ در حال تکرار است. اپل احتمالاً تا زمانی که جریمه‌های نجومی آن را مجبور کند، چسبندگی خود را به ادغام AI حفظ خواهد کرد. این شرکت پیش از این نشان داده است که ترجیح می‌دهد محصولاتش را از یک منطقه جغرافیایی کامل حذف کند تا اینکه کنترل اکوسیستمش را به خطر بیندازد.

در نهایت، «مخلوط سمی» سال ۲۰۱۴ درباره آسیب‌پذیری‌های امنیتی بود. اما مخلوط سمی امروز کمتر درباره بدافزارها و بیشتر درباره مقررات، دعاوی حقوقی و تلاش برای ایجاد تعادلی است که در آن داده‌های کاربران ایمن بماند. این نبرد تعیین می‌کند که آینده AI موبایل یک اکوسیستم باز است یا مجموعه‌ای از قلعه‌های انحصاری.

شما باید رویداد سپتامبر و معرفی آیفون ۱۸ را دنبال کنید تا ببینید آیا اپل سخت‌افزار جدیدی برای AI، مانند یک دستگاه تاشو، معرفی می‌کند که کاربر را بیش از پیش به ابر اختصاصی (Proprietary Cloud) خود گره بزند.

گام بعدی شما

• اگر از محصولات اپل در اروپا استفاده می‌کنید، برای دسترسی به قابلیت‌های AI، بررسی کنید که آیا تغییرات قانونی در ماه آینده اجازه عرضه را می‌دهد یا خیر.
• برای توسعه‌دهندگان: مدل‌های جایگزین را برای دستیارهای شخصی بررسی کنید تا وابستگی به APIهای بسته اپل کاهش یابد.
• رویداد سپتامبر و معرفی آیفون ۱۸ را دنبال کنید تا ببینید آیا سخت‌افزار جدیدی برای گره زدن کاربر به ابر اختصاصی اپل معرفی می‌شود یا خیر.

اما داستان سخت‌افزاری این تحول حتی شگفت‌انگیزتر است — به تحلیل ما درباره‌ی تراشه‌های Blackwell مراجعه کنید.