تصور کنید در سینمای آینده، قهرمانان داستان دیگر آن نابغه‌های منزوی نیستند، بلکه همان مدیرانی هستند که امروز اپلیکیشن‌های شما را کنترل می‌کنند، اما این بار در نقش شرورهای ربات‌گونه. طبق گزارش ورج (The Verge) در ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶، هالیوود در حال تغییر کلیشه‌های خود است تا خشم عمومی از شرکت‌های بزرگ فناوری را روی پرده نمایش ببرد. این موج جدید سینمای سال ۲۰۲۶ از کلیشه «نابغه درک‌نشده» فاصله می‌گیرد و نشان می‌دهد که استودیوها سرانجام واکنش‌های شدید و گسترده مردم علیه تک‌غول‌های فناوری (Big Tech) را پذیرفته‌اند.
زمینه
این چرخش زمانی رخ می‌دهد که روایت «بنیان‌گذار رویاپرداز» دیگر خریدار ندارد و در حال فروپاشی است. سال‌ها پیش، صنعت سینما از الگوی فیلم شبکه اجتماعی (۲۰۱۰) پیروی می‌کرد؛ جایی که دیوید فینچر و جسی آیزنبرگ، disruptorهای دنیای تکنولوژی را به عنوان نابغه‌هایی پیچیده، منزوی و درک‌نشده معرفی می‌کردند.
اما اکنون، فضای فرهنگی تیره شده است. فیلم‌سازان با تکیه بر سال‌ها گزارش‌های انتقادی و شهادت‌های افشاگران، داستانی تاریک‌تر را روایت می‌کنند. آن‌ها مخاطبانی را هدف قرار داده‌اند که دیدگاهشان نسبت به شرکت‌های بزرگ فناوری مدت‌هاست که تیره شده است. این روند سیگنالی است مبنی بر اینکه موج ضدیت با تک‌غول‌های فناوری به این زودی‌ها فروکش نخواهد کرد.
همان‌طور که در تحلیل‌های قبلی ما درباره‌ی اثرات اجتماعی الگوریتم‌ها اشاره کردیم، این موج سینمایی بازتابی از شکاف عمیق میان وعده‌های تکنو-خوش‌بینانه و واقعیت‌های تلخ است. اکنون استودیوها به جای پرسیدن اینکه این امپراتوری‌ها چگونه ساخته شدند، می‌پرسند هزینه این قدرت برای بقیه ما چه بود.
بر اساس بررسی پروژه‌های تاییدشده، چهار اثر کلیدی این دوران انتقادی جدید را تعریف می‌کنند:
جزئیات
The Social Reckoning: فیلمی به کارگردانی آرون سورکین که مارک زاکربرگ را به عنوان یک شرور ربات‌گونه به تصویر می‌کشد. این فیلم به طور خاص از ادعاهای فرانسیس هاوگن — که نخستین بار در سال ۲۰۲۱ توسط وال استریت ژورنال منتشر شد — استفاده می‌کند تا استدلال کند که وسواس زاکربرگ برای رشد، تهدیدی وجودی برای دموکراسی است. در این اثر، او به عنوان مدیری قدرتمند به تصویر کشیده شده که کنترل استبدادی بر یک امپراتوری چند میلیارد دلاری دارد.
Artificial: یک کمدی سیاه از لوکا گوادانینو که در واقع مطالعه‌ای روی شخصیت سم آلتمن است و او را به عنوان یک جامعه‌ستیز (Sociopath) فریبکار به تصویر می‌کشد. این اثر در کنار دیگر پروژه‌ها، به نقد تند غرور و سقوط رهبران OpenAI می‌پردازد و ابعاد متفاوتی از مدیریت این شرکت را به چالش می‌کشد.
You Can See Everything: اثری از نیتن فیلدر و لنس اوپنهایم که الیزابت هولمز، بنیان‌گذار شرکت ترانوس (Theranos)، را در حالی نشان می‌دهد که برای دوران حبس خود در زندان آماده می‌شود.
Musk: مستندی از الکس گیبنی که بررسی می‌کند چرا جامعه اجازه داد ایلان ماسک، رئیس xAI و SpaceX، چنین نفوذ گسترده و عظیمی در دولت‌های سراسر جهان به دست آورد.
این فیلم‌ها فراتر از درام ساده می‌روند و تصمیمات داخلی شرکت‌ها را به آسیب‌های واقعی در دنیای واقعی گره می‌زنند. برای مثال، فیلم The Social Reckoning روی داده‌های داخلی متا (Meta) درباره اثرات منفی اینستاگرام بر سلامت روان نوجوانان و نقش الگوریتم‌ها در گسترش اطلاعات نادرست تمرکز می‌کند. این صحنه‌ها مستقیماً به نگرانی‌های امروز ما درباره نفوذ متا در زندگی روزمره و کنترل بر زندگی مردم اشاره دارد.
به گزارش منابع سینمایی، واکنش خودِ این افراد تنش را تایید می‌کند. ایلان ماسک تبلیغات مستند گیبنی را در پلتفرم ایکس (X) مسدود کرده و با تهدید به اقدام قانونی، آن را یک «حمله هدفمند» (hit piece) خوانده است؛ ادعایی که در تضاد کامل با موضع عمومی او به عنوان «طرفدار مطلق آزادی بیان» است.
جالب اینجاست که توزیع این آثار با مداخلات خارجی روبروست. در حالی که یوتیوب و شرکت‌های زیرمجموعه متا در نهایت تصمیمات خود را تغییر دادند و اجازه تبلیغات مستند ماسک را صادر کردند، تیک‌تاک (TikTok) از این کار خودداری کرد.
این موضوع با توجه به اینکه کسب‌وکار تیک‌تاک در آمریکا اواخر سال گذشته توسط کنسرسیومی به رهبری لری الیسون (بنیان‌گذار اوراکل و حامی دیرینه دونالد ترامپ) خریداری شد، بسیار معنادار است. این ارتباط به دیوید الیسون، مدیرعامل اسکای‌دنس (Skydance) و پسر لری الیسون نیز گسترش می‌یابد. گزارش شده است که دیوید الیسون به الکس گیبنی قول داده است که این فیلم در ژانویه آینده از شبکه HBO (که اکنون بخشی از اسکای‌دنس است) پخش شود.
برای یک بیننده معمولی، این تغییرات نشان‌دهنده یک تحول بنیادین در نحوه نگریستن به قدرت است. ما از دورانی که به تکنولوژی با خوش‌بینی نگاه می‌کردیم، به عصر شکاکیت نهادی وارد شده‌ایم. سینما دیگر نمی‌پرسد که این مردان چگونه امپراتوری‌های خود را ساختند، بلکه می‌پرسد هزینه این امپراتوری‌ها برای بقیه ما چه بوده است.
این روند نشان می‌دهد که واکنش منفی به تک‌غول‌ها یک چرخه موقت نیست، بلکه تغییری دائمی در روح زمانه (Zeitgeist) است. با اکران این فیلم‌ها در سینماها، آن‌ها آینه‌ای را در برابر جامعه‌ای قرار می‌دهند که به طور فزاینده‌ای از کنترل استبدادی بر واقعیت دیجیتال بیمناک است.
گام بعدی شما
- بررسی مستندات افشاگری فرانسیس هاوگن برای درک ریشه روایت‌های جدید سینمایی.
- دنبال کردن تاریخ پخش مستند ماسک در ژانویه ۲۰۲۷ برای مشاهده اینکه آیا این تغییر روایت تحت فشار تهدیدهای قانونی دوام می‌آورد یا خیر.
- تحلیل تفاوت میان روایت‌های «نابغه» در دهه ۲۰۱۰ و روایت‌های «شرور» در دهه ۲۰۲۰.
اما نبرد واقعی بر سر کنترل روایت‌ها در پلتفرم‌های توزیع اتفاق می‌افتد — به تحلیل ما درباره قدرت لابی‌های تک‌غول‌ها در رسانه‌ها مراجعه کنید.
گفتگو