تصور کنید اتاقی پر از برنامه‌نویس‌های دست‌وپاچلفتی که برای جشن گرفتن یک رکورد جدید در یادگیری ماشین، روی سر یکدیگر بطری‌های نوشابه جاریتوس (Jarritos) می‌ریزند. این صحنهٔ چسبناک، نامناسب و دور از شکوه، پیش‌درآمدی است بر فیلم Artificial؛ درام-کمدی جدیدی که پرده از زرق‌وبرق و جادوی ادعایی دنیای هوش مصنوعی برمی‌دارد.
این فیلم که هفته‌ی گذشته در جشنواره فیلم نیویورک (NYFF) اکران شد، تصویری تند و تیز و گزنده از قدرتمندترین چهره‌های این صنعت ارائه می‌دهد. در حالی که بسیاری سیلیکون‌ولی را مرکز تایتان‌های آینده‌نگر و رؤیابین می‌بینند، Artificial قهرمانانش را افرادی خودشیفته، عجیب و «دِویب» (dweeb) به تصویر می‌کشد. برخلاف فیلم «شبکه اجتماعی» (۲۰۱۰) که نابغه‌های کامپیوتر را معماران مقتدر و استوار آینده نشان می‌داد، لوکا گوادانینو (کارگردان) و سایمون ریچ (نویسنده و تهیه‌کننده) مسیری کاملاً متضاد را انتخاب کرده‌اند. تمرکز فیلم بر تنش‌های داخلی و اصطکاکات درونی OpenAI است؛ به‌ویژه رابطه میان سم آلتمن (با بازی اندرو گارفیلد)، مدیرعاملی که با گام‌هایی کودکانه و جست‌وخیز در محیط می‌چرخد، و ایلیا سوتسکِور (با بازی یوری بوریسوف) که به عنوان وجدان اخلاقی این عملیات شناخته می‌شود.
این روایت سینمایی درست زمانی می‌رسد که رقابت واقعی هوش مصنوعی در جهان به اوج هیجان و شدت خود رسیده است. تولید این فیلم با تنش‌های شدید صنعتی همراه بود؛ شرکت AmazonMGM تابستان امسال پس از آنکه قراردادی ۵۰ میلیارد دلاری با OpenAI امضا کرد، این پروژه را رها کرد و کنار کشید. در نهایت، استودیوی مستقل Neon وارد عمل شد تا مسئولیت پخش فیلم را بپذیرد؛ اثری که اکنون به عنوان آینه‌ای تاریک در برابر روایت‌های شرکتی و رسمی عصر هوش مصنوعی عمل می‌کند. دنیس لیم، مدیر هنری جشنواره نیویورک، حتی در سخنرانی معرفی فیلم روی صحنه، به «شرایط خاص» پیرامون تولید و توزیع این اثر اشاره کرد.
یک زندگی‌نامه سورئال
فیلم در واقع بیشتر شبیه به یک زندگی‌نامه از سوتسکِور است تا آلتمن. او را پژوهشگری روسی و شخصیتی شبیه به فرانکنشتاین نشان می‌دهد که با گام‌های سنگین راه می‌رود و از نظر خلقی کاملاً ناتوان از دروغ گفتن است. سوتسکِور در فیلم، موتور محرک و عامل اصلی موج فعلی هوش مصنوعی به تصویر کشیده شده است، اما در عین حال، او برای «همراستاسازی» (Alignment) هوش مصنوعی با منافع انسانی درمانده و مستأصل است.
در مقابل، سایر شخصیت‌های فیلم به گونه‌ای به تصویر کشیده شده‌اند که گویی تنها توسط یک میل خام و جامعه‌هراسان (sociopathic) برای پیروزی مطلق هدایت می‌شوند. این تضاد در ویژگی‌های فیزیکی و رفتاری آن‌ها کاملاً مشهود است:
- سم آلتمن: اندرو گارفیلد راه رفتن کودکانه، جست‌وخیزها و پرانرژی بودن او را به تصویر کشیده است؛ جزئیاتی که خود سم آلتمن اخیراً دقت و صحت آن را تحسین کرده است.
- ایلان ماسک: با بازی ایک بارین‌هولتز، مردی با تکبر زیاد، راه رفتنی متکبرانه و حالت‌های چهره‌ای است که یادآور NFTهای Bored Ape است؛ او مانند یک «گوریل آلفا» بر اتاق‌ها و جلسات تسلط می‌یابد.
- جفری هینتون: دانشمند برجسته کامپیوتر و برنده جایزه نوبل، با بازی مارک رایلنس، در نقش مربی و راهنمای سوتسکِور ظاهر می‌شود.
بر اساس مستندات فیلم، برخی از کلیدی‌ترین عناصر روایتی عبارتند از:
- صحنه‌هایی که در آن سوتسکِور و هینتون پیشنهادهای یک سرمایه‌گذار چینی را رد می‌کنند؛ سرمایه‌گذاری که مشتاق است از فناوری شبکه عصبی (Neural Network) برای سیستم‌های تشخیص چهره و پهپادها استفاده کند.
- نگاهی بدبینانه و کنایه‌آمیز به مفهوم «ایمنی هوش مصنوعی» (AI Safety) که آن را صرفاً یک ابزار بازاریابی می‌بیند. در یک صحنه، به تصویر کشیده می‌شود که به صدا درآوردن زنگ‌های خطر، تنها زمانی برای شرکت مفید است که نشان دهد آن‌ها «دقت لازم» (due diligence) را به کار بسته‌اند و در نهایت این کار به سود مالی شرکت می‌افزاید.
- رویارویی نهایی و دراماتیک در خیابانی شیب‌دار در سان‌فرانسیسکو که گوادانینو اعتراف کرده است در طراحی آن، پس‌زمینه‌های سبز و مصنوعی و آماتور فیلم «The Room» اثر تامی ویسو را به یاد آورده است.
هشدار درباره پایان بازی
فراتر از طنز و ساتیر، فیلم هشدارهای جدی و هشداردهنده متخصصان این حوزه را در خود ادغام کرده است. روایت فیلم با ادعاهای جیکوب کوکسون، کارمند سابق Anthropic همسو است که مسیر فعلی هوش مصنوعی را با «پروژه منهتن» (پروژه ساخت بمب اتم) مقایسه کرد. فیلم درامی اخلاقی و سطح بالا را حول این ریسک می‌سازد که هوش مصنوعی ممکن است حیات روی زمین را به شکلی که ما می‌شناسیم، به خطر اندازد.
به نقل از گزارشی در مجله WIRED، برخی پژوهشگران در Anthropic سال‌های آینده را به عنوان یک «پایان بازی» (endgame) احتمالی برای بشریت توصیف کرده‌اند. یکی از این پژوهشگران احتمال اینکه هوش مصنوعی بتواند تمام انسان‌ها را ظرف یک دهه بکشد، هرچند زیر ۱۰ درصد، تخمین زده است.
گوادانینو که به خلق تنش‌های درونی و اروتیک در فیلم‌هایی مثل «Call Me by Your Name» و «Challengers» شهرت دارد، در اینجا نوع متفاوتی از میل را به کار می‌گیرد. او نیروی محرک فیلم را «میل به پیروزی» توصیف می‌کند؛ نیازی که توسط رهبران صنعت به اشتراک گذاشته شده است. این رهبران در حالی که در ظاهر متحد هستند تا سرعت شتاب‌دهنده را مهار کنند، هم‌زمان با تمام توان در پی دستیابی به آن هستند.
پارادوکس شب اکران
تناقض عجیبی در نحوه ارائه و نمایش این فیلم وجود دارد. اثری که نسبت به نخبگان جامعه فناوری و رفتارهای جامعه‌هراسان آن‌ها هشدار می‌دهد، در جشنواره‌ای با حمایت مالی رولکس (Rolex) و در یک مهمانی مجلل و پرزرق‌وبرق اکران شد. در میان شرکت‌کنندگان، ستاره‌ها و فیلمسازان متعددی حضور داشتند، از جمله پل شریدر، فیلمنامه‌نویس ۸۰ ساله که اخیراً اعتراف کرده است توسط یک دوست‌دخترِ هوش مصنوعی رانده شده و ترک شده است.
برای کاربر عادی که از هوش مصنوعی فقط برای بازنویسی ایمیل یا سازماندهی تقویم استفاده می‌کند، این هشدارها ممکن است دور از ذهن و انتزاعی به نظر برسد. اما فیلم استدلال می‌کند که «خمیردندان از لوله خارج شده است». فناوری اکنون وجود دارد و سؤال دیگر این نیست که آیا این ابزار خطرناک است یا خیر، بلکه سؤال اصلی این است که چه کسی اجازه دارد این قدرت عظیم را مهار کند و از آن بهره‌برداری نماید.
این تغییر دیدگاه، بحث را از حوزه اخلاق به حوزه ژئوپلیتیک می‌برد. فیلم اشاره می‌کند که اگر OpenAI کنترل آینده را در دست نگیرد، این قدرت به دست گوگل، Anthropic یا دولت چین می‌افتد؛ مورد اخیر که یکی از نگرانی‌های اصلی دولت ترامپ است. نتیجه این رقابت، یک بازی برد-برد برای شرکت‌های بزرگ و یک بازی باخت-باخت برای بشریت است.
فیلم Artificial به عنوان یک اثر پیام‌رسان، احتمالاً بدترین نگرانی‌های «دوومرهای» (doomers) هوش مصنوعی را تأیید و طرفداران و حامیان این فناوری را برآشوبد. اثر با حسی از عدم قطعیت و اضطراب به پایان می‌رسد؛ حسی که در جمله کنایه‌آمیز و سارکاستیک شخصیت ایلان ماسک (با بازی ایک بارین‌هولتز) در شب اکران بازتاب می‌یابد: «آینده درخشان است! همه ما حالمان خوب خواهد بود!»
گام بعدی شما
- اگر به دنبال درک تضادهای اخلاقی در سیلیکون‌ولی هستید، این فیلم را به عنوان یک مطالعه موردی در مورد «غرور تکنولوژیک» ببینید.
- گزارش‌های اخیر Anthropic درباره ریسک‌های وجودی (Existential Risk) را بخوانید تا ببینید واقعیت چقدر به این فیلم نزدیک است.
- بررسی کنید که آیا ابزارهای هوش مصنوعی شما دارای لایه‌های «همراستاسازی» هستند یا صرفاً خروجی‌های احتمالی تولید می‌کنند.
اما داستان سخت‌افزاری این تحول حتی شگفت‌انگیزتر است — به تحلیل ما درباره‌ی تراشه‌های Blackwell مراجعه کنید.
گفتگو