تصور کنید ابزاری که برای سال‌ها توسط مهندسان خبره نوشته شده، حالا تصمیم بگیرد قلم را به‌طور کامل به دست ماشین بسپارد. D2، زبان تخصصی رسم نمودار، اکنون وارد مخاطره‌ای جسورانه شده است تا ثابت کند یک پروژه نرم‌افزاری می‌تواند بدون دخالت مستقیم انسان در کدنویسی، رشد کند.
به نقل از اعلامیه ۶ سپتامبر ۲۰۲۶ توسط خالق این ابزار، D2 اکنون یک پروژه غیرانتفاعی تحت حمایت مالی Hack Club است. این چرخش راهبردی پس از تعطیلی شرکت انتفاعی رخ داد که پیش از این، هزینه‌های نسخهٔ متن‌باز را از طریق فروش محصولات اختصاصی مانند D2 Studio و الگوریتم‌های چیدمان TALA تأمین می‌کرد.
همان‌طور که در تحلیل‌های قبلی ما درباره‌ی مدل‌های توسعهٔ متن‌باز اشاره کردیم، بسیاری از ابزارهای توسعه‌دهندگان از مدل «هستهٔ باز» (Open-core) استفاده می‌کنند؛ یعنی نسخه‌ای رایگان برای جامعه و نسخه‌ای تجاری برای تأمین بودجه. D2 اکنون برای بقای خود به مدل کمک‌های مالی (Donation-funded) روی آورده است تا تداوم پروژه تضمین شود.
خالق D2 همچنان مسئولیت نگهداری پروژه را بر عهده دارد، اما تأکید کرده که به دلیل تغییر اولویت‌های شغلی، زمان کمتری برای آن خواهد داشت. به همین دلیل، پروژه به‌طور فعال به‌دنبال جذب نگهدارندگان (Maintainers) جدید است و از علاقه‌مندان خواسته تا با ایمیل [email protected] در ارتباط باشند.
این تغییر ساختار، فرصتی استثنایی برای برنامه‌نویسان تازه‌کار با تجربه در پروژه‌های متن‌باز ایجاد می‌کند. طبق اعلام سازندگان، قراردادهای پرداخت‌شده‌ای برای کسانی که مشارکت‌های باکیفیت ارائه دهند در نظر گرفته شده است که بودجه آن‌ها مستقیماً از کمک‌های دریافتی سازمان غیرانتفاعی تأمین می‌شود.
اما تکان‌دهنده‌ترین بخش این خبر، متدولوژی توسعه است. خالق D2 صراحتاً اعلام کرد که عصر کدنویسی دستی برای این پروژه به پایان رسیده است؛ از این پس تمام مشارکت‌ها توسط هوش مصنوعی زاینده (Generative AI) — شبیه به دستیاری که تمام کدهای خسته‌کننده را می‌نویسد و فقط منتظر تایید است — هدایت می‌شوند. این یعنی هم نوشتن کد و هم بررسی درخواست‌های ادغام (Pull Requests) بر عهده مدل‌های هوش مصنوعی خواهد بود.
این استراتژی «اول-هوش مصنوعی» (AI-First) اهداف مشخصی را دنبال می‌کند:
- یکپارچگی با پلتفرم‌ها: ایجاد پشتیبانی بومی برای رندرینگ در GitHub، Notion و Linear.
- پایداری: انتشار نسخهٔ پایدار ۱.۰ با گرامر رسمی و مجموعه ویژگی‌های نهایی.
- کاربرد برای عامل‌ها: تبدیل D2 به یک چارچوب متنی دقیق برای عامل‌های هوش مصنوعی (AI Agents). از آنجا که عامل‌ها اغلب غیرقطعی و نادقیق هستند، D2 منبع متنی پایداری را فراهم می‌کند؛ درست همان‌طور که HTML برای صفحات وب عمل می‌کند. این رویکرد در راستای تحولاتی است که در اکوسیستم عامل‌های هوش مصنوعی رخ داده، مشابه آنچه در نبرد عامل‌های هوش مصنوعی برای امنیت کد در DUALAI Arena مشاهده کردیم.
- رندرینگ پیشرفته: پیاده‌سازی ویژگی‌هایی که پیش از این به دلیل کمبود نیروی انسانی غیرممکن بودند، مانند رندرهای ایزومتریک و تبدیل‌کننده‌های زبان‌های نموداری دیگر.
برای جلوگیری از «تورم نرم‌افزاری» (Bloat)، پروژه از افزودن ویژگی‌های پیش‌پاافتاده خودداری می‌کند. سازندگان ترجیح می‌دهند توکن‌های مدل را صرف عمق و کیفیت یک مجموعه ویژگی منتخب کنند تا اینکه D2 را به یک «چاقوی سوئیسی» تبدیل کنند.
محدودیت‌های استراتژیک جدید عبارتند از:
- تمرکز: D2 فقط روی نمودارهای معماری نرم‌افزار متمرکز می‌ماند و ویژگی‌هایی مثل نمودارهای ون (Venn) را اضافه نخواهد کرد.
- قابلیت گسترش: یک سیستم پلاگین برای مدیریت ویژگی‌هایی که جزو هسته اصلی نیستند، اضافه خواهد شد.
- عدم ادغام LLM: خالق پروژه ایدهٔ قرار دادن رابط‌های مدل زبانی بزرگ (LLM) — مثل کتابخانه‌داری که میلیاردها صفحه را خوانده و حالا با همان لحن جواب می‌دهد — را در داخل ابزار رد کرد؛ چرا که مدل‌ها به‌تنهایی قادرند مشخصات را به فایل
.d2تبدیل کنند.
به دلیل غیرانتفاعی شدن، تمام وابستگی‌های سمت سرور حذف می‌شوند. این یعنی حذف MCP، API، حساب‌های کاربری و رندرینگ سروری. در نتیجه، D2 Studio به یک اپلیکیشن کاملاً آفلاین و سمت کاربر (Client-side) تبدیل می‌شود.
این چرخش در واقع شرط‌بندی روی «نگهداری بومی-هوش مصنوعی» است. با حذف نیاز به پهنای باند مهندسی انسانی، پروژه امیدوار است با سرعتی چندین برابر تکامل یابد. جالب اینجاست که خالق پروژه اشاره کرد در سال گذشته با وجود فعالیت روزانه در حوزه نرم‌افزار، هیچ کد دستی ننوشته است؛ هرچند برای حفظ شفافیت انسانی، تمام پست‌های وبلاگ و ارتباطات را همچنان بدون کمک هوش مصنوعی می‌نویسد.
اکنون جامعهٔ برنامه‌نویسان شاهد یک آزمایش زنده است: آیا یک پروژه در مقیاس واقعی می‌تواند تنها با کدهای تولیدشده توسط ماشین مدیریت شود یا این مسیر به سقوط در بدهی‌های فنی (Technical Debt) منجر خواهد شد؟
گام بعدی شما
- اگر از D2 برای مستندسازی معماری استفاده می‌کنید، منتظر نسخه ۱.۰ و قابلیت‌های رندرینگ جدید باشید.
- توسعه‌دهندگان علاقه‌مند به مشارکت در پروژه‌های AI-native می‌توانند برای دریافت قراردادهای پرداخت‌شده با تیم تماس بگیرند.
- بررسی کنید که آیا جایگزینی برای رندرینگ آفلاین در گردش‌کار شما لازم است یا خیر.
اما اثر این مدل توسعه بر سایر ابزارهای متن‌باز حتی پیچیده‌تر است — به تحلیل ما درباره‌ی Vibe Coding و آیندهٔ مهندسی نرم‌افزار مراجعه کنید.
گفتگو