پرش به محتوای اصلی
پرش به محتوای مقاله

انتشار کربن مراکز داده آمریکا برابر دانمارک شد، ۵۴٪ سوخت فسیلی

·۲۷ آبان ۱۴۰۵۴ دقیقه مطالعه
بیرون ساختمان مرکز داده با واحدهای خنک‌کننده و زیرساخت برق
بیرون ساختمان مرکز داده با واحدهای خنک‌کننده و زیرساخت برق
اشتراک‌گذاری
واقعاً چه چیز جدید است؟

نخستین محاسبه تسهیل‌به‌تسهیل (facility-level) انتشار کربن ۴۰۳ مرکز داده بزرگ آمریکا با تصاویر ماهواره‌ای و داده‌های شبکه منطقه‌ای — نشان می‌دهد ۵۴٪ برق از سوخت‌های فسیلی می‌آید و رقم با کل اقتصاد دانمارک هم‌وزن است، در حالی که آی‌ئی‌ای مسیر پیش‌فرض را نیروگاه‌های گازی در محل برای دور زدن صف‌های اتصال شبکه می‌داند.

مطالعه‌ای از دانشگاه هاروارد منتشر شده در Nature Sustainability نشان می‌دهد ۴۰۳ مرکز داده بزرگ آمریکا در سال منتهی به آوریل ۲۰۲۵ انتشار کربنی معادل کل اقتصاد دانمارک داشته‌اند. این مراکز ۸۲ تراوات‌ساعت برق مصرف کرده‌اند که ۵۴ درصد آن از سوخت‌های فسیلی تأمین شده است. برای دور زدن صف‌های چندساله اتصال، اپراتورها حتی به راهکارهای غیرمعمول روی می‌آورند؛ xAI و OpenAI موتور جت تبدیل‌شده راه‌اندازی کردند تا ۷ سال صبر شبکه را دور بزنند. در مقابل، سرمایه‌گذاری‌های پاک نیز رو به رشد است؛ گوگل ۱۷ میلیارد دلار در وایومینگ سرمایه‌گذاری کرد تا ظرفیت CCS به نزدیک ۱ گیگاوات برسد.

نمونه‌سازی هوش مصنوعی با برچسب نانو بنانا پرو از دی‌کودر

طراحی و دامنه مطالعه

  • تصاویر ماهواره‌ای ۴۰۳ مرکز داده مقیاس‌بزرگ را در سراسر آمریکا شناسایی کرد.
  • تقاضای برق برای دوره مه ۲۰۲۴ تا آوریل ۲۰۲۵ برآورد شده است.
  • داده‌های برق با انتشارهای شبکه‌های منطقه‌ای برای حسابداری CO₂ در سطح تسهیل‌به‌تسهیل (facility-level) تطبیق داده شده‌اند.
  • بازه مصرف سالانه: ۶۸ تا ۹۹ تراوات‌ساعت بسته به نرخ بهره‌برداری.
  • برآورد بالا برابر با مصرف برق کل ایالت‌های ایندیانا، میشیگان یا تنسی است.
  • سناریوی مرکزی: ۸۲ تراوات‌ساعت، تقریباً ۱.۸ درصد کل برق آمریکا.
  • بیش از نیمی از تقاضا در چهار ایالت ویرجینیا، اورگان، اوهایو و آیووا متمرکز است.
  • برخی مراکز در نواحی با شبکه‌های پرکربن و سهم بالا از زغال‌سنگ قرار دارند.
  • مصرف برق در بزرگترین شرکت‌های تکنولوژی بین ۲۰۲۲ و ۲۰۲۵ به میزان ۲۴۰ درصد افزایش یافته.

شکاف انتشارها

  • ۵۴ درصد برق از سوخت‌های فسیلی: ۳۸ درصد گاز طبیعی، ۱۵ درصد زغال‌سنگ.
  • سناریوی مرکزی ۲۵.۷ میلیون متریک تن CO₂ در سال تولید می‌کند.
  • دومینیچی: رقم با انتشار سالانه میشیگان یا دانمارک هم‌وزن یا بیشتر است.
  • انتشار دو تا سه برابر برآورد مشابه سال ۲۰۱۸.
  • شرکت‌ها اهداف اقلیمی خود را محقق نکرده‌اند (گزارش Climate Action Against Disinformation به نقل از AP).
  • ۲۰۰۰ مرکز داده دیگر در برنامه‌ریزی است.
  • دومینیچی از عقب‌ماندگی در تلاش‌های کاهش CO₂ هشدار می‌دهد.

آثار سلامتی و محلی

  • برق فسیلی آلاینده‌های منطقه‌ای را بالا می‌برد: ذرات معلق، اکسیدهای نیتروژن، دی‌اکسید گوگرد.
  • این آلاینده‌ها به بیماری‌های قلبی، ریوی و مرگ پیش‌زمان مرتبط‌اند.
  • مطالعه اثرات سلامتی خاص را محاسبه نکرده است.

پیش‌بینی‌های آژانس بین‌المللی انرژی و فشار بر شبکه

  • گزارش پیشین IEA «برق‌رسانی هوش مصنوعی» از تنش شبکه و اقلیم هشدار می‌دهد.
  • هایپراسکیلرها (hyperscalers) تنها در ۲۰۲۶ بیش از ۷۰۰ میلیارد دلار در جهان سرمایه‌گذاری می‌کنند، بیشتر برای مراکز داده جدید.
  • سناریوی مرکزی IEA: انتشار جهانی CO₂ مراکز داده از ۱۵۰ میلیون تن امروز به ۳۵۰ میلیون تن در ۲۰۳۵ می‌رسد.
  • اصلاح صعودی ناشی از ساخت نیروگاه‌های گازی در محل توسط اپراتورهای آمریکا برای دور زدن صف‌های سال‌ها طول اتصال به شبکه.
  • نزدیک ۴۰ درصد ظرفیت شناسایی‌شده مرکز داده هوش مصنوعی در نواحی با استرس آب بالا یا بسیار بالا.
  • صف‌های اتصال شبکه در تگزاس، ویرجینیا، فنلاند و بریتانیا از بار اوج فعلی فراتر رفته.
  • نزدیک ۴۰ درصد از ۱۳۴ مقرره ادغام شبکه در ۱۲ ماه گذشته معرفی شده.
  • نظارت‌کنندگان در حال وزن‌دهی: تعهدات حداقل پرداخت، وثیقه، کارمزد خروج، اتصالات انعطاف‌پذیر، الزام برق مطمئن در محل (bring-your-own-power).
  • کنترل فعال بار محاسباتی همچنان گران است: اجاره ظرفیت هوش مصنوعی ۲۰ تا ۳۰ میلیارد دلار در جیگاوات در سال، حدود ۱۰۰ برابر ذخیره‌سازی باتری.

تعهد هوش مصنوعی آنتالیا در COP31

  • دوشنبه در COP31 ترکیه توسط ITU و ریاست میزبان معرفی شد.
  • به افزایش ۵۰ درصدی مصرف برق مراکز داده هوش مصنوعی در ۲۰۲۵ اشاره دارد.
  • اعلامیه داوطلبانه خواستار:
    • تغذیه روزافزون زیرساخت با انرژی صفر یا کم‌انتشار.
    • بهبود کارایی آب و انرژی.
    • افشای اثرات زیست‌محیطی با روش‌های استاندارد.
    • بازیافت و بازاستفاده سخت‌افزار.
    • ترویج راه‌حل‌های هوش مصنوعی برای اقدام اقلیمی در کشورهای در حال توسعه.
  • مباحث جداگانه در مورد بازیافت حرارت ضایع.
  • IEA: حرارت ضایع می‌تواند تا ۲۰۳۰ گرمایش منطقه‌ای را برای ۱۰ درصد خانوارهای اروپا تامین کند.
  • سیمون استیل (Simon Stiell) رئیس اقلیم سازمان ملل از بارگذاری هزینه‌ها و آلودگی بر مردم امروز برای وعده‌های کارایی آتی هشدار داد.
  • آل گور (Al Gore) امیدوار است هوش مصنوعی تا ۲۰۳۰ انتشار جهانی را ۶ تا ۹ درصد کاهش دهد.
  • توافق الزام قانونی ندارد؛ همه اقدامات داوطلبانه.
  • اولین بازبینی در COP32 تعیین شده.

آینده و تنش بنیادین

مطالعه تنشی بنیادین را آشکار می‌کند: تعهدات اقلیمی شرکت‌های هوش مصنوعی با واقعیت فیزیکی محدودیت‌های شبکه و ترکیب برق فسیلی در تضاد است. اپراتورها به‌روزر به سمت نیروگاه‌های گازی در محل می‌روند تا صف‌های سال‌ها طول اتصال را دور بزنند، و این انتشارها را برای دهه‌ها قفل می‌کنند.

تعهد داوطلبانه آنتالیا مکانیزم اجرا ندارد. بازیافت حرارت ضایع — اگرچه برای گرمایش منطقه‌ای اروپا امیدوارکننده — تنها بخشی از مسئله را پوشش می‌دهد. برای کسب‌وکارها، این یعنی ریسک تنظیمی رو به رشد و احتمال مواجهه با قیمت‌گذاری کربن در حالی که دولت‌ها برای حفاظت از مشترکین خانگی حرکت می‌کنند. این نگرانی در گزارش اخیر PJM تایید شده که نشان می‌دهد مشترکین خانگی نباید هزینه مراکز داده را بپردازند چون ۲۹.۴ میلیارد دلار هزینه شبکه بر دوش آن‌ها گذاشته شده است.

نخستین بازبینی COP32 از تعهد آنتالیا و اینکه آیا هایپراسکیلرها داده‌های انتشار تسهیل‌به‌تسهیل را افشا می‌کنند، را رصد کنید. گزارش کامل IEA «برق‌رسانی هوش مصنوعی» که در سال جاری منتشر می‌شود، روشن خواهد کرد آیا تولید گاز در محل مسیر پیش‌فرض برای ظرفیت جدید هوش مصنوعی می‌شود.

گام بعدی شما

  • اگر مدل‌های استدلالی (Reasoning Model) یا عامل‌های هوش مصنوعی (agentic AI) در گردش کار شما هستند، هزینه استنتاج (Inference Cost) را به عنوان متغیر اقلیمی در بودجه بگنجانید — نه فقط متغیر مالی.
  • تقاضای شفافیت انتشار تسهیل‌به‌تسهیل از ارائه‌دهندگان ابری خود کنید؛ این داده برای محاسبه پایش کربن (carbon accounting) الزامی شده است.
  • در ارزیابی مکان‌های استقرار جدید، اولویت را به نواحی با شبکه برق پاک و استرس آب پایین دهید تا از قفل‌شدن در سرمایه‌گذاری‌های فسیلی جلوگیری کنید.
چرا این موضوع مهم است؟

این مطالعه نخستین بار است که انتشار کربن مراکز داده آمریکا در سطح تسهیل‌به‌تسهیل و با داده‌های ماهواره‌ای سنجیده شده، نه برآوردهای خودگزارش شرکت‌ها. نتیجه، ریسک تنظیمی و مالی مستقیم برای هایپراسکیلرها و هر کسب‌وکاری که از زیرساخت ابری وابسته است، را رقم می‌زند.

تأثیر برای ایران

به‌دلیل تحریم‌ها تأثیر مستقیم محدود است؛ اما قیمت‌گذاری جهانی کربن و الزامات شفافیت در ماه‌های آینده می‌تواند هزینه‌های ابری را برای استارتاپ‌های ایرانی بالا ببرد.

·نگاه ما
تحریریه دات‌هوش

مطالعه هاروارد دوره‌ای را پوشش می‌دهد که پیش از انفجار عامل‌های هوش مصنوعی تمام شده، یعنی اعداد واقعی امروز قطعاً بالاترند. همزمان، آی‌ئی‌ای مسیر پیش‌فرض را ساخت نیروگاه‌های گازی در محل می‌داند، که دقیقاً خلاف تعهدات نت زرو (Net Zero) شرکت‌هاست. این دوشاخِ «تقاضای رو به رشد» و «محدودیت شبکه» باعث می‌شود قیمت‌گذاری کربن و الزامات افشای تسهیل‌به‌تسهیل در ماه‌های آینده از گزینه‌های سیاست‌گذاران خارج نشود. برای تیم‌های محصول، پیام عملی این است: هر معماری که استنتاج را بهینه‌تر کند، هم هزینه را کم می‌کند و هم ریسک تنظیمی را.

منابع

این گزارش با خط‌لولهٔ خودکار دات‌هوش از منابع معتبر جهانی تدوین و زیر نظر تحریریه منتشر شده است. روش کار ما

گفتگو

پنج‌شنبه‌های هوش‌محور

بسته‌ی هفتگی دات‌هوش

۵ خبر، ۲ ابزار، ۱ پرامپت در هر شماره. به‌زودی راه‌اندازی می‌شود — هر پنج‌شنبه صبح.

خبر کلیدی
ابزار کاربردی
پرامپت حرفه‌ای
تحلیل پژوهش
به‌زودی
زاویه‌ی ایرانی
به‌زودی
تمرین این هفته
به‌زودی

راهنماهای دات‌هوش

راهنماهای کاربردیِ دات‌هوش برای کار با هوش مصنوعی — از همین‌جا شروع کنید:

دات‌هوش

راهنمای فارسی هوش مصنوعی — با نگاه به ایران

اخبار روزانه، معرفی ابزارها و مدل‌ها، و آموزشِ کار با هوش مصنوعی؛ همیشه با این پرسش که از ایران چه چیزی کار می‌کند و چه چیزی نه.