چرا مدل‌های هوش مصنوعی حجم فایل‌های نصب ویندوز را دوبرابر کردند؟

تصور کنید یک مدیر شبکه در شرکتی با هزاران سیستم باشد که ناگهان متوجه می‌شود هر نصب جدید ویندوز، پهنای باند شبکه را می‌بلعد. ۸ گیگابایت؛ این حجم جدید فایل‌های نصب ویندوز است که می‌تواند شبکه‌های سازمانی را فلج کرده و درایوهای SSD کوچک را کاملاً پر کند. این تورم حجمی عمدتاً ناشی از تلاش مایکروسافت برای تعبیه قابلیت‌های محلی هوش مصنوعی مستقیماً در ایمیج سیستم‌عامل است.

این اتفاق در حالی رخ می‌دهد که صنعت به سمت «AI PC» یا رایانه‌های هوشمند حرکت می‌کند. همان‌طور که در تحلیل قبلی ما درباره‌ی بهینه‌سازی رابط‌های Copilot (مانند تغییر جایگاه کلید Copilot) اشاره کردیم، اکنون زیرساخت‌های زیرین این سیستم‌ها منابع سخت‌افزاری بسیار بیشتری را می‌بلعند. برای کاربر عادی، این روند به معنای دانلودهای طولانی‌تر و اشغال فضای بسیار بیشتر در حافظه‌های SSD است.

ریشه‌های رشد حجم

بسیاری از کاربران در ۶ ماه گذشته متوجه افزایش چشمگیر حجم دانلودهای ویندوز شده‌اند. مایکل نیهاوس (Michael Niehaus)، متخصص استقرار سیستم، این روند را تأیید کرد. او در تحلیل‌های خود این سؤال را مطرح کرد که چگونه ویندوز ۱۱ می‌تواند مدام بزرگ‌تر شود. یافته‌های او نشان‌دهنده یک صعود مستمر در اندازه ایمیج‌های سیستم‌عامل از زمان عرضه اولین نسخه ویندوز ۱۰ در سال ۲۰۱۵ است.

منتقدان همیشه نرم‌افزارهای مایکروسافت را به «پف‌کردگی» یا همان Bloatware متهم کرده‌اند. برای مثال، در بررسی‌های اولیه ویندوز XP، این سیستم‌عامل را یک «غول پف‌کرده و هیولا» می‌نامیدند زیرا به ۲ گیگابایت فضای دیسک سخت نیاز داشت؛ رقمی که در آن زمان نجومی به نظر می‌رسید. اما امروز، مقیاس این رشد به نقطهٔ بحرانی جدیدی رسیده است.

مقیاس رشد در دهه اخیر

به گزارش ZDNET که در ۳۰ ژوئیه ۲۰۲۶ منتشر شد، حجم فایل‌های ISO ویندوز در دهه گذشته دو برابر شده است. طبق بررسی‌های مایکل نیهاوس که ۱۶ سال تجربه در استقرار ویندوز دارد و تقریباً روی تمام جنبه‌های توزیع ویندوز کار کرده است، تغییرات از نسخه ۲۴H۲ (نوامبر ۲۰۲۴) تا نسخه ۲۵H۲ (ژوئیه ۲۰۲۶) تکان‌دهنده است:

• در فاصله این دو نسخه (که به عنوان یک پکیج فعال‌ساز از یک شاخه واحد ارائه شدند)، نزدیک به ۶۰۰۰ پوشه جدید به سیستم اضافه شده است.
• بیش از ۲۰ هزار فایل جدید در کمتر از دو سال وارد ایمیج نصب شدند.
• حتی ابزار سادهٔ Media Creation Tool اکنون فایلی ۶.۸ گیگابایتی تولید می‌کند که تقریباً دو برابر حجم نسخه اصلی ویندوز ۱۰ در سال ۲۰۱۵ است.

وزنِ سنگین هوش مصنوعی

مقصر اصلی این افزایش حجم، ادغام قابلیت‌های Copilot+ است. نیهاوس شناسایی کرده است که حدود ۳ گیگابایت از مدل‌های مشترک هوش مصنوعی که برای ویژگی‌های محلی (Local) استفاده می‌شوند، محرک اصلی این گسترش هستند. این مدل‌ها در تعداد زیادی از فایل‌های با نام «WindowsWorkload.*» قرار دارند که به طور اختصاصی برای ماموریت‌های AI طراحی شده‌اند.

نکتهٔ بحرانی این است که این قطعات هوش مصنوعی بدون توجه به سخت‌افزار شما ارسال می‌شوند. اگر شما یک سیستم «Copilot-minus» داشته باشید که فاقد واحد پردازش عصبی (NPU) — سخت‌افزاری شبیه به یک موتور تخصصی برای محاسبات سریع AI — باشد، باز هم نصب‌کننده شما را مجبور می‌کند ۳ گیگابایت مدل را دانلود کنید، تا در نهایت سیستم پس از نصب آن‌ها را نادیده بگیرد. در حالی که مایکروسافت بر قدرت AI تمرکز کرده، این پیچیدگی‌های سیستمی چالش‌های امنیتی خود را نیز به همراه می‌آورند؛ چنان‌که اخیراً سامانه MDASH مایکروسافت توانست ۱۶ حفره امنیتی جدید در ویندوز را شناسایی کند که نشان می‌دهد مدیریت این حجم از کدها دشوار است. به قول نیهاوس: «آیا ویندوز بزرگ‌تر می‌شود؟ بله. آیا آپدیت‌ها بزرگ‌تر می‌شوند؟ بله. آیا Copilot+ وضعیت را بدتر می‌کند؟ بله، بسیار بدتر.»

ناکارآمدی در توزیع

مایکروسافت در حال حاضر این حجم عظیم از کدهای ریخته شده را از طریق به‌روزرسانی‌های ماهانه Cumulative (تجمعی) از طریق Windows Update ارسال می‌کند. این روش مستلزم دانلودهای سنگین و مکرر است و اغلب نیاز به ری‌استارت‌های متعدد سیستم دارد.

نیهاوس پیشنهاد می‌کند که این اجزا به Microsoft Store منتقل شوند. فروشگاه مایکروسافت در حال حاضر برخی از به‌روزرسانی‌های سیستمی را مدیریت می‌کند و اگر مدل‌های AI هم به اینجا منتقل شوند، می‌توان آن‌ها را فقط در زمان نیاز و بدون نیاز به ری‌بوت کامل سیستم به‌روزرسانی کرد. کاربران در حال حاضر می‌توانند نمونه‌هایی از اجزای سیستمی که توسط Store مدیریت می‌شوند را در صفحه «Downloads & Updates» اپلیکیشن Store مشاهده کنند.

بحران فضای ذخیره‌سازی

این رشد حجم، دستگاه‌هایی با حداقل نیاز رسمی ۶۴ گیگابایتی برای درایو سیستم را در وضعیت بحرانی قرار داده است. ZDNET آزمونی را با نصب آخرین نسخه ویندوز ۱۱ روی یک ماشین مجازی با درایو ۶۴ گیگابایتی انجام داد:

• مصرف فضای ذخیره‌سازی پیش از اتمام تنظیمات OS و آخرین آپدیت‌ها به اوج ۲۸.۲ گیگابایت رسید.
• این یعنی تقریباً نصف درایو، پیش از آنکه حتی یک اپلیکیشن نصب شود یا یک فایل کاربر ذخیره گردد، اشغال شده است.
• این موضوع باعث می‌شود حداقل نیاز ۶۴ گیگابایتی اعلام شده توسط مایکروسافت، برای اکثر کاربردهای واقعی کاملاً ناکافی باشد.

این تغییر نشان‌دهنده فاصله گرفتن از عصر «فقط سخت‌افزار اضافه کن» است. در گذشته، مایکروسافت و تولیدکنندگان سخت‌افزار (OEMs) مشکل پف‌کردگی نرم‌افزاری را با افزایش مشخصات سخت‌افزاری حل می‌کردند. اما با احتمال تداوم افزایش قیمت‌های جهانی در حافظه‌های رم و ذخیره‌سازی، گزینه «فقط سخت‌افزار اضافه کن» دیگر عملی نیست.

پیامدهای سازمانی و حرفه‌ای

برای مدیران IT و کسانی که ویندوز را در شبکه‌های شرکتی یا کسب‌وکارهای کوچک مستقر می‌کنند، این ISOهای حجیم یک گلوگاه لجستیکی هستند. فایل‌های بزرگ‌تر به معنای زمان استقرار طولانی‌تر و افزایش هزینه‌های پهنای باند در سراسر شبکه است.

برای کاربر نهایی، الزامات ذخیره‌سازی در حال تبدیل شدن به یک محدودیت شدید است. در حالی که مایکروسافت ادعا می‌کند ۶۴ گیگابایت کافی است، نیهاوس استدلال می‌کند که ۱۲۸ گیگابایت باید کفِ مطلق باشد. برای هر کسی که در زمینه توسعه نرم‌افزارهای جدی یا کارهای حرفه‌ای خلاقانه فعالیت می‌کند، یک ترابایت حافظه اکنون به یک استاندارد ضروری تبدیل شده است.

گام بعدی شما

• اگر مدیر شبکه هستید، استراتژی توزیع ایمیج‌های ویندوز را برای حجم‌های ۸ گیگابایتی بازنگری کنید.
• هنگام خرید لپ‌تاپ‌های AI PC، به هیچ وجه به حداقل ۶۴ گیگابایت حافظه اکتفا نکنید و حداقل ۱ ترابایت SSD را هدف قرار دهید.
• برای کاهش فضای اشغال شده، ابزارهای پاک‌سازی Disk Cleanup را پس از هر آپدیت بزرگ اجرا کنید.

اما داستان سخت‌افزاری این تحول حتی شگفت‌انگیزتر است — به تحلیل ما درباره‌ی تراشه‌های NPU و معماری ARM در ویندوز مراجعه کنید.