تصور کنید هر حرکت بازیکن، هر چرخش توپ و هر تغییر کوچک در مسیر دویدن، در لحظه به یک عدد تبدیل شود. اگر مربی هستید، این یعنی پایان حدس و گمان و آغاز عصر تصمیمات ریاضی در زمین فوتبال. فیفا در جریان جام جهانی ۲۰۲۶، ۱۵۰ میلیون نقطه داده را در هر مسابقه ردیابی میکند تا مزایای تاکتیکی در فوتبال را بازتعریف کند. این مقیاس عظیم از جمعآوری دادهها به تیمها اجازه میدهد تا مسیر حرکت بازیکنان و جایگشتهای بازی را با دقتی مشابه سیستمهای ناوبری خودروهای خودران تحلیل کنند.
برای طرفداران فوتبال، این تحول شبیه تغییر نقشههای کاغذی به گوگلمپ است؛ موضوع فقط داشتن دادههای بیشتر نیست، بلکه سرعت تبدیل این دادهها به یک تصمیم عملی روی چمن است. طبق گزارش ۲۵ ژوئن ۲۰۲۶ از Wired، تورنمنت ۲۰۲۶ به آزمایشگاهی با مخاطرات بالا برای تسلط بر هوش مصنوعی تبدیل شده است. همانطور که در تحلیلهای پیشین ما دربارهی تحلیل دادههای ورزشی اشاره کردیم، سرعت پردازش اکنون به مزیت رقابتی اصلی تبدیل شده است. در حالی که فدراسیونهای نخبه در تاریخچه این فناوری، قابلیتهای خود را انحصار داده بودند، تورنمنت ۲۰۲۶ یک متغیر جدید را معرفی میکند: دموکراتیزه شدن دسترسی به هوش مصنوعی.
فوتبال بازیای با پیچیدگی خیرهکننده است. پاتریک لوسی، دانشمند ارشد در Stats Perform، معتقد است تعداد جایگشتها و حالات ممکن در یک مسابقه واحد، از تعداد اتمهای موجود در جهان بیشتر است. او توضیح میدهد که اگر تنها یک تیم را در نظر بگیرید، ۱۰ فاکتوریل جایگشت در مورد ترتیب قرارگیری بازیکنان وجود دارد؛ اما وقتی تیم حریف را هم وارد معادله کنید، این احتمالات به شدت منفجر شده و رشد میکنند.
در عصر جدید، این پیچیدگی توسط ابزارهای هوش مصنوعی (AI) مدیریت میشود؛ ابزارهایی که استعدادیابی بازیکنان را پیش میبرند، قیمت نقلوانتقالات چندمیلیون دلاری را تعیین میکنند و ضربات corner و free kick را بهینه میکنند. امروزه بازیکنان از این دادهها برای مذاکره در قراردادهای خود استفاده میکنند و شبکههای پخش تلویزیونی برای ارتقای سرگرمی طرفداران از آنها بهره میبرند.
سختافزار این تحول بر پایه دادههای میلیثانیهای است که زمین را به یک نقشه دیجیتال تبدیل میکند:
- حسگرهای توپ: واحدهای اندازهگیری اینرسی (IMU) ۵۰۰ حرکت در ثانیه را ثبت میکنند تا مسیر دقیق توپ ردیابی شود.
- حجم داده: در هر مسابقه را بر روی هر بازیکن و توپ، حدود ۱۵۰ میلیون نقطه داده ثبت میشود.
- سرعت تحلیل: هوش مصنوعی زمان تحلیل را به شدت کاهش داده است. طبق اعلام رئیس بخش تحلیل عملکرد در اتحادیه فوتبال انگلیس، تحلیل تاریخچه ضربات پنالتی یک بازیکن که زمانی ۵ روز زمان میبرد، اکنون تنها در ۵ ساعت انجام میشود.
هوش مصنوعی دیگر فقط برای ردیابی استقامت و استرنت بازیکنان نیست، بلکه در انتخاب رهبران نقش دارد. فدراسیونهای ملی اکنون از ابزارها برای تحلیل استخر گزینههای واقعی ترکیب تیم و شناسایی مربیانی که نقاط قوت تاکتیکیشان با نیازهای تیم همخوانی دارد استفاده میکنند. پس از استقرار مربی، هوش مصنوعی کمک میکند تا ترکیب تیم به طور خاص برای حریفان مرحله گروهی طراحی و شخصیسازی شود.
در اتاق coaching، کارهای دستی و خستهکننده استعدادیابی در حال ناپدید شدن است. مارسلو بیلسا، سرمربی اروگوئه، زمانی در دوران حضورش در لیدز یونایتد، ۳۰۰ ساعت وقت صرف تحلیل دستی یک تیم آینده میکرد. اما لوسی توضیح میدهد که امروزه هوش مصنوعی میتواند این فرآیند را به طور کامل خودکار کند.
تحلیلگران با ابزارهای بصری، مثل نقاط قرمز و آبی که یک توپ زرد را روی یک زمین دیجیتال دنبال میکنند، سوالات دقیقی میپرسند. آنها میتوانند تعیین کنند که یک حرکت خاص در مقایسه با هر بار دیگر که رخ داده است، چند بار منجر به شوت یا گل شده است و بدین ترتیب لایههای عمیقی از اطلاعات تاکتیکی را آشکار کنند.
تکنولوژی حتی داستانهای موفقیت غیرمنتظره را رقم زده است. تیم کوراسائو، جزیرهای در کارائیب هلندی با جمعیتی تقریباً ۱۵۹,۰۰۰ نفر، با استفاده از «ردیابی دیاسپورا» به جام جهانی رسید. به نقل از الکس استوارت از Analytics FC، این تیم از دادههای جغرافیایی (Geospatial) و نقشهبرداری تبارشناسی برای یافتن بازیکنان واجد شرایط استفاده کرد. در نتیجه، از ۲۶ بازیکن تیم کوراسائو، تنها یک نفر در خودِ جزیره متولد شده و بقیه در هلند به دنیا آمده بودند.
اما هزینه ساخت بخشهای داخلی هوش مصنوعی، سیستمی طبقهبندی شده ایجاد کرده است. کشورهای ثروتمند توسعهدهندگان نرمافزاری و دانشمندان داده داخلی را استخدام میکنند، در حالی که کشورهای کوچکتر مجبورند به شرکتهای خارجی وابسته باشند. یان ونت، مدیرعامل PLAIER، این وضعیت را به روزهای اول اینترنت تشبیه میکند: در حالی که هم بریتیش ایرویز و هم آمازون وبسایت ساختند، یکی به یک پلتفرم بلیتفروشی تبدیل شد و دیگری تجارت جهانی را تغییر داد. هوش مصنوعی نیز به همین ترتیب، هم بر وظایف روتین و هم بر کل فرانچایزهای ورزشی تأثیر میگذارد.
برای مقابله با این شکاف، فیفا Football AI Pro را معرفی کرد؛ یک عامل (Agent) — شبیه به دستیاری هوشمند که میتواند ابزارها را برای رسیدن به هدف به کار بگیرد — که توسط Lenovo توسعه یافته است. این رابط کاربری مشابه ChatGPT است و به هر کشوری دسترسی به دادههای کمی درباره الگوهای پاسکاری، دویدن و حملات حریف میدهد. این رویکرد مبتنی بر عاملها، شباهت زیادی به سامانه Data2Story دارد که با استفاده از هفت عامل هوشمند، دادههای خام را به تحلیلهای قابل راستیآزمایی تبدیل میکند تا دقت ادعاهای دادهمحور افزایش یابد.
ویژگیهای Football AI Pro شامل موارد زیر است:
- رابط تعاملی: مربیان میتوانند سوالات خود را تایپ کنند تا فوراً اطلاعاتی درباره حریف بعدی باز کنند.
- بازسازی سهبعدی: مسابقات به صورت سهبعدی شبیهسازی میشوند تا تحلیلگران بتوانند بازیها را از زوایای غیرممکنی که پیش از این غیرقابل دسترس بود، مشاهده کنند.
- معیارهای کمی: سیستم همهچیز را ردیابی میکند؛ از عادتهای پاسکاری و مسیرهای دویدن گرفته تا مکانهای شوتزنی و الگوهای گلزنی.
یوهانس هولزمولر، مدیر نوآوری فیفا، این سیستم را «حداقل نیاز» برای رقابتی ماندن تورنمنت میداند، چرا که هر تیمی توان مالی استخدام تیمی از متخصصان گرانقیمت را ندارد.
با این حال، دادههای بیشتر همیشه به معنای تصمیمات بهتر نیست. نقش تحلیلگر از «یافتن اطلاعات» به «تقطیر اطلاعات» تغییر کرده است. استوارت اشاره میکند که یک مربی به پروندهای ۴۷ صفحهای درباره یک بازیکن دفاع کناری نیاز ندارد؛ او فقط چند بینش عملی و قابل اجرا میخواهد. شغل تحلیلگر پارادوکسی است: کار به دلیل حجم زیاد اطلاعات در دسترس آسانتر شده، اما مهارت «خلاصهسازی و تقطیر» اکنون بحرانیتر از هر زمان دیگری است.
افق پیشرو، پیشبینی است. وضعیت فعلی هوش مصنوعی در فوتبال، توصیفی (Descriptive) و تشخیصی (Diagnostic) است. جهش بعدی، پیشبینانه (Predictive) خواهد بود. لوسی معتقد است این حوزه به سمت پیشبینیهای بلندمدت و تحلیلهای ضدواقعیت (Counterfactual) حرکت میکند. این امر به تیمها اجازه میدهد تا پیشنهاد دهند کدام بازیکنان خاص استراحت کنند تا احتمال ریاضی موفقیت به حداکثر برسد.
این تکامل یک سوال نظارتی ایجاد میکند: آیا فیفا در نهایت مجبور خواهد شد تیمها را به استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی مورد تایید محدود کند تا جلوی یک «مسابقه تسلیحاتی الگوریتمی» را بگیرد؟ وقتی از هولزمولر پرسیده شد که آیا استفاده از AI در نهایت تنظیم و regulate خواهد شد، او اعتراف کرد که این یک سوال بزرگ است که باید در آینده به آن پاسخ داده شود.
گام بعدی شما
- اگر مربی یا تحلیلگر هستید، تمرکز خود را از جمعآوری خام داده به «مهارت تقطیر» (Distillation) تغییر دهید.
- ابزارهای تحلیل دادههای مکانی را برای شناسایی استعدادهای پنهان در بازارهای غیرمتعارف بررسی کنید.
- منتظر معرفی استانداردهای نظارتی فیفا برای ابزارهای AI در سال ۲۰۲۶ باشید.
اما تأثیر این حجم از داده بر استراتژیهای پخش زنده و تجربه تماشاگران حتی پیچیدهتر است — به تحلیل ما درباره تکنولوژیهای پخش Real-time مراجعه کنید.
گفتگو