تصور کنید در میانه یک عملیات تاکتیکی، هوش مصنوعی شما به دلیل فعال شدن یک فیلتر اخلاقی، از پاسخ به یک پرسش حیاتی سربازان امتناع کند. این کابوس عملیاتی، هسته اصلی دعوای حقوقی و فنی میان OpenAI و پنتاگون است.
طبق گزارش The Intercept، اسنادی که از طریق یک شکایت بر اساس قانون آزادی اطلاعات (FOIA) فاش شده، از مفهومی به نام «نرخ امتناع حداقلی» (Minimal Refusal Rates) برای مدلهای ماموریتی خبر میدهد. این اصطلاح در واقع تلاش پنتاگون برای کاهش سختگیری حفاظها (Guardrails) — شبیه به برداشتن نردههای ایمنی از دور یک استخر برای اینکه نجاتغریق سریعتر به شناگر برسد — در محیطهای جنگی است. این سند، یک توافقنامه نمونه اولیه لو رفته است که «مدلهای ماموریتی OpenAI» را برای امنیت ملی تعریف میکند و پرده از یک مبارزه خاموش بر سر نردههای ایمنی هوش مصنوعی نظامی برمیدارد.
همانطور که در تحلیل قبلی ما دربارهی پیشرفتهای فنی مدلهای سری Sol و بهبود امتیازات ARC-AGI-3 در GPT-5.6 اشاره کردیم، تمرکز اکنون از قدرت خام استدلال به قابلیت اطمینان عملیاتی در میدان نبرد تغییر کرده است. این فشار در حالی رخ میدهد که دولت آمریکا برای مقابله با رقبایی مانند چین، پذیرش هوش مصنوعی را شتاب بخشیده است. پیت هگسث، وزیر دفاع، هوش مصنوعی را مجموعهای از قابلیتها توصیف کرده که وزارت دفاع «باید» از آنها استفاده کند و بهطور خاص به سرمایهگذاری رقبای خارجی در این حوزه اشاره کرده است.
زمینه و بستر توافقنامه
سند اصلاحی P00003 که در اختیار The Intercept قرار گرفته، یک «توافقنامه تراکنش سایر» (Other Transaction Agreement) را میان شرکت OpenAI Public Sector, LLC و دفتر ارشد دیجیتال و هوش مصنوعی وزارت دفاع (CDAO) تغییر میدهد. این تلاش تحت عنوان «نمونه اولیه مدل پیشرو هوش مصنوعی دفتر ارشد دیجیتال» شناخته میشود.
این پروژه تحت اختیار تراکنشهای نمونه اولیه پنتاگون اجرا میشود. بازه زمانی اجرای پروژه از ۱۳ ژوئن ۲۰۲۵ تا ۱۲ ژوئن ۲۰۲۷ تعیین شده است. هدف اصلی این است که گردشهای کاری عملیاتی دفاعی شناسایی شوند که در آنها هوش مصنوعی پیشرو (Frontier AI) بتواند یک مزیت نظامی ایجاد کند. معیار موفقیت این پروژه، تایید و اعتبارسنجی توسط فرماندهان و جنگجویان در میدان نبرد است.
بر اساس اصلاحیه P00003، این توافقنامه هشت وظیفه خاص برای ساخت نمونه اولیه تعریف کرده است که جزئیات آنها در ادامه میآید.
جزئیات نمونه اولیه
- تحلیل اطلاعاتی و امنیت سایبری: انجام نمونهسازی عملی و مهندسی راهکارها برای سامانههای خودمختار.
- پیشبینی ریسک: ایدهپردازی درباره تهدیدات و اجرای تمرینات نمونهسازی و اعتبارسنجی سیاستها.
- ChatGPT Mil: استقرار یک پورتال امن هوش مصنوعی زاینده در دامنه GenAI.mil با الزامات امنیتی سطح اثرگذاری ۵ (Impact Level 5). این پروژه در نسخههای اولیه با نام «ChatGPT Gov» شناخته میشد اما بعدها تغییر نام یافت. این زیرساخت در واقع پیشزمینهای برای دسترسی گسترده میلیونها پرسنل نظامی به ابزارهای هوش مصنوعی فراهم کرد تا بهرهوری اداری و عملیاتی افزایش یابد.
- استقرار پیشرو: اعزام مستقیم مهندسان OpenAI به درون اجزای خدماتی، اجزای تئاتر عملیاتی و فرماندهیهای رزمی برای پشتیبانی مستقیم از جنگجویان.
- تبادل اطلاعات: ایجاد پروتکلهای دقیق برای تبادل دادهها میان وزارت دفاع و بخش صنعت.
- پشتیبانی اداری: ارائه پشتیبانی برنامهریزی کلی برای تلاشهای مربوط به ساخت نمونه اولیه.
سقف بودجه این قرارداد در زمان awarded مبلغ ۲۰۰,۰۰۰,۰۰۰ دلار تعیین شده است و پرداختها در بازههای ماهانه صورت میگیرد. یک مورد جالب در اسناد، افزایش مبلغی بسیار کوچک (۱ دلار) است که مجموع مبلغ تعهد شده را از ۱,۹۹۹,۹۹۸ دلار به ۱,۹۹۹,۹۹۹ دلار رساند؛ این تغییر در تاریخ ۳۰ ژانویه ۲۰۲۶ ثبت شده و در ۶ فوریه ۲۰۲۶ توسط پیمانکار امضا شده است. همچنین، این قرارداد اجازه میدهد در صورت موفقیت نمونه اولیه، تولیدات بعدی بدون نیاز به مناقصه رقابتی انجام شود.
اما نقطه تلاقی منافع، در «وظیفه ۷» (Task 7) این قرارداد است که بر «تست، ارزیابی و اصلاح مدلهای ماموریتی OpenAI» تاکید دارد. در این بخش، مدلهای ماموریتی به عنوان مدلهایی تعریف شدهاند که برای مجموعه مسائل امنیت ملی، «نرخ امتناع حداقلی» داشته باشند. نیت پنتاگون این است که مدل در شرایط جنگی، پاسخ را به دلیل «سیاستهای ایمنی» رد نکند.
در پاسخ به این افشاگری، نیت ایوانز، سخنگوی OpenAI، مدعی است که شرکت با این ادبیات مخالفت کرده و این عبارت در قرارداد نهایی اجرا شده وجود ندارد. جیک بلیس، سخنگوی وزارت دفاع نیز به طور مشابه اعلام کرد که این عبارت در هیچ یک از قراردادهای فعال نیست.
این تناقض منجر به یک بحران حقوقی شد. یک وکیل وزارت دادگستری ابتدا تایید کرد که سند امضا شده است، اما بعداً این تاییدیه را پس گرفت و ادعا کرد که آن نسخه، نسخه نهایی نبوده است. در نتیجه، گروه حقوقی Legal Advocates for Safe Science and Technology پس از آنکه وزارت دفاع ضربالاجل ۵ مارس ۲۰۲۶ را نادیده گرفت، در آوریل ۲۰۲۶ در دادگاه منطقهای ایالات متحده برای منطقه جنوبی نیویورک علیه پنتاگون شکایت کرد.
در مقابل، OpenAI در بیانیهای عمومی در تاریخ ۲۷ فوریه ۲۰۲۶ تلاش کرد «خطوط قرمز» خود را برای همکاریهای نظامی تعریف کند. این شرکت تاکید دارد که فناوریاش را برای موارد زیر به کار نمیگیرد:
- نظارت گسترده داخلی بر اشخاص و اتباع ایالات متحده.
- هدایت سامانههای تسلیحاتی خودمختار در مواردی که قانون یا سیاستها، کنترل انسانی را الزامی میکنند.
- تصمیمات خودکار با ریسک بالا، مانند سامانههای اعتبار اجتماعی.
در بهروزرسانی دیگری در ۲ مارس ۲۰۲۶، تصریح شد که سازمانهای اطلاعاتی مانند NSA برای هرگونه خدماتی به توافقنامه جداگانهای نیاز دارند. OpenAI تاکید میکند که استقرار مدلها تنها بهصورت ابری (Cloud-only) است و شرکت کنترل کامل بر «پشته ایمنی» (Safety Stack) خود دارد و منکر ارائه مدلهایی با «حفاظهای خاموش» (Guardrails off) است.
برای دنیای کسبوکار، این اولین برخورد واقعی میان «پشتههای ایمنی» شرکتی و نیازهای سختگیرانه امنیت ملی است. اگر یک مدل در عملیات تاکتیکی به دلیل فیلترهای اخلاقی سکوت کند، از یک دارایی به یک تهدید تبدیل میشود. این یعنی «هوش مصنوعی درجه نظامی» احتمالاً به نوع جدیدی از همراستاسازی (Alignment) نیاز دارد؛ نوعی از همراستاسازی که در آن تعریف «آسیب» بازنویسی شود تا موفقیت در ماموریت بر دستورالعملهای ایمنی عمومی اولویت یابد.
در نهایت، باید منتظر انتشار اصلاحیه P00004 بود که از ۲۷ فوریه ۲۰۲۶ اجرایی شده است. در این نسخه، نام وظیفه به «مدلهای ماموریتی ChatGPT» تغییر یافته و توضیحات آن سانسور (Redacted) شده است، که احتمالاً برای پنهان کردن این موضوع است که آیا الزام «نرخ امتناع» باقی مانده یا خیر. همچنین در این سند، از OpenAI و وزارت دفاع خواسته شده تا ظرف ۳۰ روز با مایکروسافت مذاکره کنند تا هزینههای محاسباتی ابری Azure کاهش یافته یا حذف شود.
گام بعدی شما
- بررسی تغییرات سند P00004 (مورخ ۲۷ فوریه ۲۰۲۶) برای دیدن اینکه آیا عبارت «نرخ امتناع» حذف شده یا تغییر نام یافته است.
- رصد مذاکرات OpenAI و مایکروسافت برای کاهش هزینههای محاسباتی Azure در پروژههای دولتی.
- تحلیل تفاوت میان مدلهای «عمومی» و «ماموریتی» در گزارشهای آتی ایمنی هوش مصنوعی.
اما داستان سختافزاری این تحول حتی شگفتانگیزتر است — به تحلیل ما دربارهی تراشههای Blackwell مراجعه کنید.
گفتگو