تصور کنید یک شهر تصمیم بگیرد شبکه برق خود را ۱۰ برابر بزرگ‌تر کند تا مطمئن شود نسل بعدی کارخانه‌ها بدون قطعی برق کار می‌کنند؛ چین دقیقاً همین استراتژی را برای زیرساخت‌های هوش مصنوعی در پیش گرفته است. اگر امروز مدیر یک کسب‌وکار هستید، باید بدانید که این حجم از سرمایه‌گذاری، لایه سخت‌افزاری هوش مصنوعی را از یک محدودیت فنی به یک ابزار دسترسی عمومی تبدیل می‌کند. این یک تلاش متمرکز دولتی است تا اطمینان حاصل شود که سخت‌افزار هرگز به گلوگاه رشد ملی تبدیل نمی‌شود.
به گزارش وزارت صنعت و فناوری اطلاعات چین (MIIT)، این کشور در حالی که در سال ۲۰۲۵ مبنای ۱۵۹۰ اِفلاپ داشت، اکنون هدف خیره‌کننده ۹۸۰۰ اِفلاپ توان محاسبات (Compute) هوشمند را برای سال ۲۰۳۰ تعیین کرده است. برای تامین این آینده، پکن ۳.۸ تریلیون یوآن روی جهش زیرساختی شرط‌بندی کرده است.
همان‌طور که در تحلیل‌های قبلی ما درباره‌ی هوش مصنوعی حاکمیتی اشاره کردیم، رقابت جهانی اکنون بر سر مالکیت سخت‌افزار و حاکمیت محاسباتی است. این اقدام چین تلاشی است تا لایه سخت‌افزاری تبدیل به مانعی برای پیشرفت نشود.
زمینه و دامنه برنامه
طبق مستندات منتشر شده در ۷ سپتامبر ۲۰۲۶ از طریق دپارتمان توسعه اطلاعات و ارتباطات وزارتخانه، «پانزدهمین برنامه پنج‌ساله صنعت اطلاعات و ارتباطات» بازه زمانی ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰ را پوشش می‌دهد. این سند که تاریخ تدوین آن ۱۲ اوت ۲۰۲۶ است، ۱۳ شاخص کلیدی در حوزه‌های نوآوری، رشد سبز و پذیرش کاربردها تعریف کرده است.
برنامه کاری این وزارتخانه در ۶ محور اولویت‌دار سازمان یافته است: ساخت زیرساخت‌ها پیش از تقاضا، پرورش سیستم صنعتی، بهینه‌سازی حکمرانی، تقویت امنیت، گسترش کاربردهای یکپارچه و افزایش تعاملات جهانی. این حوزه‌ها شامل ۱۳ «باکس مهندسی» اختصاصی برای ساخت‌های خاص هستند، از جمله گسترش مقیاس 5G-Advanced.
بر اساس این برنامه، بنچمارک‌های فنی زیر دنبال می‌شوند:
اهداف محاسباتی و ذخیره‌سازی:
- محاسبات هوشمند: افزایش از ۱۵۹۰ اِفلاپ در سال ۲۰۲۵ به ۹۸۰۰ اِفلاپ تا سال ۲۰۳۰. هر اِفلاپ برابر با یک کوینتیلیون عملیات اعشاری در ثانیه است.
- ذخیره‌سازی پیشرفته: افزایش ظرفیت از ۵۴۰ اگزابایت در سال ۲۰۲۵ به ۱۷۰۰ اگزابایت تا سال ۲۰۳۰. برای دستیابی به این ظرفیت‌ها، تولید حافظه‌های با پهنای باند بالا حیاتی است؛ موضوعی که تلاش‌های شرکت CXMT برای تولید تراشه‌های HBM3E را در راستای تامین سخت‌افزارهای حیاتی توجیه می‌کند.
- بهره‌وری انرژی: مراکز داده مقیاس‌بزرگ (Hyperscale) جدید باید به شاخص PUE زیر ۱.۲ برسند (کاهش از ۱.۲۵ در سال ۲۰۲۵).
شبکه و اتصال:
- 5G-Advanced: استقرار ۵۰۰ هزار ایستگاه پایه جدید برای رسیدن به نرخ ۵۰ ایستگاه به ازای هر ۱۰ هزار نفر و دستیابی به نرخ پذیرش خدمات ۹۵ درصدی.
- پهنای باند: افزایش مشترکین گیگابیت و بالاتر از ۲۴۰ میلیون نفر در سال ۲۰۲۵ به ۳۲۰ میلیون نفر تا سال ۲۰۳۰.
- دسترسی نوری: افزایش پورت‌های دسترسی نوری 50G-PON از ۲۰ هزار مورد در سال ۲۰۲۵ به یک میلیون پورت.
- اینترنت اشیا (IoT): رساندن تعداد اتصالات ترمینال‌های موبایل به بیش از ۳.۸ میلیارد مورد.
مرزهای نسل بعد:
- 6G: راه‌اندازی خدمات تجاری در «زمان مناسب». تحقیقات تحت گروه ارتقای ملی IMT-2030 بر هوش مصنوعی بومی شبکه، ارتباطات مبتنی بر توکن (Token) — شبیه تکه‌های کوچکی از متن که مدل تکه‌تکه می‌خورد — حسگری یکپارچه و اشتراک طیف ماهواره‌ای-زمینی تمرکز خواهد داشت.
- محاسبات فضایی: آغاز پژوهش‌های اکتشافی روی محاسبات در فضا و هماهنگی منظومه‌های ماهواره‌ای در مدارات بالا، متوسط و پایین. هدف این است که ظرفیت ماهواره‌های مدار پایین از ۱۰۰ گیگابیت بر ثانیه فراتر رود.
- یکپارچگی ماهواره‌ای: اتصال عمیق‌تر 5G با سیستم ناوبری BeiDou، شامل خدمات مستقیم به گوشی (Direct-to-handset) و سیم‌کارت‌های جاسازی شده.
جزئیات اجرایی و مالی
در ۲۰ ژوئیه ۲۰۲۶، شی کون، مدیر اداره مدیریت اطلاعات و ارتباطات، اعلام کرد که ظرفیت محاسباتی تا ژوئن ۲۰۲۶ به ۲۱۸۵ اِفلاپ در دقت FP16 رسیده است. این یعنی رشد ۱۷۷ درصدی نسبت به سال قبل، در حالی که نرخ بهره‌برداری از رک‌های ملی ۷۱.۴٪ بوده است. او اشاره کرد که طی دو سال گذشته، بیش از ۷۰ کریدور محاسباتی با ظرفیت بالا، گره‌های مرکزی ملی را به هم متصل کرده‌اند و عملکرد شبکه بین این گره‌ها را تقریباً ۱۰ درصد بهبود بخشیده‌اند.
وزارت صنعت چین تنها به خرید سخت‌افزار اکتفا نکرده است، بلکه در حال بازطراحی نقشه زیرساختی است. این برنامه خواستار یک سیستم چندلایه شامل گره‌های مرکزی (Hubs)، تأسیسات منطقه‌ای و سایت‌های لبه (Edge) است. این استراتژی شامل استقرار منظم خوشه‌های محاسباتی هوشمند در مقیاس ۱۰ هزار کارت و حتی مقیاس‌های ۱۰۰ هزار شتاب‌دهنده یا بیشتر است. استقرار خوشه‌های عظیم تراشه‌های هواوی برای استنتاج مدل‌هایی مانند DeepSeek نمونه‌ای عینی از عملیاتی شدن همین استراتژی در مقیاس‌های کلان است. نکته حیاتی این است که مقامات موظف شده‌اند این زیرساخت‌ها را با تراشه‌های محاسباتی تولید داخل سازگار کنند.
اهداف مالی نیز تهاجمی هستند. سرمایه‌گذاری تجمعی ۳.۸ تریلیون یوانی، کمی بیشتر از ۳.۷ تریلیون یوآن هزینه شده در دوره قبلی است. هدف درآمدی صنعت تا سال ۲۰۳۰، ۴.۱ تریلیون یوآن (حدود ۶۰۴.۸ میلیارد دلار) با رشد سالانه ۷ درصد در حجم کسب‌وکار مخابراتی است. شدت تحقیق و توسعه (R&D) نیز از ۴.۷٪ به ۴.۸٪ افزایش می‌یابد.
این استراتژی نشان‌دهنده تغییر رویکرد چین از رشد فرصت‌طلبانه به مقیاس‌دهی منضبط و دولتی است. پکن با تعیین اعداد دقیق برای اِفلاپ و بهره‌وری انرژی، ظرفیت هوش مصنوعی را نه یک کالای لوکس شرکتی، بلکه یک «سرویس عمومی» مانند آب و برق می‌بیند.
برای بازار جهانی، این یعنی چین تلاش می‌کند با ساخت یک اکوسیستم داخلی و اولویت دادن به تولیدات بومی، خود را در برابر تحریم‌های تراشه‌ای خارجی مصون کند. در این مسیر، مقایسه عملکرد تراشه‌های داخلی در برابر مدل‌های پیشرفته‌ای چون H200 انویدیا اهمیت ویژه‌ای برای ارزیابی میزان موفقیت این استقلال سخت‌افزاری دارد. اگر این اعداد محقق شوند، مقیاس عظیم ظرفیت استنتاج (Inference) — لحظه‌ای که مدل واقعاً جواب تولید می‌کند — هزینه استقرار برنامه‌های هوش مصنوعی را در کل بدنه صنعتی چین کاهش می‌دهد.
اجرای این برنامه بر پیوند میان وزارتخانه و استان‌ها و همکاری دولت و شرکت‌ها متکی است. باید منتظر ارزیابی‌های میان‌مدت این برنامه بود تا مشخص شود آیا بازدهی تراشه‌های داخلی می‌تواند با این اهداف بلندپروازانه اِفلاپ همگام شود یا خیر.
گام بعدی شما
- رصد کنید که آیا بازدهی تراشه‌های داخلی چین می‌تواند با اهداف بلندپروازانه اِفلاپ همگام شود یا خیر.
- بررسی کنید که کاهش هزینه استنتاج در چین، چگونه قیمت محصولات سخت‌افزاری هوش مصنوعی را در بازار جهانی تحت تأثیر قرار می‌دهد.
- تحلیل کنید که استانداردهای PUE جدید چین چه تأثیری بر زنجیره تأمین سیستم‌های خنک‌کننده مراکز داده دارد.
اما داستان سخت‌افزاری این تحول حتی شگفت‌انگیزتر است — به تحلیل ما درباره‌ی تراشه‌های Blackwell مراجعه کنید.
گفتگو