تصور کنید در روز خوش‌ترین لحظات تحصیلی خود، از سالنی خارج شوید چون نمی‌خواهید بخشی از ماشین جنگی یک غول فناوری باشید. برای بیش از ۱۰۰ فارغ‌التحصیل دانشگاه استنفورد، این خروج جمعی در ۲۱ ژوئیه ۲۰۲۶، تنها راه اعتراض به حضور ساندر پیچای، مدیرعامل گوگل، در مراسم فارغ‌التحصیلی بود. این تلاش هماهنگ، تمرکز مراسم را از جشن معمول دستاوردهای تحصیلی به نقد تند اثرات ژئوپلیتیک و اخلاقی گوگل تغییر داد.
این اتفاق در حالی رخ می‌دهد که موج سردی بر رابطه نسل Z و هوش مصنوعی حاکم شده است. طبق گزارش اخیر مؤسسه گالوپ، تنها ۲۲ درصد از پاسخ‌دهندگان نسل Z نسبت به هوش مصنوعی زاینده (Generative AI) — که مثل کتابخانه‌داری است که میلیاردها صفحه را خوانده و حالا با همان لحن جواب می‌دهد — هیجان‌زده‌اند و ۴۲ درصد از تأثیر آن بر آینده خود دچار اضطراب شدید هستند. این نگرانی‌ها با دیدگاه‌های متخصصان سطح جهان همسو است؛ چنان‌که برخی از برندگان جایزه نوبل نیز پیش‌تر درباره ریسک جایگزینی گسترده مشاغل توسط هوش مصنوعی هشدار داده بودند و بر شوک‌های اقتصادی احتمالی تأکید کردند.
استنفورد سال‌هاست که به عنوان خط لوله اصلی تأمین نیروی متخصص برای سیلیکون ولی عمل می‌کند. برای بسیاری از دانشجویان، این دانشگاه کمتر به عنوان مرکزی برای یادگیری مستقل و بیشتر به مثابه قیچی یا تونلی به سوی نقش‌های نخبه در شرکت‌های فناوری است. همان‌طور که در تحلیل‌های پیشین ما درباره‌ی اخلاق در مدل‌های بازمتن اشاره کردیم، این تبدیل سریع کلاس درس به لیست حقوق‌های شرکتی، اغلب پیامدهای اخلاقی ابزارهای ساخته‌شده را نادیده می‌گیرد.
محورهای اصلی اعتراض
به نقل از سازمان‌دهندگان اعتراض، اوا جونز و آماندا کامپوس، هدف آن‌ها تنها حذف مشاغل توسط AI نبود. آن‌ها مستقیماً قراردادهای شرکتی خاصی را هدف گرفتند که به باورشان، نقض حقوق بشر را تسهیل می‌کنند:
- پروژه نیمبوس (Project Nimbus): قراردادی ۱.۲ میلیارد دلاری برای ارائه خدمات ابری به دولت اسرائیل. دانشجویان استدلال می‌کنند که این فناوری از نظارت و آپارتاید در سرزمین‌های فلسطینی حمایت می‌کند.
- قراردادات ICE و CBP: استفاده از گوگل کلاد (Google Cloud) و گوگل جمینای (Google Gemini) توسط اداره مهاجرت و گمرک آمریکا (ICE) و اداره گمرک و حفاظت مرزی (CBP) برای نظارت و ذخیره‌سازی داده‌ها.
- کاربردهای نظامی: روند کلی شرکت‌های فناوری در فراهم کردن زیرساخت‌های تکنولوژیک برای آنچه سازمان‌دهندگان «سیستم‌های کنترل مرگبار» توصیف می‌کنند.
«سربازگیر مدرن» در دنیای کدنویسی
اوا جونز فشار برای پذیرش مشاغل در حوزه فناوری‌های دفاعی را «سربازگیر مدرن» می‌نامد. او معتقد است دانشجویان جذب می‌شوند تا نیروی فکری و تلاش روشنفکرانه خود را صرف سوخت رساندن به خشونت‌های نظامی و سیستم‌های کنترل کنند.
این جذب نیرو به‌طور نامحسوس از طریق نمایشگاه‌های شغلی و حمایت‌های مالی شرکتی رخ می‌دهد. جونز این فرآیند را «تملک ذهن‌ها» توصیف می‌کند؛ جایی که هدف نهایی، تضمین سود خالص برای سهداران است، نه حل تهدیدهای وجودی بشر.
فارغ‌التحصیلی مردمی
معترضان به جای حضور در مراسم رسمی، رویداد مجزایی به نام «فارغ‌التحصیلی مردمی» برگزار کردند. این تجمع جایگزین، آموزش را ابزاری برای آزادی و عدالت اجتماعی تعریف کرد.
در این مراسم، فارغ‌التحصیلان، والدین و مربیانی حضور داشتند که می‌خواستند موفقیت خود را خارج از روایت‌های غالب شرکت‌های بزرگ فناوری تعریف کنند. برای سازمان‌دهندگان، این راهی بود تا مدارک تحصیلی خود را از سیطره مدیریت دانشگاه و نفوذ شرکت‌ها پس بگیرند و معنای جدیدی به آن ببخشند.
تنش‌های سازمانی در استنفورد
این خروج جمعی شکاف عمیقی را بین دانشجویان و مدیریت دانشگاه نشان می‌دهد. آماندا کامپوس به اظهارات جاناتان لوین، رئیس استنفورد اشاره کرد که صراحتاً بیان کرده بود مأموریت دانشگاه، برقراری عدالت اجتماعی نیست.
دانشجویان همچنین از قوانین سخت‌گیرانه اعتراضات که توسط جنی مارتینز، معاون آموزشی (provost) وضع شده، انتقاد کردند. آن‌ها باور دارند مدیریت دانشگاه پیوندهای شرکتی را به ایجاد محیط آموزشی عدالت‌محور ترجیح می‌دهد و محدودیت‌ها را ابزاری برای خفه کردن صدای منتقدان می‌بینند.
دامنه اثرگذاری
بر اساس گزارش منابع متعدد، اگرچه این اعتراض مدل کسب‌و‌کار گوگل را تغییر نداد، اما دیده شد. رسانه‌های بزرگی مثل BBC و CNN این خبر را پوشش دادند و ویدیوهای اعتراض میلیون‌ها بازدید خورد.
این اتفاق سیگنالی برای جنبش‌های دانشجویی در جهان است. نشان می‌دهد نسل بعدی مهندسان و سیاست‌گذاران نسبت به استخراج مواد معدنی و بهره‌کشی از کارگران که برای ساخت سخت‌افزاره‌های AI لازم است، آگاه‌تر شده‌اند.
این تغییر نشان می‌دهد که نیروی کار آینده شاید دیگر حقوق‌های بالا را توجیهی برای مشارکت در قراردادهای نظامی مبهم نپذیرد. تقاضا برای «سرمایه‌زدایی» (divestment) از خشونت، به تم اصلی سیاست‌های دانشگاه‌های نخبه تبدیل شده است.
برای درک بهتر این تغییر، باید به جنبش‌های رو به رشد «تکنولوژی برای آزادی» توجه کرد. این گروه‌ها در نمایشگاه‌های شغلی فعال‌اند و دانشجویان را درباره کاربردهای واقعی و تاریک شرکت‌هایی مثل پالانتیر (Palantir) و ریتون (Raytheon) آگاه می‌کنند.
گام بعدی شما
- بررسی مستندات پروژه Nimbus برای درک نحوه اتصال خدمات ابری به سیستم‌های نظارتی.
- مطالعه بیانیه‌های «تکنولوژی برای آزادی» جهت آشنایی با جایگزین‌های اخلاقی در دنیای استارتاپی.
- رصد واکنش‌های مدیران گوگل به این موج اعتراضات در شبکه‌های اجتماعی.
اما داستان تأمین مواد اولیه این سخت‌افزارهای قدرتمند حتی تاریک‌تر است — به تحلیل ما درباره زنجیره تأمین لیتیوم و کبالت در مراکز داده مراجعه کنید.
گفتگو