اپرا روز ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶ اعلام کرد که مدل‌های هوش مصنوعی محلی را با استاندارد WebAI مستقیماً در مرورگرهایش عرضه می‌کند. این استاندارد پیشنهادی را گوگل و مایکروسافت پشتیبانی می‌کنند و اپرا نخستین مرورگر بزرگی است که آن را به دست کاربران می‌رساند.
با WebAI هر وب‌سایت یا افزونه می‌تواند استنتاج (Inference) را روی لپ‌تاپ کاربر اجرا کند و داده‌ای به ابر نفرستد. پیش‌نمایش اختیاری این قابلیت از امروز در Opera One در دسترس است و Opera GX و Opera Neon هم در ادامه آن را دریافت می‌کنند. کاربران خودشان انتخاب می‌کنند کدام مدل‌ها دانلود شوند و کدام سایت‌ها به آن‌ها دسترسی داشته باشند.
هوش مصنوعی در مرکز داده یا روی دستگاه؟
این عرضه در زمانی انجام می‌شود که صنعت فناوری بر سر جای درست هوش مصنوعی بحث دارد: مرکز داده یا دستگاه کاربر. کریستیان کولوندرا (Krystian Kolondra)، معاون اجرایی بخش مرورگرها و هوش مصنوعی اپرا، این عرضه را بر پایهٔ توان سخت‌افزارهای امروزی توضیح داد. این بحث در حالی رخ می‌دهد که نبرد OpenAI و Meta بر روی زیرساخت‌های ابری عامل‌های هوشمند هم در حال گسترش است.
او گفت: «بسیاری از چیزهایی که مردم از هوش مصنوعی می‌خواهند به مرکز داده نیاز ندارد. لپ‌تاپ شما همین حالا هم می‌تواند این کار را انجام دهد، بدون اینکه داده‌هایتان را به جایی بفرستد.» در همین راستا، راهبرد متا و OpenAI برای بازگشت به سخت‌افزار با رویکرد اپرا در استنتاج محلی تقابل دارد.
پیشینهٔ هوش مصنوعی محلی در اپرا
اپرا این مسیر را در آوریل ۲۰۲۴ آغاز کرد. این شرکت در آن زمان پشتیبانی آزمایشی از ۱۵۰ نسخه از مدل‌های زبانی بزرگ (LLM) را از حدود ۵۰ خانوادهٔ مدل به نسخهٔ توسعه‌دهندگان Opera One اضافه کرد. میان آن‌ها Llama از متا، Gemma از گوگل و Mixtral از Mistral AI دیده می‌شد. هر نسخه به دو تا ده گیگابایت فضای ذخیره‌سازی محلی نیاز داشت.
به گفتهٔ اپرا، همین عرضهٔ ۲۰۲۴ آن را به نخستین مرورگر بزرگ با دسترسی داخلی به مدل‌های محلی تبدیل کرد. آن مدل‌ها مکمل Aria، سرویس هوش مصنوعی آنلاین اپرا، بودند. اکنون WebAI این قابلیت را از آزمایشی برای توسعه‌دهندگان به ویژگی‌ای برای همهٔ کاربران می‌رساند.
استاندارد WebAI چه مدل‌هایی دارد؟
WebAI به مدل خاصی وابسته نیست و بر پایهٔ وزن‌های باز (open weights) ساخته شده است. کاربران در آغاز می‌توانند از مدل Gemma گوگل استفاده کنند. روی مک‌های مجهز به Apple silicon هم مدل بنیادی روی‌دستگاه اپل (on-device foundation model) در دسترس است. اپرا می‌گوید ارائه‌دهندگان دیگری هم اضافه می‌شوند.
کنترل در دست کاربر
WebAI از اساس اختیاری است:
- تا وقتی کاربر آن را در تنظیمات فعال نکند، چیزی دانلود نمی‌شود.
- مجوزهای جداگانه برای هر سایت تعیین می‌کند کدام وب‌سایت‌ها به هوش مصنوعی محلی دسترسی دارند.
- کاربر هر زمان بخواهد می‌تواند آن را خاموش کند.
استنتاج محلی درون خود مرورگر انجام می‌شود. نه برنامهٔ جداگانه‌ای باید نصب کرد، نه سرور محلی‌ای باید راه انداخت و نه کلید API لازم است. اپرا می‌گوید به همین دلیل کاربران به اشتراک هوش مصنوعی نیاز ندارند و اطلاعاتی که هوش مصنوعی محلی پردازش می‌کند روی دستگاه می‌ماند.
APIها و افزونه‌های نمونه برای توسعه‌دهندگان
WebAI چند API تازه برای توسعه‌دهندگان دارد. Prompt API، Decision API و Semantic Embeddings API به ترتیب برای تولید متن، طبقه‌بندی و یافتن رابطه میان بخش‌های محتوا به کار می‌روند. Summarizer، Writer، Rewriter، Translator و Proofreader هم APIهای دیگر این مجموعه‌اند و محیط‌های آزمایشی آن‌ها کاملاً روی دستگاه اجرا می‌شود.
اپرا برای نشان دادن کاربردهای ممکن، شش افزونهٔ آزمایشی منتشر کرد:
- Project Lens: پاراگراف‌های مقاله را بر اساس میزان ارتباطشان با پروژهٔ مشخص‌شده رنگ می‌کند.
- Got It?: دربارهٔ صفحه‌ای که خوانده‌اید یک آزمونک سریع می‌نویسد.
- Questionable Intelligence: پرسش‌هایی طنزآمیز دربارهٔ صفحه می‌پرسد و نتیجه را به شکل نمودار نشان می‌دهد.
- Semantic Art: مقاله را به تصویری متحرک تبدیل می‌کند.
- RecordIn Alchemy: از مقاله پستی الهام‌بخش برای شبکه‌های اجتماعی می‌سازد.
- C·I·A·O: دو گربهٔ ASCII دربارهٔ هر موضوعی صحنه‌ای بداهه اجرا می‌کنند.
سیستم‌عامل‌های پشتیبانی‌شده
WebAI در آغاز روی ویندوز ۶۴ بیتی با پردازنده‌های اینتل یا AMD و روی مک‌های مجهز به Apple silicon کار می‌کند. مک‌های اینتلی، لینوکس و ویندوز روی Arm هنوز پشتیبانی نمی‌شوند. با فعال‌کردن WebAI یک مدل سازگار دانلود می‌شود که به گفتهٔ اپرا ممکن است چند دقیقه طول بکشد. سرعت کار هم به سخت‌افزار کاربر بستگی دارد.
حریم خصوصی و اقتصاد توسعه
وقتی استنتاج روی دستگاه انجام شود، دیگر لازم نیست پرامپت‌های حساس یا اطلاعات مرور به ارائه‌دهندهٔ راه دور سپرده شود. این ویژگی می‌تواند برای سازمان‌ها و کاربرانی جذاب باشد که به دلیل الزامات قانونی از هوش مصنوعی ابری دوری می‌کنند.
برای توسعه‌دهندگان هم حساب‌وکتاب تغییر می‌کند. ساخت قابلیت‌های هوش مصنوعی دیگر به زیرساخت استنتاج یا پرداخت به ازای هر درخواست نیاز ندارد. به گفتهٔ اپرا، یک افزونه می‌تواند با مدلی روی لپ‌تاپ کاربر تب‌ها را مرتب کند، تیترهای کلیک‌بیت را علامت بزند یا آگهی‌های شغلی مرتبط را پیدا کند؛ بدون حساب کاربری، بدون هزینه و بدون ارسال داده به سرویس هوش مصنوعی.
استاندارد WebAI قابلیتی پیشنهادی برای پلتفرم وب است که به‌صورت باز توسعه می‌یابد و در Chromium (کرومیوم) پیاده‌سازی شده است. پشتیبانی گوگل و مایکروسافت نشان می‌دهد مرورگرهای دیگر هم ممکن است آن را بپذیرند. در آن صورت توسعه‌دهندگان می‌توانند یک‌بار کد بنویسند و آن را همه‌جا به‌صورت محلی اجرا کنند. پذیرش استاندارد WebAI توسط مرورگرهای دیگر می‌تواند با ساختارهای بهینه‌شده برای عامل‌های هوشمند هم‌خوانی داشته باشد.
HTML-in-Canvas برای رابط‌های بازی
اپرا همراه با WebAI قابلیت HTML-in-Canvas را هم عرضه کرد. این قابلیت صفحه‌های وب واقعی و تعاملی را درون صحنه‌های دوبعدی و سه‌بعدی قرار می‌دهد. منوها، دکمه‌ها و فرم‌ها همراه صحنه حرکت می‌کنند و همچنان کار می‌کنند. اپرا رابط‌های بازی مثل فروشگاه، کوله‌پشتی، تنظیمات و چت را هدف گرفته و مرورگر گیمری خود، Opera GX، را در نظر دارد.
برنامه‌های بعدی اپرا
اپرا وعده داده است مدل‌های باز بیشتری را برای دستگاه‌های مختلف بهینه کند، سیستم‌عامل‌های بیشتری را پشتیبانی کند و ابزارهای توسعه‌دهندگان را گسترش دهد. آزمون اصلی این است که سازندگان افزونه از این APIها استقبال کنند و کاربران پس از فروکش‌کردن هیجان اولیه، WebAI را روشن نگه دارند.
گام بعدی شما
- اگر افزونه می‌سازید، مستندات WebAI را بخوانید و با Prompt API نمونهٔ اولیه‌ای بسازید.
- اگر از Opera One روی سیستم سازگار استفاده می‌کنید، WebAI را در تنظیمات فعال کنید و مدل Gemma را امتحان کنید.
- اگر در سازمانی کار می‌کنید، بررسی کنید آیا استنتاج محلی با الزامات حریم خصوصی شما سازگارتر است.
گفتگو