«تضمین حاکمیت دیجیتال»؛ هدف سوئیس از جایگزینی مایکروسافت ۳۶۵

تصور کنید کل زیرساخت ارتباطی ارتش یک کشور، در دستان قانونی باشد که به یک دولت خارجی اجازه می‌دهد بدون اجازهٔ محلی، به هر فایلی دسترسی پیدا کند. این کابوس امنیتی، دلیل اصلی تصمیم جسورانهٔ سوئیس برای ترک اکوسیستم مایکروسافت است.

صدراعظم فدرال سوئیس و نیروهای مسلح این کشور در حال جایگزینی Microsoft 365 با openDesk هستند؛ پلتفرمی متن‌باز برای محیط کار که در آلمان توسعه یافته است. این جابه‌جایی صرفاً یک تغییر نرم‌افزاری نیست، بلکه یک مانور راهبردی برای محافظت از داده‌های ملی در برابر آژانس‌های اطلاعاتی آمریکا است.

این چرخش در حالی رخ می‌دهد که کشورهای اروپایی به‌شدت نسبت به وابستگی به «هایپراسکایلرها» (Hyperscalers) — غول‌های ابری که مثل تک‌چراغ‌های شهر، تمام ترافیک داده‌ها را کنترل می‌کنند — بدبین شده‌اند. در حالی که پیش‌تر پوشش دادیم که مایکروسافت چگونه در حال اجرای استانداردهای الزام‌آور ایمنی هوش مصنوعی برای مدارس ایالات متحده است، سوئیس بر روی ریسک متفاوتی تمرکز کرده است: صلاحیت قانونی دولت ایالات متحده بر داده‌های ابری. برای کشوری با سیاست بی‌طرفی مثل سوئیس، تکیه به یک ارائه‌دهندهٔ ابری مستقر در آمریکا، ایجاد یک نقطه شکست واحد و یک آسیب‌پذیری قانونی است.

زمینهٔ حاکمیت دیجیتال

سوئیس به فهرست رو به رشدی از آژانس‌های دولتی در اتریش، فرانسه، آلمان و ایرلند می‌پیوندد که Microsoft 365 و ویندوز را کنار می‌گذارند. این کشورها برای اطمینان از اینکه داده‌هایشان تحت کنترل خودشان باقی می‌ماند، به لینوکس و مجموعه‌های اداری متن‌باز روی آورده‌اند.

این جنبش از بی‌اعتمادی به شرکت‌های ابری آمریکایی ریشه می‌گیرد. آدرین فیچر، روزنامه‌نگار فناوری، اشاره می‌کند که شرکت‌های تک آمریکایی توسط دولت واشینگتن در «بند کوتاهی» نگه داشته شده‌اند؛ به این معنا که آن‌ها باید داده‌ها را طبق دستور واشینگتن تحویل دهند یا سرویس‌ها را طبق فرمان آن‌ها متوقف کنند. در همین راستا، مایکروسافت برای کاهش نگرانی‌های مربوط به حریم خصوصی و کنترل داده‌ها، پروژه Zenith را برای اجرای محلی مدل‌های هوش مصنوعی توسعه داده است تا امکان پردازش داده‌ها را بدون نیاز به ابر فراهم کند.

طبق گزارش ZDNET که در ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۶ منتشر شد، این انتقال در دو سرعت متفاوت رخ می‌دهد: دولت غیرنظامی با احتیاط پیش می‌رود، اما ارتش برای پذیرش کامل در حال دویدن است.

استقرار در بخش غیرنظامی

صدراعظم فدرال، openDesk را به‌عنوان یک سیستم موازی با Microsoft 365 مستقر می‌کند. دولت پس از یک مطالعهٔ امکان‌سنجی به این نتیجه رسید که یک مجموعهٔ ابزاری متن‌باز مبتنی بر مرورگر می‌تواند عملکردهای اصلی اداری را مدیریت کند. هدف این است که اگر Microsoft 365 به هر دلیلی غیرقابل دسترس شد، یک جایگزین حاکمیتی برای فرآیندهای حیاتی وجود داشته باشد.

• مقیاس هدف: تا پایان سال ۲۰۲۷، این پلتفرم به ۳,۰۰۰ نفر از ۴۷,۰۰۰ کارمند دولت که در فرآیندهای تجاری حیاتی نقش دارند، خدمات می‌دهد.
• بودجه: هزینهٔ اولیه این برنامه ۹ میلیون فرانک سوئیس برآورد شده است که از طریق اعتبارات پارلمانی برای اتوماسیون اداری حاکمیتی تأمین می‌شود.
• قابلیت‌ها: این مجموعه شامل ایمیل، تقویم، اسناد، ارائه‌ها، تلفن و کنفرانس‌های صوتی و تصویری است.
• اجرا: فاز اول بر ساخت پلتفرم تمرکز دارد تا هزینه‌های یک استقرار گسترده‌تر و عملیات جاری تخمین زده شود.

فرمان نظامی

فرماندهی سایبری نیروهای مسلح سوئیس و واحد اقدامات سایبری و الکترومغناطیسی آن، برنامهٔ بسیار تهاجمی‌تری را دنبال می‌کنند. طبق دستورالعمل، تمام کارکنان این واحدها باید تا اکتبر ۲۰۲۶ به openDesk مجهز شوند.

مقامات نظامی به این نتیجه رسیدند که مدل ابری مایکروسافت اساساً با الزامات نظامی برای محرمانگی، در دسترس بودن و یکپارچگی سازگار نیست. آن‌ها به‌طور مشخص به قانون CLOUD Act اشاره می‌کنند؛ قانونی که به مجریان قانون آمریکا اجازه می‌دهد شرکت‌های فناوری را مجبور کنند داده‌های الکترونیکی را فاش کنند، فارغ از اینکه این داده‌ها داخل یا خارج از خاک ایالات متحده ذخیره شده باشند.

برای یک سازمان نظامی که اطلاعات بسیار حساس و احتمالاً طبقه‌بندی‌شده را مدیریت می‌کند، این مواجههٔ قانونی کاملاً غیرقابل قبول است. در نتیجه، متخصصان سایبری در «رکوردترین زمان ممکن» در حال مهاجرت هستند تا وابستگی‌های فنی و قانونی خارجی را کاهش دهند.

جزئیات فنی و راهبردی

پلتفرم openDesk یک کپی یکپارچه و تک‌سنگی از Microsoft 365 نیست. در عوض، این سیستم اجزای مختلف متن‌باز برای ارتباطات، همکاری و مدیریت فایل را پشت یک لایهٔ شناسایی مشترک و محیط کاربری واحد ترکیب می‌کند. این راهکار پیش از این توسط دولت آلمان و دیوان کیفری بین‌المللی پذیرفته شده است.

با این حال، این انتقال بدون اصطکاک نیست. دولت هشدار داده است که امکان‌سنجی فنی تنها آغاز راه است و این تغییر نیازمند موارد زیر است:

• سفارشی‌سازی: تطبیق گسترده و دقیق پلتفرم برای برآوردن نیازهای خاص دولتی.
• تخصص: افزایش چشمگیر تخصص فنی داخلی برای مدیریت و نگهداری سیستم.
• یکپارچه‌سازی: حل مشکل تعداد زیاد برنامه‌های تخصصی و سیستم‌هایی که به‌شدت به معماری مایکروسافت گره خورده‌اند.

برای یک متخصص، این اتفاق معنای جدیدی از «درجهٔ سازمانی» (Enterprise Grade) را تعریف می‌کند. دیگر بحث فقط روی قابلیت‌ها یا پایداری (Uptime) نیست، بلکه بحث بر سر این است که کلید سرور در دست کیست و کدام دادگاه بر داده‌ها صلاحیت دارد. سوئیس شرط بسته است که هزینهٔ سفارشی‌سازی و از دست دادن برخی یکپارچگی‌های مایکروسافت، بهای منصفانه‌ای برای استقلال دیجیتال است.

باید دید آیا سایر کشورهای اروپایی غیر عضو اتحادیه اروپا نیز از این مدل «دو سرعته» پیروی می‌کنند؛ یعنی استفاده از ابرهای تجاری برای کارهای عمومی و در عین حال ایزوله کردن اسرار حساس دولتی در سیلوهای متن‌باز و حاکمیتی.

گام بعدی شما

• بررسی جایگزین‌های متن‌باز برای ابزارهای اداری در سازمان‌های حساس جهت کاهش وابستگی به تک‌تأمین‌کننده.
• مطالعهٔ مفاد قانون CLOUD Act برای درک ریسک‌های ذخیره‌سازی داده در ابرهای آمریکایی.
• ارزیابی مدل «استقرار دو سرعته» (استفاده از ابر تجاری برای کارهای عمومی و ابر حاکمیتی برای داده‌های حساس).

اما داستان سخت‌افزاری این تحول حتی شگفت‌انگیزتر است — به تحلیل ما درباره‌ی تراشه‌های Blackwell مراجعه کنید.