تصور کنید مدیریت داده‌های حیاتی بیماران در یکی از پیشرفته‌ترین سیستم‌های بهداشتی جهان، هنوز با اکسل و تخته‌سفیدهای دستی انجام شود. این وضعیت متناقض، بریتانیا را به نقطه‌ای رسانده که باید تا فوریه ۲۰۲۶ تصمیم بگیرد آیا قرارداد ۴۰۰ میلیون دلاری خود با پالانتیر (Palantir) را فسخ کند یا اجازه دهد این همکاری تا سال ۲۰۳۱ ادامه یابد. یک پنجره زمانی حیاتی برای فسخ قرارداد در فوریه ۲۰۲۶ فرا می‌رسد و سرویس بهداشت ملی (NHS) تنها شش ماه فرصت دارد تا تصمیم بگیرد آیا از «بند فسخ» برای پایان دادن زودهنگام به قرارداد استفاده کند یا اجازه دهد این توافق تا سال ۲۰۳۱ تداوم یابد.
این تنش در حالی رخ می‌دهد که سرویس بهداشت ملی بریتانیا (NHS) در تلاش است تا سیستمی تکه‌تکه را مدرن کند، جایی که سوابق بیماران اغلب از طریق صفحات گسترده (Spreadsheets)، کاغذ و تخته‌سفیدهای دستی ردیابی می‌شوند. طبق گزارش‌های داخلی، نبود داده‌های مشترک در دهه‌های گذشته منجر به خطاهای تخصیص منابع و در موارد شدید، مرگ بیماران هنگام انتقال بین مراکز درمانی شده است، زیرا سوابق درمانی آن‌ها در مسیر گم می‌شد و پزشکان جدید به تاریخچه درمان دسترسی نداشتند. بدون راهکاری برای اشتراک‌گذاری مؤثر اطلاعات بین ارائه‌دهندگان مختلف مراقبت، مدیران مجبور بوده‌اند تصمیمات مربوط به بودجه و تامین مالی را بر اساس مجموعه‌ای ناقص و پراکنده از داده‌ها اتخاذ کنند.
برای حل این بحران، بریتانیا در سال ۲۰۲۳ از پالانتیر خواست تا یک «پلتفرم داده‌های فدرال» (FDP) ایجاد کند. این سامانه — شبیه به یک مرکز کنترل مرکزی که داده‌های پراکنده را بدون جابه‌جایی فیزیکی یکپارچه می‌کند — اجازه می‌دهد شکاف‌های مراقبتی شناسایی شوند و هر منطقه تحلیل‌های خاص خود را برای مدیریت لیست‌های انتظار و برنامه‌ریزی ترخیص بیماران انجام دهد. به نقل از پالانتیر و NHS، این سیستم در حال حاضر بهره‌وری اتاق‌های عمل را به حداکثر رسانده و هم زمان انتظار بیماران و هم مدت اقامت آن‌ها در بیمارستان را کاهش داده است.
همان‌طور که در تحلیل‌های قبلی ما درباره‌ی حاکمیت داده‌ها در زیرساخت‌های ملی اشاره کردیم، تضاد میان راهکارهای متمرکز و توزیع‌شده همواره یک چالش استراتژیک است.
مقیاس استقرار
بر اساس داده‌های وزارت بهداشت و مراقبت‌های اجتماعی بریتانیا، این فناوری به‌طور گسترده توزیع شده است:
- ۱۳۹ مورد از حدود ۲۰۰ تراست بیمارستانی در حال حاضر با این فناوری «فعال» (Live) هستند.
- ۳۵ مورد از ۳۶ شورای مراقبت یکپارچه (ICB) انگلستان به‌طور فعال از این سیستم استفاده می‌کنند.
- این پلتفرم به دو گروه اصلی سازمان‌ها خدمات می‌دهد: تراست‌ها (که بیمارستان‌ها و مراقبت‌های محلی را اداره می‌کنند) و ICBها (که مسئول برنامه‌ریزی منطقه‌ای و سفارش خدمات هستند).
- سیستم از یک داربست فناوری مشترک در لایه‌های زیرین استفاده می‌کند، که اجازه می‌دهد ابزارهای توسعه‌یافته در یک منطقه، به‌سرعت در مناطق دیگر قابل پذیرش و اجرا باشند.
تام بارتلت، معاون سابق NHS انگلستان، استدلال می‌کند که FDP قابلیت‌های «برداشت و انتقال» (Lift and Shift) را فراهم می‌کند. این بدان معناست که ابزاری که در یک شهر توسعه یافته است، می‌تواند فوراً در سراسر کشور مستقر شود. بارتلت همچنین اشاره می‌کند که FDP سطح داده‌ای لازم را برای اینکه هوش مصنوعی بتواند در مقیاس ملی عمل کند، فراهم می‌آورد. این تلاش برای استقرار هوش مصنوعی در مقیاس ملی، در حالی صورت می‌گیرد که اتحادیه اروپا نیز با ضرب‌الاجل‌های سخت‌گیرانه‌ای برای استقرار حاکمیت هوش مصنوعی در بهداشت روبروست تا استانداردهای ایمنی و اخلاقی را تضمین کند.
شورش منچستر بزرگ
با وجود این روند ملی، شورای بهداشتی منچستر بزرگ — زادگاه NHS در شمال صنعتی بریتانیا — با جمعیتی حدود ۳ میلیون نفر، به‌طور قاطع از پذیرش FDP خودداری کرده است. این منطقه بر پلتفرم تحلیل و علوم داده (ADSP) خود تکیه می‌کند که طی نزدیک به یک دهه توسعه یافته است.
مت هنسسی، مدیر ارشد داده‌ها و تحلیل‌ها در NHS منچستر، در گفتگو با Wired تأکید کرد که ADSP از نظر عملکردی برتر است. طبق اعلام این مقام، در نشست می ۲۰۲۵، علی‌رغم فشارهای واحد ملی NHS، این شورا به این نتیجه رسید که قابلیت‌های بومی آن‌ها از هر چیزی که FDP در حال حاضر ارائه می‌دهد فراتر است و برخی از عملکردهای آن «دو تا سه سال» جلوتر از سیستم پالانتیر است. اراده این شورا پس از این جلسه حتی سخت‌تر و استوارتر شده است.
هنسسی استدلال می‌کند که ADSP انعطاف‌پذیرتر است؛ زیرا مجموعه‌ای از فناوری‌های مختلف است. اگر یک ابزار بصری (Visualization tool) خاص قدیمی یا منسوخ شود، شورا می‌تواند آن را بدون نیاز به تعویض کل زیرساخت جایگزین کند. همچنین، این سیستم با داده‌های مراقبت‌های اولیه تغذیه می‌شود که در پلتفرم پالانتیر در دسترس نیست.
از نظر او، اعتماد عمومی به سیستم بومی باعث می‌شود بیماران با میل بیشتری داده‌های حساس خود را به اشتراک بگذارند. او هشدار می‌دهد که حتی قوی‌ترین پلتفرم فنی نیز اگر مورد اعتماد پزشکان، کنترل‌کنندگان داده یا مردم نباشد، در تحقق ارزش‌های خود شکست خواهد خورد و پذیرش کامل FDP را یک «گام رو به عقب» می‌نامد.
مقاومت‌های محلی و اجرا
در حالی که دولت ملی گزارش‌های مثبتی از پذیرش بالا می‌دهد، برخی کانون‌های مقاومت محلی باقی مانده‌اند. در منچستر بزرگ، منابع مدعی هستند که تراست‌ها از FDP تنها برای اهداف محدود استفاده می‌کنند. اندی هیوود، مدیر ارشد دیجیتال و داده در مؤسسه تحقیقاتی Health Innovation Manchester، ادعا می‌کند در حالی که برخی تراست‌ها در صفحات گسترده رسمی به عنوان «کاربر» ذکر شده‌اند، اما در واقع «با تمام توان» وارد نشده‌اند و تمام داده‌های خود را در سیستم قرار نداده‌اند. پالانتیر این ادعا را رد کرده و مدعی است تراست‌های منچستر بزرگ به‌طور گسترده از FDP استفاده می‌کنند.
اصطکاک‌های سیاسی و اخلاقی
بحث‌های فنی تحت‌الشعاع نظارت‌های شدید سیاسی قرار گرفته است. در ژوئن ۲۰۲۵، گروهی از سیاستمداران بریتانیایی از هر دو حزب در گزارشی هشدار دادند که تکیه بر یک فروشنده خارجی واحد مانند پالانتیر، «نقطه ضعف غیرقابل قبولی» ایجاد می‌کند و اهرم فشار گسترده‌ای را به دست یک شرکت خارجی می‌سپارد. این گزارش از دولت خواست تا بند فسخ را فعال کرده و به دنبال جایگزین‌های داخلی باشد.
منتقدان به سوابق پالانتیر در سرکوب مهاجران در ایالات متحده و فعالیت در مناطق جنگی اشاره می‌کنند و آن را با ارزش‌های NHS ناسازگار می‌دانند. این حس با اظهارات پیتر تیل، هم‌بنیان‌گذار پالانتیر در سال ۲۰۲۳ که پیشنهاد کرد بریتانیا باید «کل [NHS] را از ریشه بکند و از نو شروع کند»، تشدید شد.
اصطکاک‌های بیشتر زمانی رخ داد که پالانتیر یک مانیفست گلوله‌ای (Bullet-point manifesto) بر اساس کتاب مدیرعاملش، الکس کارپ، منتشر کرد؛ متنی که یکی از نمایندگان پارلمان بریتانیا آن را «پرحرانی‌های یک ابرشرور» توصیف کرد. جسیکا مورلی، پژوهشگر داده‌های بهداشتی در مرکز اخلاق دیجیتال دانشگاه ییل، معتقد است ماهیت پالانتیر اساساً با سازمان ارزش‌محور NHS در تضاد است. نمایندگانی که در ژوئن توصیه به فسخ قرارداد کردند، اصرار داشتند که انگیزه‌شان «ایدئولوژیک» نیست، اما نسبت به «عدم تطابق آشکار با ارزش‌های بریتانیا» ابراز نگرانی کردند.
در مقابل، استیون چایلدز، مدیر مشارکت‌های بهداشتی پالانتیر در بریتانیا، این ادعاها را رد می‌کند. او تأکید می‌کند که شرکت آن‌ها یک سازمان سیاسی نیست و هزاران کارکن خط مقدم پیش از این مزایای FDP را مستند کرده‌اند. او استدلال می‌کند که شواهد مستقل اندکی وجود دارد که نشان دهد ADSP به‌طور مستقیم باعث بهبود مراقبت از بیمار یا کاهش هزینه‌ها شده باشد.
ریسک بازگشت به عقب
اکنون بحث بر سر این است که آیا دولت باید به دنبال جایگزین‌های داخلی باشد یا خیر. در ماه جولای، یک کمیته پارلمانی مجزا با استناد به شهادت هنسسی، استدلال کرد که باید از بند فسخ استفاده شود. لیلا موران، رئیس این کمیته، اشاره کرد که پالانتیر «بدیهی است که تنها گزینه موجود در شهر نیست».
اما طرفداران FDP هشدار می‌دهند که هیچ فروشنده دیگری قادر به مدیریت و اتصال داده‌ها در کل زیرساخت ملی، از تراست‌ها و ICBها گرفته تا نهادهای ملی نیست. تام بارتلت معتقد است که تعریف این مورد صرفاً به عنوان «تحلیل داده» (Analytics)، ارائه نادرست هدف محصول است و اعتراضات سیاسی در ارزیابی واقعی عملکرد تداخل ایجاد کرده‌اند؛ او این وضعیت را یک «کمپین ضد پالانتیر» می‌نامد.
بارتلت هشدار می‌دهد که فعال کردن بند فسخ یک گام رو به عقب خواهد بود. مدعی است که بدون FDP، بسیاری از تراست‌ها مجبور خواهند شد به استفاده از سوابق کاغذی بازگردند که این امر می‌تواند مراقبت از بیماران را به خطر اندازد. او تأکید می‌کند که اگر این بند فعال شود، کشور «به عقب برمی‌گردد» زیرا هیچ جایگزین قابل اتکایی وجود ندارد.
حاکمیت و اعتماد
شورای ICB منچستر بزرگ در ماه آوریل پذیرفت که بررسی برنامه‌ریزی شده برای تصمیم خود در مورد FDP را متوقف کرده است، زیرا نگرانی‌های عمومی «به جای کاهش، افزایش یافته است». این موضوع بازتابی از یک روند گسترده‌تر اروپایی است که در آن کشورها، که به‌طور فزاینده‌ای با دولت ترامپ در تضاد هستند، در حال بازنگری در روابط خود با پالانتیر هستند تا وابستگی به فناوری‌های ساخت آمریکا را به حداقل برسانند. این نگرانی‌ها با یافته‌های گسترده‌تری همسو است که نشان می‌دهد بسیاری از شرکت‌های اروپایی از احتمال قطع دسترسی به زیرساخت‌های ابری ایالات متحده بیم دارند و این موضوع ریسک وابستگی استراتژیک را برجسته می‌کند.
هنسسی همچنان معتقد است که برتری فنی بدون اعتماد بی‌معنی است. او استدلال می‌کند که اگر پزشکان و مردم یک پلتفرم را از نظر عملیاتی زائد یا از نظر اخلاقی متزلزل ببینند، آن پلتفرم نمی‌تواند ارزش مورد نظر خود را تحقق بخشد. او می‌گوید: «شما می‌توانید شگفت‌انگیزترین چیز دنیا را داشته باشید، اما اگر مردم به آن اعتماد نکنند، چیزی دارید که از نظر عملیاتی زائد است».
این بن‌بست، یک قرارداد خرید نرم‌افزار را به نبردی گسترده‌تر بر سر حاکمیت محاسباتی (Compute Sovereignty) و اخلاقیات خصوصی‌سازی زیرساخت‌های بهداشت ملی تبدیل می‌کند. تصمیم فوریه تعیین خواهد کرد که آیا بریتانیا بر داربست‌های هوش مصنوعی ساخت آمریکا پافشاری می‌کند یا به سمت یک مدل تکه‌تکه و محلی از حاکمیت داده‌ها تغییر مسیر می‌دهد.
گام بعدی شما
- بررسی مدل‌های «حاکمیت داده» (Data Sovereignty) برای درک تضاد میان ابزارهای تجاری متمرکز و زیرساخت‌های بومی.
- تحلیل گزارش‌های ژوئن ۲۰۲۵ پارلمان بریتانیا درباره ریسک‌های وابستگی به تک‌فروشنده (Vendor Lock-in).
- مطالعه مورد منچستر برای یادگیری نحوه ساخت پلتفرم‌های داده‌ای مقیاس‌پذیر در سازمان‌های دولتی.
اما نبرد واقعی بر سر مالکیت محاسباتی است؛ اثر این تصمیم بر استقلال دیجیتال اروپا را در گزارش بعدی بررسی خواهیم کرد.
گفتگو