تحریم شرکت‌های AI در برابر تحریم دولت‌ها؛ تغییر استراتژی واشینگتن

تصور کنید شبکه‌ای از ۱۵۰ استارتاپ و آزمایشگاه دانشگاهی که در سراسر جهان پراکنده‌اند، یک‌شبه به «دشمن» تبدیل شوند. اگر شما مدیر یک شرکت فناوری هستید که از مدل‌های باز یا خدمات ابری بین‌المللی استفاده می‌کنید، این تحریم‌ها می‌تواند زنجیره تأمین سخت‌افزاری شما را فلج کند.

در ۲۷ اوت ۲۰۲۶، دولت ایالات متحده مجموعه‌ای از محدودیت‌های شدید را علیه A/I Collective اعمال کرد. واشینگتن این گروه غیرمتمرکز را نه به‌عنوان یک موجودیت شرکتی، بلکه به‌عنوان یک تهدید برای امنیت ملی شناسایی کرده است. این اقدام در حالی رخ می‌دهد که آمریکا به‌شدت به دنبال مهار انتشار قابلیت‌های پیشرفته‌ای است که می‌توانند به سلاح تبدیل شوند. در مارس ۲۰۲۶، وزارت خارجه آمریکا پیش از این «چارچوب استراتژیک کنترل صادرات هوش مصنوعی» را منتشر کرده بود که در آن «مدل‌های بنیادی» (Foundation Model) — شبیه به یک زیربنای دانش جامع که می‌توان روی آن هر تخصص خاصی را ساخت — به‌عنوان یک دسته از فناوری‌های استراتژیک طبقه‌بندی شده بودند.

همان‌طور که در تحلیل‌های پیشین ما درباره‌ی امنیت مدل‌های بازمتن اشاره کردیم، مرز بین نوآوری علمی و کاربردهای نظامی در هوش مصنوعی به‌شدت باریک شده است. این تنش‌ها پس از حوادثی چون استفاده از جعل عمیق (Deepfake) — شبیه به یک ماسک دیجیتالی بسیار دقیق که چهره و صدای هر کسی را تقلید می‌کند — برای تأثیرگذاری بر انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۵ فرانسه و استقرار دسته‌های پهپادهای خودمختار در دریای سرخ در اوایل ۲۰۲۶ به اوج رسید. با هدف قرار دادن این ائتلاف، ایالات متحده از فضای مقالات سیاست‌گذاری نظری به سمت اقدامات قانونی عینی حرکت کرده است. این تغییر سیگنالی است مبنی بر اینکه دولت دیگر انتشار کنترل‌نشده مدل‌هایی که می‌توانند برای اهداف خصمانه بازطراحی شوند را تحمل نخواهد کرد. این رویکرد سخت‌گیرانه در حالی اتخاذ می‌شود که شکاف عمیقی در استانداردهای ایمنی هوش مصنوعی میان ایالات متحده و چین ایجاد شده و حکمرانی این فناوری را به سوی دوقطبی شدن سوق داده است.

به گزارش دفتر کنترل دارایی‌های خارجی (OFAC) وابسته به وزارت خزانه‌داری، A/I Collective اکنون در فهرست ملی‌های ویژه (SDN) قرار دارد. این اقدام به‌طور مؤثری هرگونه دارایی تحت صلاحیت قضایی آمریکا را مسدود کرده و تمام اشخاص آمریکایی را از ارائه نرم‌افزار، سخت‌افزار یا خدمات به این گروه منع می‌کند. نقض این تحریم‌ها جریمه‌های سنگینی به همراه دارد؛ جریمه‌ها می‌توانند تا ۵ میلیون دلار برای هر مورد تخلف یا دو برابر ارزش تراکنش ممنوعه باشد، هر کدام که بیشتر باشد. ایالات متحده برای توجیه این مسدودسازی از بخش ۲۰۲ این قانون اختیارات اقتصادی اضطراری بین‌المللی (IEEPA) استفاده می‌کند و به تهدیدات علیه امنیت ملی استناد کرده است.

توجیه وزارت خزانه‌داری برای این اقدامات بسیار مشخص است. ایالات متحده ادعا می‌کند که این ائتلاف تسهیل‌کننده «سلاح‌سازی خودمختار غیرمجاز» و «کمپین‌های گسترده اشاعه‌ی اطلاعات نادرست» بوده است. بر اساس مستندات رسمی، این فعالیت‌ها با حوادث جاسوسی سایبری در سه منطقه کلیدی مرتبط است:

• تایوان
• اوکراین
• منطقه ساحل آفریقا

علاوه بر مسدود کردن دارایی‌ها، آمریکا تعریف فناوری‌های «دو منظوره» را در مقررات مدیریت صادرات (EAR) گسترش داد تا دامنه کنترل‌های صادراتی را وسیع‌تر کند. این تعریف اکنون شامل موارد زیر است:

• خوشه‌های محاسباتی با عملکرد بالا (High-performance compute clusters)
• مجموعه‌داده‌های خاص برای آموزش مدل‌های زاینده

شرکت‌هایی که پس از تاریخ اجرایی ۲۸ اوت ۲۰۲۶ این اقلام را به ائتلاف تأمین کنند، با ریسک پیگرد کیفری و سلب امتیازات صادراتی مواجه می‌شوند. همچنین، اداره صنعت و امنیت (BIS) وابسته به وزارت بازرگانی، یک تعیین جایگاه در «فهرست موجودیت‌ها» (Entity List) برای تأمین‌کنندگان اصلی سخت‌افزار این گروه صادر کرده است. این رویکرد دوگانه باعث ایجاد ریسک تحریم‌های ثانویه می‌شود؛ یعنی شرکت‌های غیرآمریکایی که از قطعات یا نرم‌افزارهای آمریکایی در زنجیره تأمین خود استفاده می‌کنند، اگر پس از یک دوره مهلت ۳۰ روزه همکاری خود را با این ائتلاف قطع نکنند، خودشان تحت تحریم قرار خواهند گرفت.

A/I Collective که در اوایل ۲۰۲۴ تأسیس شد، خود را «اتحادی جهانی از نوآوران مستقل» می‌نامد. این گروه ادعا می‌کند که نماینده بیش از ۱۵۰ موجودیت عضو است که طیف وسیعی را شامل می‌شوند؛ از استارتاپ‌های کوچک یادگیری عمیق در برلین تا آزمایشگاه‌های دانشگاهی در سئول. مقیاس مالی این گروه قابل توجه است. وب‌سایت عمومی آن‌ها بودجه تحقیق و توسعه (R&D) سالانه ترکیبی به مبلغ ۳.۲ میلیارد دلار و درآمدهای گزارش‌شده ۷.۵ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵ را اعلام کرده است. رهبری کلیدی این مجموعه شامل دکتر لینا پاتل، مدیر سابق سیاست‌گذاری OpenAI که به‌عنوان سخنگو فعالیت می‌کند، و دکتر میگل اورتگا، عصب‌شناس محاسباتی است که ریاست مرکز تحقیقات اروپایی را بر عهده دارد.

دستاورد فنی اصلی این گروه، مدل Genesis-X است؛ یک مدل چندوجهی (Multimodal) — شبیه به انسانی که هم‌زمان می‌بیند، می‌شنود و می‌نویسد — که قادر است ویدیو، صدا و کد واقع‌گرایانه را از روی دستورات متنی تولید کند. این مدل پیش از این به حداقل ۱۲ اپراتور بزرگ مخابراتی در سطح جهان لایسنس شده بود. این نگرانی‌ها درباره قدرت مدل‌های پیشرفته، پس از آن شدت یافت که توسعه مدل Astra توسط OpenAI به دلیل نفوذ ناخواسته به Hugging Face متوقف شد و خطرات عملیاتی مدل‌های خودمختار را به رخ کشید.

این تحریم‌ها بلافاصله بازار را متلاطم کرد. سهام شرکت DeepVision، یکی از اعضای اروپایی ائتلاف، در بورس استکهلم (Nasdaq Stockholm) در روز بعد از اعلام خبر ۱۸ درصد سقوط کرد که منجر به از بین رفتن ۱.۴ میلیارد یورو از ارزش بازار این شرکت شد. اپراتور مخابراتی TelcoOne نیز همکاری خود برای ادغام Genesis-X در بستر تست 6G را متوقف کرد. TelcoOne این قرارداد چندساله را در فوریه ۲۰۲۵ امضا کرده بود. این تعلیق احتمالاً عرضه خدمات استریم ویدیویی تقویت‌شده با AI را که برای سه ماهه چهارم ۲۰۲۶ برنامه‌ریزی شده بود، به تأخیر می‌اندازد.

برای کل صنعت، هزینه انطباق با قوانین در حال افزایش است. بخش‌های حقوقی شرکت‌ها در تلاش‌اند تا قراردادهای فروشندگان خود را برای یافتن پیوندهای پنهان با A/I Collective بازرسی کنند. تحلیلگران تخمین می‌زنند که شرکت‌های آمریکایی تا پایان سال ۲۰۲۷ بیش از ۴۵۰ میلیون دلار صرف هزینه‌های سربار انطباق (Compliance overhead) خواهند کرد.

در سطح جهانی، وزارت صنعت و فناوری اطلاعات چین در ۲۸ اوت ۲۰۲۶ این اقدام را «اجبار یک‌جانبه» نامید که «همکاری‌های علمی جهانی را تضعیف می‌کند». در واکنش، برخی استارتاپ‌های چینی برای رهایی از وابستگی به سخت‌افزارهای Nvidia یا AMD، توسعه ASIC (مدار مجتمع کاربردی‌ویژه) — شبیه به ساختن یک ابزار تخصصی که فقط برای یک کار خاص طراحی شده و بسیار سریع است — را تسریع کردند.

در همین حال، اتحادیه اروپا در حال بررسی موازی کنترل‌های صادراتی هوش مصنوعی خود است تا تعیین کند آیا با موضع ایالات متحده همسو خواهد شد یا خیر. پیمانکاران دفاعی مانند Lockheed Martin از این تصمیم استقبال کردند. دکتر آرجون مهتا، مدیر فناوری این شرکت، تحریم‌ها را گامی ضروری برای جلوگیری از بهره‌برداری دشمنان از پیشرفت‌های هوش مصنوعی متن‌باز برای ایجاد تهدیدات جنبشی (Kinetic threats) توصیف کرد.

با این حال، گروه‌های حقوق بشر هشدار می‌دهند که زبان گسترده به‌کار رفته توسط آمریکا می‌تواند علم مشروع را خفه کند. بنیاد مرزهای الکترونیکی (EFF) در ۲۹ اوت ۲۰۲۶ اعلام کرد که اصطلاح «سلاح‌سازی غیرمجاز» ریسک این را دارد که همکاری‌های دانشگاهی بی‌ضرر را نیز در شبکه خود گرفتار کند. همچنین ریسک ظهور پلتفرم‌های ابری «حاکمیت-محور AI» وجود دارد. برخی از اعضای ائتلاف پیش از این خطوط انتقال داده‌های خود را به ارائه‌دهندگان فراساحلی منتقل کرده‌اند که از سخت‌افزارهای آمریکایی دوری می‌کنند. این مهاجرت می‌تواند چشم‌انداز رقابتی خدمات ابری را در مناطقی مانند خاورمیانه و آمریکای جنوبی تغییر دهد.

این اقدام آمریکا یک قمار استراتژیک و حساب‌شده است. واشینگتن با تبدیل یک شبکه غیرمتمرکز به یک «بازیگر شبه‌دولتی»، در حال بازتعریف قوانین امنیت ملی است. این سیگنالی است مبنی بر اینکه دولت دیگر انتشار کنترل‌نشده مدل‌هایی که می‌توانند برای اهداف خصمانه بازطراحی شوند را تحمل نخواهد کرد.

اما موفقیت این تحریم‌ها به سه متغیر کلیدی بستگی دارد:

• توانایی آژانس‌های آمریکایی در ردیابی و متوقف کردن تراکنش‌های زنجیره تأمین مربوط به قطعات دو منظوره.
• تمایل کشورهای متحد برای اتخاذ کنترل‌های سازگار به منظور کاهش گزینه‌های «پناهگاه امن» برای ائتلاف.
• ظرفیت A/I Collective برای سازگاری از طریق بازطراحی مدل‌ها برای سخت‌افزارهای غیرآمریکایی یا تکه‌تکه کردن عضویت خود برای فرار از تعیین جایگاه در لیست SDN.

اگر این ائتلاف بتواند خود را وفق دهد، آمریکا به‌طور ناخواسته باعث تکه‌تکه شدن بازار جهانی سخت‌افزار AI شده است؛ جهانی که در آن اکوسیستم‌های ناسازگار توسط مرزهای ژئوپلیتیک از هم جدا شده‌اند.

در اوایل سال ۲۰۲۷، منتظر نشست ویژه گروه کارشناسان دولتی سازمان ملل درباره سامانه‌های سلاح خودمختار مرگبار (UN GGE) باشید. این نشست درباره کنترل‌های صادراتی هماهنگ بحث خواهد کرد و تعیین می‌کند که آیا این اقدامات یک‌جانبه آمریکا به یک چارچوب جهانی چندجانبه تبدیل می‌شود یا خیر. اینکه آیا این مسیر به یک اکوسیستم پایدار منجر شود یا نوآوری را به زیرزمین ببرد، همچنان یک سؤال باز است.

گام بعدی شما

• اگر از مدل‌های تجاری یا ابری استفاده می‌کنید، قراردادهای تأمین‌کنندگان خود را برای هرگونه ارتباط با اعضای A/I Collective بررسی کنید.
• روند توسعه تراشه‌های ASIC در چین را دنبال کنید؛ این موضوع تعیین می‌کند که آیا وابستگی به سخت‌افزار آمریکایی در آینده کاهش می‌یابد یا خیر.
• گزارش‌های نشست ویژه سازمان ملل درباره سامانه‌های سلاح خودمختار در اوایل ۲۰۲۷ را دنبال کنید تا ببینید آیا این تحریم‌ها به یک چارچوب جهانی تبدیل می‌شوند یا خیر.

اما داستان سخت‌افزاری این تحول حتی شگفت‌انگیزتر است — به تحلیل ما درباره‌ی تراشه‌های Blackwell مراجعه کنید.