تصور کنید یک غول فناوری برای کاهش هزینه‌های برق و زمین، هزاران هکتار از زمین‌های کشاورزی را به دشت‌هایی از سرور تبدیل کند و در عوض، میلیاردها دلار از مالیات‌هایش را ببخشد. این دقیقاً همان اتفاقی است که با اجرای قانون One Big Beautiful Bill Act از ۱ ژانویه ۲۰۲۷ در ایالات متحده رخ خواهد داد.
طبق اعلام دولت آمریکا، حدود ۴۰.۹ میلیارد دلار تخفیف مالیاتی برای مرکز داده (Data Center) — شبیه به یک انبار عظیم از کامپیوترهای قدرتمند که مغز متفکر اینترنت هستند — در مناطق روستایی تعیین شده است. این سیاست در زمانی اجرا می‌شود که صنعت هوش مصنوعی زاینده (Generative AI) با بحران شدید کمبود زمین و برق در شهرهای بزرگ مواجه شده است. برای سال‌ها، مراکز داده در اطراف قطب‌های شهری متمرکز بودند، اما مقیاس عظیم آموزش مدل‌های هوش مصنوعی اکنون به پهنه‌های وسیع زمین و انرژی ارزان نیاز دارد؛ منابعی که عمدتاً در مناطق روستایی یافت می‌شوند. این تخفیف مالیاتی در واقع هزینه مهاجرت شرکت‌های Big Tech به حومه شهرها و روستاها را سوبسید می‌کند.
همان‌طور که در تحلیل‌های قبلی ما درباره‌ی زیرساخت‌های سخت‌افزاری هوش مصنوعی اشاره کردیم، فشار بر شبکه‌های برق شهری باعث شده است که مهاجرت به مناطق دورافتاده دیگر یک انتخاب، بلکه یک ضرورت باشد. این فشارها در برخی ایالت‌ها به قوانین سخت‌گیرانه‌تری منجر شده است؛ برای مثال، کالیفرنیا اخیراً قوانینی را تصویب کرد که مراکز داده را ملزم به پرداخت هزینه‌های زیرساختی برق و آب می‌کند تا فشار بر منابع عمومی کاهش یابد. این قانون در واقع هزینه این مهاجرت را از جیب مالیات‌دهندگان پرداخت می‌کند.
سازوکار دریافت سوبسید
این برنامه بر پایه گسترش چارچوب موجود «مناطق فرصت» (Opportunity Zones) بنا شده است. این چارچوب در اصل یک تلاش دوحزبی از دولت اول ترامپ بود که مناطق سرشماری با درآمد کم را هدف قرار می‌داد تا از طریق مشوق‌های مالیاتی، سرمایه‌گذاری‌های خصوصی را جذب کند.
بر اساس مستندات قانونی، یک شرکت نمی‌تواند صرفاً با حضور در یکی از این مناطق از مزایا بهره‌مند شود؛ بلکه باید یک نهاد سرمایه‌گذاری تخصصی (Investment Vehicle) ایجاد کند تا فرآیند جذب سرمایه را آغاز نماید. به دلیل اینکه تخفیفات مالیاتی حاصل از این مسیر می‌تواند به عنوان داده‌های محرمانه اداره خدمات داخلی (IRS) تلقی شود، ردیابی اینکه کدام شرکت‌ها در حال پیگیری این مزایا هستند تقریباً غیرممکن است، مگر اینکه خود شرکت‌ها داوطلبانه این اطلاعات را افشا کنند.
جیسون اسمیت، رئیس کمیته Ways and Means، سال گذشته تأکید کرد که قوانین جدید موانع پروژه‌های سرمایه‌بر را به‌شدت کاهش داده است. او اظهار داشت که اکنون استدلال اقتصادی برای ساخت‌وساز در این مناطق «بسیار متقاعدکننده‌تر» شده است.
ابعاد واقعی جابه‌جایی
بررسی‌های اختصاصی مجله WIRED بر روی پژوهش‌های مؤسسه Searchlight (یک اندیشکده سیاست‌گذاری عمومی) نشان می‌دهد که این تغییر مسیر در مقیاسی عظیم در حال رخ دادن است. WIRED به طور انحصاری تحقیقات Searchlight را بررسی کرد که در آن مکان‌های مراکز داده در حال توسعه با مناطق روستایی واجد شرایط برنامه جدید مقایسه شده بود.
یافته‌های این پژوهش به شرح زیر است:
- مؤسسه Searchlight بیش از ۱۰۰ مرکز داده در حال توسعه را شناسایی کرده است که می‌توانند واجد شرایط این مزایا باشند.
- این یافته بر اساس یک پایگاه داده محافظه‌کارانه با کمتر از ۷۰۰ پروژه است؛ در حالی که سایر مجموعه‌داده‌های صنعتی نشان می‌دهند تا ۱۵۰۰ پروژه در صف انتظار در ایالات متحده قرار دارند.
- پژوهش‌های مؤسسه Pew یک روند دراماتیک را نشان می‌دهد: در حالی که تنها ۱۳٪ از مراکز داده فعال در حال حاضر در مناطق روستایی هستند، حدود ۶۷٪ از تأسیسات برنامه‌ریزی‌شده در حال انتقال به مناطق روستایی هستند.
انکار غول‌های فناوری
با وجود این انگیزه‌های مالی شدید، بزرگ‌ترین بازیگران هوش مصنوعی در جهان در ملاءعام از این برنامه فاصله می‌گیرند. در ۴ اکتبر ۲۰۲۶، زمانی که مجله WIRED با آن‌ها تماس گرفت، شرکت‌های مایکروسافت، متا و آمازون همگی استفاده از برنامه مناطق فرصت برای انتخاب مکان سایت‌های خود را تکذیب کردند. گوگل به این پرس‌وجو پاسخ نداد.
ریما علیلی، مشاور حقوقی زیرساخت مایکروسافت، صراحتاً اعلام کرد که این شرکت «از برنامه مناطق فرصت برای سرمایه‌گذاری در خرید یا ساخت مراکز داده خود استفاده نمی‌کند.»
جولیا لاولس، سخنگوی آمازون نیز استدلال کرد که انتخاب مکان آن‌ها به زمین و استعدادها بستگی دارد، نه مزایای مالیاتی. او اظهار داشت: «اگر ما در یکی از این مناطق مستقر شویم، به این دلیل است که معیارهای انتخاب سایت ما — از زمین‌های موجود تا دسترسی به استعدادها — با مناطقی که دولت‌ها در تمامی سطوح پیش‌تر برای توسعه اقتصادی شناسایی کرده‌اند همسو است؛ نه به این دلیل که از مزایای OZ استفاده کرده‌ایم.»
اما ناتان جِنسِن، استاد دانشگاه تگزاس-آستین، نظر متفاوتی دارد. او اشاره کرد که برای بسیاری از شرکت‌ها، این تخفیفات مالیاتی «اساساً پول رایگان» هستند و احتمالاً در پشت‌پرده بر تصمیم‌گیری‌ها اثر می‌گذارند. او ابراز کرد که «بسیار تعجب خواهد کرد» اگر برخی شرکت‌ها مناطق فرصت روستایی را به عنوان بخشی از فرآیند مکان‌یابی خود در نظر نگیرند.
جدال اقتصادی و سیاسی
منتقدان می‌گویند مزایای این طرح برای جوامع روستایی توهمی است. امیلی کراشل، تحلیلگر سیاست‌های مالیاتی در مؤسسه Searchlight، اشاره می‌کند که تنها شرط دریافت این تخفیف مالیاتی، سرمایه‌گذاری سرمایه‌ای (Capital Investment) است.
برخلاف یک کارخانه سنتی، یک مرکز داده در مقیاس هایپرسکیل پس از پایان ساخت، به تعداد بسیار کمی کارمند دائمی نیاز دارد. این موضوع شکافی ایجاد می‌کند که در آن دولت فدرال تخفیف مالیاتی ارائه می‌دهد، اما جامعه محلی هیچ رشد شغلی پایدار و ماندگاری را مشاهده نمی‌کند. کراشل خاطرنشان می‌کند در حالی که یک کارخانه به کارگران زیادی نیاز دارد، در مورد مراکز داده، این فرض که سرمایه‌گذاری باعث تقویت اقتصاد محلی می‌شود، «کمی غیرمنطقی و لرزان» (wonky) است.
جِنسِن می‌افزاید که این فقدان الزامات شغلی یک مشکل تکرار شونده در مناطق فرصت بوده است؛ جایی که تأسیسات ذخیره‌سازی و انبارها به دلیل نیاز به حداقل نیروی انسانی، به انتخاب‌های محبوبی برای توسعه‌دهندگان تبدیل شده‌اند.
این تنش باعث شده مراکز داده به یک نقطه انفجار سیاسی تبدیل شوند و واکنش‌ها در میان رأی‌دهندگان روستایی و طرفداران حزب جمهوری‌خواه (GOP) به «شدت» (fever pitch) رسیده است. تخفیفات مالیاتی برای قدرتمندترین شرکت‌های جهان به نقطه مرکزی مناقشات تبدیل شده است.
- آمازون اخیراً به دلیل تلاش برای مذاکره جهت کاهش مبلغ مالیات برای یکی از ده‌ها مرکز داده برنامه‌ریزی شده در می‌سیسیپی، خبرساز شد.
- نیویورک تایمز گزارش داد که متا تجهیزات مراکز داده خود را تحت پوشش یک تخفیف مالیاتی فدرال که در اصل برای «تحقیق و آزمایش» در نظر گرفته شده بود، حذف هزینه (write off) می‌کند.
- سناتور جاش هاولی اخیراً لایحه‌ای را برای حذف بودجه مناطق فرصت برای این پروژه‌ها معرفی کرد تا «اطمینان حاصل شود که شرکت‌های Big Tech برای ساخت مراکز داده در زمین‌های کشاورزی، تخفیف مالیاتی دریافت نمی‌کنند.»
در همین حال، آمازون در تلاش است تا چهره خود را تعدیل کند. روز جمعه، این شرکت متعهد شد ۱ میلیارد دلار طی پنج سال آینده صرف ابتکارات اجتماعی کند، از جمله برنامه‌های کالج‌های اجتماعی رایگان. این اقدام در راستای سرمایه‌گذاری گسترده‌تر آمازون برای کاهش تنش با جوامع محلی صورت می‌گیرد تا اثرات منفی استقرار مراکز داده را جبران کند. نکته مهم این است که شرکت تأیید کرد استفاده از قراردادهای عدم افشا (NDA) با مقامات دولتی را متوقف خواهد کرد؛ موضوعی که منبع اصلی خشم عمومی بود.
پارادوکس نظارتی
وضعیت فعلی یک تضاد نظارتی عجیب ایجاد کرده است: در حالی که دولت فدرال تخمین می‌زند طی دهه آینده ۴۰.۹ میلیارد دلار هزینه کند تا مراکز داده روستایی را تشویق کند، بسیاری از دولت‌های ایالتی و محلی به طور همزمان در تلاش‌اند تا آن‌ها را ممنوع یا محدود کنند.
جِنسِن این موضوع را «جالب» می‌بیند که یک برنامه فدرال در حال تشویق سرمایه‌گذاری است، در حالی که ایالت‌ها سعی دارند انگیزه‌ها را از بین ببرند. این اصطکاک در پنسیلوانیا مشهود است، جایی که یک مرکز داده با وجود پیشنهاد پرداخت ۱۰ هزار دلار به هر یک از ساکنان محلی برای پذیرش پروژه، همچنان با مخالفت شدید روبروست.
نبردهای سیاسی همچنین در اوهایو در جریان است، جایی که مراکز داده نقش محوری در رقابت انتخاباتی میان سناتور جمهوری‌خواه، جان هاستد و شرد براون دارند. لایحه‌ای که بازتابی از «قانون حفاظت از نرخ‌بگیران» (Ratepayer Protection Act) کاخ سفید بود، اخیراً در سنا شکست خورد، زیرا ادعا شد که این لایحه صرفاً یک «ادای احترام» (lip service) برای هاستد بوده است.
برای خواننده، این یعنی «تب هوش مصنوعی» دیگر فقط درباره تراشه‌ها و مدل‌ها نیست؛ بلکه درباره استفاده از زمین و آربیتراژ مالیاتی است. ردپای فیزیکی هوش مصنوعی از شهر به مزرعه منتقل می‌شود و هزینه این جابه‌جایی اغلب توسط مالیات‌دهندگان تأمین می‌شود.
گام بعدی شما
- اگر در حوزه سرمایه‌گذاری زیرساختی فعال هستید، مدل‌های مالیاتی «مناطق فرصت» را برای تحلیل ریسک زمین بررسی کنید.
- تغییرات در قوانین استفاده از زمین‌های کشاورزی در ایالت‌های هدف را دنبال کنید تا نقاط احتمالی استقرار مراکز داده آینده را پیش‌بینی کنید.
- گزارش‌های شفافیت مالی شرکت‌های Big Tech را برای یافتن ردپای سوبسیدهای پنهان رصد کنید.
اما داستان سخت‌افزاری این تحول حتی شگفت‌انگیزتر است — به تحلیل ما درباره‌ی تراشه‌های Blackwell مراجعه کنید.
گفتگو