«کاهش عمدی سرعت پیشرفت»؛ محور شکایت کاربران از غول‌های هوش مصنوعی

تصور کنید برای پیشرفته‌ترین ابزار هوش مصنوعی دنیا پول پرداخت می‌کنید، اما متوجه می‌شوید شرکت سازنده عمداً جلوی پیشرفت ابزار را گرفته تا رقبایش را نترساند. این ادعای تکان‌دهنده محوریت یک شکایت جمعی فدرال است که در ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۶ در دادگاه منطقه شمالی کالیفرنیا، شعبه سان‌فرانسیسکو ثبت شد. طبق این شکایت، شرکت‌های OpenAI، گوگل، آنتروپیک (Anthropic) و SpaceXAI دست به تبانی زده‌اند تا نرخ بهبود مدل‌های پیشرو (Frontier Models) را به‌صورت مصنوعی کاهش دهند. شاکیان معتقدند این رقیبان برای فرار از فشارهای شدید رقابتی، توافق کرده‌اند که سرعت پیشرفت را محدود کنند.

این پرونده توسط چهار مصرف‌کننده به نام‌های چارلز بیست و نیک اسپتساس از فلوریدا، و شین هانت و کریستین بالاک از کالیفرنیا ثبت شده است. آن‌ها به‌صورت انفرادی و همچنین به نمایندگی از یک گروه پیشنهادی در سطح ملی شکایت کرده‌اند. این دادخواست ادعا می‌کند که بخش ۱ از «قانون شرمن» نقض شده است؛ این قانون فدرال، هرگونه قرارداد، ترکیب یا توطئه‌ای را که منجر به محدود کردن تجارت شود، ممنوع می‌کند. تیم حقوقی شاکیان را نیکولاس سی. رولی رهبری می‌کند و اندرو تی. توت، آر. استنتون جونز و جاکوب زد. نورمن از مؤسسه «وکلای عدالت برای محاکمه» (Trial Lawyers for Justice) نیز در این تیم حضور دارند.

این چالش حقوقی درست زمانی رخ می‌دهد که صنعت به سمت روایت «اول ایمنی» حرکت می‌کند. همان‌طور که در تحلیل قبلی ما درباره‌ی پژوهش‌های تهاجمی آنتروپیک و آزمایشگاه‌های مخفی آن‌ها در زیست‌شناسی اشاره کردیم، اکنون این پرونده نشان می‌دهد که شاید تعهدات عمومی به ایمنی، پوششی برای رفتارهای ضد رقابتی باشد. این در حالی است که OpenAI پیش از این نیز با چالش‌های حقوقی متعددی روبرو بوده است؛ برای مثال، شکایت دو خبرگزاری آمریکایی از OpenAI و مایکروسافت به دلیل سرقت محتوا نشان داد که این شرکت در مواجهه با قوانین مالکیت معنوی نیز تحت فشار است. برای کاربر عادی، این یعنی «جهش بزرگ بعدی» در قابلیت‌های هوش مصنوعی شاید نه به دلیل موانع فنی، بلکه به دلیل یک دست‌دادن شرکتی به تأخیر افتاده باشد.

جزئیات توطئه ادعایی

به نقل از اسناد دادگاه، این هماهنگی از ژوئیه ۲۰۲۶ آغاز شد؛ زمانی که نمایندگان آنتروپیک، OpenAI و گوگل یک گروه کاری برای ایجاد یک نهاد استانداردهای صنعتی تشکیل دادند. در ۱۴ ژوئیه ۲۰۲۶، دمیس هاسابیس، هم‌بنیان‌گذار گوگل دیپ‌مایند (Google DeepMind)، علناً تشکیل یک نهاد استانداردسازی تحت رهبری آمریکا را پیشنهاد کرد که مدل آن مشابه «سازمان تنظیم مقررات صنعت مالی» (FINRA) باشد.

شاکیان به مجموعه‌ای از سیگنال‌های عمومی در سپتامبر ۲۰۲۶ به عنوان مدرک کند کردن هماهنگ‌شده اشاره می‌کنند:

• ۶ سپتامبر: یاکوب پاچوکی، دانشمند ارشد OpenAI، در مقاله‌ای با عنوان «ذهنی بیگانه»، کند کردن هماهنگ‌شده توسعه را به عنوان یک گزینه اصلی توصیف کرد.
• ۱۰ سپتامبر: گزارش مجله WIRED نشان داد که OpenAI از کنگره پرسیده است که آیا چنین کند شدنی با قوانین ضد انحصار تضاد دارد یا خیر.
• ۱۱ سپتامبر: سم آلتمن به فورچون گفت که احتمالاً یک برنامه مشترک صنعتی شکل خواهد گرفت، هرچند از جزئیات بحث‌های خصوصی پرهیز کرد.
• ۱۲ سپتامبر: داریو آمودی، مدیرعامل آنتروپیک، در مقاله‌ای با عنوان «باید پیشروی را تنظیم کنیم»، صراحتاً خواستار کاهش سرعت بهبود قابلیت‌ها شد.

تنها یک ساعت پس از مقاله آمودی، ایلان ماسک (کنترل‌کننده SpaceXAI و مدل Grok) و سم آلتمن به‌طور علنی از این پیشنهاد حمایت کردند. هاسابیس نیز این مسیر را تأیید کرد و آن را به پیشنهاد ژوئیه خود برای تشکیل نهاد استانداردسازی پیوند داد. تا ۱۴ سپتامبر، آلتمن اعلام کرد که پیشرفت هوش مصنوعی کندتر از آنچه می‌توانست باشد پیش خواهد رفت و تأکید کرد که OpenAI این مسیر را فارغ از اینکه معافیت ضد انحصار داشته باشد یا خیر، آغاز خواهد کرد. در ۱۵ سپتامبر، کریس لاهان، مدیر سیاست‌های جهانی OpenAI، تأیید کرد که این شرکت هفته‌هاست با گوگل و آنتروپیک روی این موضوع کار می‌کند.

سازوکار طرح «تنظیم سرعت»

این شکایت به‌شدت به مقاله آمودی استناد می‌کند که سه گام مشخص برای کند کردن پیشروی مدل‌های پیشرو پیشنهاد داده بود:

• ارزیابان شخص ثالث: قرار دادن ارزیابانی که دسترسی مشابه کارکنان به مدل‌ها و خطوط لوله آموزش دارند (اقدامی که آنتروپیک متعهد شد به‌طور یک‌جانبه انجام دهد).
• هماهنگی دموکراتیک: ایجاد استانداردهای ایمنی مشترک و محدود کردن نرخ پیشرفت کنترل‌نشده در میان شرکت‌های کشورهای دموکراتیک.
• روابط جهانی: گسترش این هماهنگی به دولت‌های استبدادی در صورت امکان.

در مقاله آمودی، یک پاورقی وجود داشت که اعتراف می‌کرد گام دوم (هماهنگی دموکراتیک) به میانجی‌گری دولت یا مجوزهای معافیت از قوانین ضد انحصار وابسته است، اما با این حال، شرکت‌ها را ترغیب می‌کرد که در این فاصله به‌صورت داوطلبانه با یکدیگر همکاری کنند.

دادخواست همچنین این توافق را به بیانیه‌ای در ژوئیه ۲۰۲۶ با عنوان «تنظیم پیشروی» (Pacing the Frontier) بازمی‌گرداند. این سند توسط کارکنان شرکت‌های پیشرو هوش مصنوعی و با حمایت سازمان‌های غیرانتفاعی Guidelight AI Standards و Encode AI منتشر شد. این بیانیه ۱۳۸۶ امضا داشت، از جمله آمودی، جارد کاپلان و جک کلارک (بنیان‌گذاران آنتروپیک)، پاچوکی و مارک چن (مدیر پژوهشی OpenAI) و شین لگ (هم‌بنیان‌گذار گوگل دیپ‌مایند). این امضاکنندگان اعتراف کردند که «فشار رقابتی شدیدی وجود دارد که مانع از آن می‌شود که هر شرکت به‌تنهایی سرعت را کم کند» و از دولت آمریکا خواستند تا در توسعه ابزارهایی برای تنظیم عمدی سرعت هوش مصنوعی حمایت کند.

خسارت اقتصادی کاربران

شاکیان — چارلز بیست، نیک اسپتساس، شین هانت و کریستین بالاک — بازار را به صورت «اشتراک‌های پولی مصرف‌کننده برای دستیارهای هوش مصنوعی پیشرو با کاربرد general-purpose» تعریف کرده‌اند. آن‌ها مدعی‌اند که این چهار متهم در مجموع دست‌کم ۸۰ درصد از این بازار، شامل نسخه‌های پولی ChatGPT، Claude، Grok و Gemini را در اختیار دارند.

منطق خسارت ساده است: کاربران ماهانه مبلغی (مثلاً ۲۰ دلار برای ChatGPT Plus) می‌پردازند چون انتظار بهبود مستمر قابلیت‌ها را دارند. اگر شرکت‌ها توافق کنند این بهبود را کند کنند، کیفیت سرویس در حالی که قیمت ثابت است، کاهش می‌یابد و این طبق قانون شرمن «بیش‌پرداخت» (Overcharge) محسوب می‌شود. بیست، هانت و اسپتساس هر کدام ادعا می‌کنند که اشتراک هر چهار سرویس را خریده‌اند؛ بالاک نیز مشترک سرویس Claude بوده است.

خواسته‌های حقوقی

شاکیان خواستار غرامت سه برابری (Treble Damages) طبق قانون کلیتون هستند. گروه پیشنهادی ملی شامل تمام اشخاص آمریکایی است که از ۱۲ سپتامبر ۲۰۲۶ تا پایان اثرات این رفتار، اشتراک پولی انفرادی یکی از این چهار سرویس را خریده‌اند.

آن‌ها همچنین درخواست حکم توقف (Injunction) دارند تا متهمان از هرگونه توافق افقی در موارد زیر منع شوند:

• نرخ توسعه، آموزش یا انتشار محصولات رقیب.
• محدود کردن توان محاسباتی (Compute) برای آموزش یا دفعات خاص اجرای آموزش.
• تأخیرهای هماهنگ‌شده در انتشار یا ایجاد نقاط بازرسی (Checkpoints) برای قابلیت‌ها.
• تبادل اطلاعات حساس رقابتی برای نظارت بر این محدودیت‌ها.

در دادخواست تصریح شده است که آن‌ها به دنبال ممنوع کردن اقدامات ایمنی مستقل، پژوهش‌های قانونی در حوزه ایمنی، رعایت الزامات دولتی یا درخواست از دولت نیستند. آن‌ها خواستار محاکمه توسط هیئت منصفه هستند.

تحلیل نهایی

این پرونده تنش فزاینده بین «ایمنی هوش مصنوعی» و «رقابت در بازار» را برجسته می‌کند. متهمان استدلال می‌کنند که «تنظیم سرعت» یک نرده حفاظتی ضروری برای جلوگیری از ریسک‌های فاجعه‌بار است. اما شاکیان استدلال می‌کنند که استانداردهای ایمنی باید توسط مقررات عمومی و هیئت‌های منصفه تعیین شود، نه توسط یک کارتل خصوصی متشکل از چهار شرکت قدرتمندترین در این حوزه. آن‌ها صراحتاً تصمیمات ایمنی یک‌جانبه یا لابی کردن در کاخ سفید را به چالش نمی‌کشند، بلکه توافق میان رقیبان برای محدود کردن خروجی را هدف قرار داده‌اند.

اگر دادگاه تشخیص دهد که هماهنگی‌های مبتنی بر ایمنی، نقض قانون شرمن است، این امر می‌تواند نحوه همکاری آزمایشگاه‌های هوش مصنوعی را به‌طور بنیادین تغییر دهد. این اتفاق، صنعت را مجبور می‌کند از «توافقات جنتلمنی» داوطلبانه به سمت چارچوب‌های نظارتی رسمی و اجباری دولتی حرکت کند. برای مصرف‌کننده، پیروزی شاکیان می‌تواند منجر به انتشار سریع‌تر مدل‌های قدرتمندتر شود، هرچند ممکن است ریسک‌هایی را که آزمایشگاه‌ها سعی در کاهش آن‌ها دارند، افزایش دهد.

باید منتظر اولین درخواست متهمان برای رد شکایت (Motion to Dismiss) بود؛ آن‌ها احتمالاً استدلال خواهند کرد که تلاش‌های «تنظیم سرعت»، اقدامات ایمنیِ پیش‌برنده رقابت هستند، نه ابزاری برای محدود کردن تجارت.

گام بعدی شما

• اگر از نسخه‌های پولی مدل‌ها استفاده می‌کنید، تغییرات در سرعت به‌روزرسانی قابلیت‌ها را در سه ماه آینده زیر نظر بگیرید.
• گزارش‌های مربوط به «نهادهای استانداردسازی هوش مصنوعی» را دنبال کنید تا ببینید آیا این نهادها ابزاری برای کنترل بازار هستند یا واقعاً برای ایمنی کار می‌کنند.
• بررسی کنید که آیا مدل‌های متن‌باز (Open Weights) — که تحت کنترل این کارتل نیستند — سرعت پیشرفتی سریع‌تر از مدل‌های تجاری نشان می‌دهند یا خیر.

اما نبرد واقعی بر سر کنترل سخت‌افزار است؛ برای درک این‌که چرا تراشه‌های انویدیا کلید این بازی هستند، به تحلیل ما درباره زنجیره تأمین GPU مراجعه کنید.