تصور کنید در دنیایی زندگی می‌کنید که اجازهٔ عرضهٔ قدرتمندترین ابزار تکنولوژی جهان نه بر اساس معیارهای فنی، بلکه از طریق تماس‌های تلفنی میان چند مقام بلندپایه و یک مدیر اجرایی تعیین شود. این دقیقاً وضعیتی است که اکنون در روند تأیید مدل Sol (سول) شاهد آن هستیم. متخصصان صنعت اعتراف می‌کنند که «ما هیچ دیدگاهی نسبت به الزامات واقعی برای دریافت مجوزهای دولتی نداریم».
طبق گزارش تک‌کرانچ (TechCrunch) در ۹ جولای ۲۰۲۶، در حالی که مدل جدید هوش مصنوعی زاینده (Generative AI) — شبیه به یک نویسندهٔ نابغه که تمام کتابخانه‌های جهان را حفظ است اما گاهی بدون دلیل اعتمادبه‌نفس کاذب دارد — به دست کاربران رسید، هیچ سند رسمی یا شفافی دربارهٔ معیارهای مجوز دولتی برای آن منتشر نشده است. در واقع، Sol که از نظر توانایی دست‌کم با مدل Fable شرکت آنتروپیک (Anthropic) برابری می‌کند، در خلأ قانونی مطلق عرضه شده است. لازم به ذکر است که قابلیت‌ها و مالکیت مدل Fable چنان فشار زیادی به کاخ سفید وارد کرد که منجر به ممنوعیت کوتاه دسترسی عمومی به آن شد.
همان‌طور که در تحلیل قبلی ما درباره‌ی استقرار GPT-5.6 اشاره کردیم، عرضه Sol در لحظه‌ای از عدم قطعیت عمیق رگولاتوری رخ می‌دهد. این وضعیت یادآور تلاش‌های دولت آمریکا برای محدود کردن عرضه GPT-5.6 به شرکای خاص بود که نشان می‌داد نظارت دولتی بر مدل‌های پیشرفته در حال تبدیل شدن به یک رویه است. ۱۸ ماه از روی کار دولت ترامپ می‌گذرد و صنعت بدون یک نقشه‌راه روشن برای ارزیابی‌های ایمنی فعالیت می‌کند. با وجود یک فرمان اجرایی که ماه گذشته پس از هفته‌ها درگیری‌های داخلی منتشر شد، جزئیات عملیاتی نقشه‌راه ارزیابی هنوز پر نشده است. وضعیت فعلی حکمرانی AI بیشتر شبیه به مجموعه‌ای از گفتگوهای پراکنده و موردی (ad hoc) است تا یک چارچوب قانونی مدون و کدگذاری شده.
شکاف در حاکمیت
بر اساس مستندات منتشر شده و گزارش تک‌کرانچ، در حال حاضر هیچ توافقی بر سر این نیست که کدام مدل‌ها نیاز به بررسی دقیق دارند یا کدام آژانس‌های دولتی صلاحیت انجام این ارزیابی‌ها را دارا هستند. وضعیت فعلی به شرح زیر است:
- مرکز استانداردها و نوآوری AI در وزارت بازرگانی در حال حاضر پیش‌قدم شده و رهبری این روند را بر عهده گرفته است.
- یک فرمان اجرایی به شش آژانس کابینه دستور داده است که تا اوایل ماه آگوست یک فرآیند نهایی را تعیین کنند.
- سریرام کریشنان، شریک سابق Andreesen Horowitz و مشاور AI کاخ سفید، صراحتاً به فایننشال تایمز (Financial Times) گفته است که ما هرگز یک «سازمان غذا و دارو» (FDA) برای AI نخواهیم داشت.
مکانیزم‌های تأیید مخفی
سام التمن در گفتگو با سی‌ان‌بی‌سی (CNBC) مدلس شد که روند تأیید شامل گفتگو با مقاماتی چون هوارد لوتنیک (وزیر بازرگانی)، اسکات بسنت (وزیر خزانه‌داری) و شان کرینکراس (مدیر ملی سایبری آمریکا) بوده است. اما همچنان مبهم است که متخصصانی که در واقعیت مدل‌ها را تست کرده‌اند چه کسانی بوده‌اند یا این تست‌ها را چگونه انجام داده‌اند.
OpenAI از به اشتراک گذاشتن جزئیات دقیق فرآیند دولتی با تک‌کرانچ خودداری کرد. در عوض، این شرکت به یک «کارت ایمنی» (Safety Card) اشاره کرد که شامل ارزیابی‌های گروه‌های خارجی نظیر UK AISI، SecureBio و Irregular است.
مشابه روند عرضه مدل Fable آنتروپیک، OpenAI نیز ابتدا Sol را برای دولت و گروهی از کاربران منتخب پیش‌نمایش داد تا سپس عرضه گسترده صورت گیرد. این رویکرد عرضه مرحله‌بندی شده، شباهت زیادی به فشارهای کاخ سفید برای کنترل دسترسی به GPT 5.6 دارد که در آن دسترسی‌ها تحت نظارت شدیدتر قرار گرفته بود. با این حال، هویت این کاربران منتخب و معیارهای انتخاب آن‌ها همچنان نامعلوم باقی مانده است. OpenAI در یک پست وبلاگی در اواخر ژوئن اعلام کرد که معتقد نیست این فرآیند دسترسی دولتی باید به پیش‌فرض بلندمدت تبدیل شود و قصد دارد برای توسعه یک مسیر جایگزین با دولت همکاری کند.
پیوندهای سیاسی و نظارت «سبک»
برخی ناظران به تضاد منافع احتمالی اشاره کرده‌اند که ممکن است مسیر تأیید Sol را هموار و سریع کرده باشد. گزارش‌ها حاکی از آن است که سام التمن پیشنهاد مالکیت تا ۵ درصدی در OpenAI را برای آنچه «حساب‌های ترامپ» نامیده می‌شود، ارائه داده است. علاوه بر این، گرگ بروکمن، رئیس OpenAI، بزرگ‌ترین حامی مالی شناخته‌شده برای عملیات سیاسی میان‌مدت ترامپ است. تحلیلگران معتقدند دشوار است که این فعالیت‌های مالی و ارتباطات را از رویکرد ظاهراً «سبک‌تر» (Lighter-touch) دولت در تنظیم مقررات Sol جدا کرد.
این وضعیت در تضاد شدید با مدل Fable آنتروپیک است. Fable برای مدتی کوتاه از دسترسی گسترده خارج شد زیرا دولت آمریکا استفاده از آن توسط اتباع خارجی را ممنوع کرد. این ممنوعیت ناشی از نگرانی‌های واقعی درباره «جیل‌بریک» (jailbreak) — که شبیه باز کردن قفل یک درِ بسته با پیچ‌گوشک است تا محدودیت‌های مدل دور زده شود — برای دسترسی به قابلیت‌های هک، و همچنین اختلافات شخصیتی میان آنتروپیک و دولت ترامپ بود. احتمالاً تهدید به یک ممنوعیت صادراتی مشابه، OpenAI را ترغیب کرد تا با درخواست‌های نامعلوم دولت همکاری بیشتری کند.
نقد متخصصان
اندی کونوینسکی، هم‌بنیان‌گذار دیتابریکس (Databricks) و Perplexity، هشدار می‌دهد که این اتکا به ارتباطات شخصی، یک ساختار انگیزشی خطرناک ایجاد می‌کند. او استدلال می‌کند که پژوهشگران واقعی ایمنی، همراستاسازی (Alignment) — یعنی تلاش برای اینکه مدل دقیقاً همان کاری را کند که انسان می‌خواهد — و تفسیرپذیری (Interpretability) و همچنین متخصصان داده، به نفع افراد نزدیک به سیاست کنار گذاشته شده‌اند.
کونوینسکی به تک‌کرانچ گفت که هرگز با کسی صحبت نکرده که فرآیند تأیید را درک کند، حتی کارکنان آزمایشگاه‌های پیشرو. او این نبودِ شفافیت را یک «مشکل وجودی» در مورد اینکه چه کسی دروازه‌بانی می‌کند و مجوزها را صادر می‌کند، می‌داند.
او پیشنهادی تحت عنوان مدل «مشاعات باز» (Open Commons) ارائه داد، مشابه NIH, FDA یا آزمایشگاه‌های ملی، جایی که متخصصان دانشگاهی بی‌طرف و مقامات دولتی بتوانند در مورد مسائل ایمنی به اجماع برسند. دین دبلیو بال، مشاور سابق ترامپ که اکنون در OpenAI است، در خبرنامه خود نوشت: «هیچ‌کس نمی‌داند الزامات دریافت مجوز چیست». او پیشنهاد می‌کند راه پیش رو نیازمند سازمان‌های حسابرسی شخص ثالثِ دارای مجوز دولتی است تا نحوه برخورد آزمایشگاه‌های پیشرو با ایمنی را ارزیابی کنند.
فشارهای اقتصادی
شخصیت‌های صنعت استدلال می‌کنند که سرعت عرضه مدل‌ها توسط نیاز به بازگشت هزینه‌های کلان آموزش هدایت می‌شود. «بال» اشاره می‌کند که مسئولیت‌های امانی (Fiduciary) و تعهدات قانونی، شرکت‌ها را مجبور می‌کند تا بلافاصله پس از تکمیل آموزش، مدل‌ها را سریعاً عرضه کنند تا از رقبا پیشی بگیرند. این واقعیت اقتصادی اغلب با ایده‌آلِ یک بررسی ایمنی کند و دقیق در تضاد است.
پروفسور رمزی آرپاسی-دوسو از دانشگاه ویسکانسین-مدیسون در کنفرانس Open Frontier اظهار داشت که هیچ حسی وجود ندارد که «افراد مسئول» در حال هدایت این تغییرات باشند. به همین ترتیب، دیوید سیگل، دانشمند علوم کامپیوتر و مؤسس Two Sigma، از یک سناریوی «بسیار بد» هشدار داد: وضعیتی که در آن تعداد محدودی از شرکت‌ها تکنولوژی را کنترل می‌کنند و دولت در آزمایشگاه‌های مخفی مناسب بودن آن را ارزیابی می‌کند، در حالی که جامعه علمی و مردم عادی هیچ دسترسی ندارند. سیگل معتقد است با توجه به مسیر فعلی، دیگر نیازی به تصور این سناریو نیست، زیرا همین حالا در حال رخ دادن است.
گام بعدی شما
- اگر مدیر محصول هستید، در ارزیابی ایمنی مدل‌های جدید تنها به «کارت ایمنی» شرکت‌ها اکتفا نکنید و تست‌های استرس داخلی را جایگزین کنید.
- گزارش‌های مربوط به مرکز استانداردها و نوآوری AI وزارت بازرگانی آمریکا را برای درک تغییرات قانونی دنبال کنید.
- تفاوت در عملکرد Sol نسبت به Fable را در کارهای عملیاتی مقایسه کنید تا بفهمید «تأیید دولتی» چه تأثیری بر خروجی‌های مدل گذاشته است.
اما داستان سخت‌افزاری این تحول حتی شگفت‌انگیزتر است — به تحلیل ما درباره‌ی تراشه‌های Blackwell مراجعه کنید.
گفتگو