تصور کنید ابزاری که قرار بود خلاقیت شما را بیشتر کند، تنها سه روز پس از عرضه به دلیل خشم جهانی کاربران حذف شود. این دقیقاً همان اتفاقی است که برای متا در آگوست ۲۰۲۶ افتاد.
طبق گزارش Wired، شرکت متا (Meta) مجبور شد ابزار جعل عمیق (Deepfake) خود در اینستاگرام را تنها سه روز پس از انتشار در ۱۰ آگوست ۲۰۲۶ غیرفعال کند. این عقب‌نشینی، نقطه عطفی در تقابل میان کاربرانی است که نمی‌خواهند هوش مصنوعی زاینده (Generative AI) — که شبیه به کتابخانه‌داری است که میلیاردها صفحه را خوانده و حالا با همان لحن جواب می‌دهد — به زور در تمام زوایای دیجیتال زندگی‌شان تزریق شود. این اتفاق نشان‌دهنده تغییر در پویایی قدرت بین کاربران و شرکت‌هایی است که AI را به هر گوشه از فضای دیجیتال تحمیل می‌کنند.
بحران رضایت
همان‌طور که در تحلیل‌های پیشین ما درباره امنیت مدل‌های بازمتن اشاره کردیم، مسئله «رضایت کاربر» اکنون به بحران اصلی تبدیل شده است. برای بسیاری، ریشه خشم در نبود رضایت آگاهانه است. کاربران می‌بینند که پاسخ‌های تولید شده توسط AI در صدر نتایج جست‌وجو قرار می‌گیرند و داده‌های شخصی آن‌ها بدون وجود یک گزینه واضح برای انصراف (Opt-out)، برای آموزش مدل‌ها استخراج (Scrape) می‌شود. این وضعیت کمتر شبیه به یک انقلاب مفید و بیشتر شبیه به اتفاقی است که بدون مشارکت مردم، بر سر آن‌ها اجرا می‌شود.
مرِدیت بروسارد، استاد ژورنالیسم داده در دانشگاه نیویورک و نویسنده کتاب «نا-هوش مصنوعی: کامپیوترها چگونه جهان را اشتباه می‌فهمند» (Artificial Unintelligence: How Computers Misunderstand the World)، به نقل از Wired تأکید می‌کند که رضایت کاربر امری حیاتی است. او استدلال می‌کند که این بی‌توجهی به رضایت، بازتابی از نحوه بهره‌برداری تاریخی و سوءاستفاده از زنان، جامعه دگرباشان، رنگین‌پوستان و اقلیتها در فضای آنلاین است.
این نارضایتی در اعداد هم دیده می‌شود. یک نظرسنجی از مؤسسه گالوپ (Gallup) نشان می‌دهد که آشنایی بیشتر با هوش مصنوعی زاینده، اکنون با نگرش‌های منفی‌تر همبستگی دارد. در واقع، در بازه سنی ۱۸ تا ۲۹ سال، نزدیک به ۵۰٪ از آمریکایی‌ها باور دارند که هوش مصنوعی زاینده بیش از آنکه سودمند باشد، آسیب‌زا است. این روند با یافته‌های ما در مورد نسل Z هم‌خوان است، جایی که بسیاری از نوجوانان محتوای تولیدی هوش مصنوعی را «مسخره» می‌دانند و به شک‌اکی روزافزون نسبت به تبلیغات پیرامون این فناوری روی آورده‌اند.
واکنش پلتفرم‌ها و «آشغال‌های AI»
برای مقابله با آنچه «آشغال‌های هوش مصنوعی» یا AI Slop نامیده می‌شود، پلتفرم‌ها در حال معرفی مکانیسم‌های «ضد-آشغال» برای آرام کردن کاربران هستند:
- لینکدین (LinkedIn) دکمه‌ای با عنوان «به نظر می‌رسد آشغال AI باشد» برای گزارش محتواهای تولید شده اضافه کرد، هرچند خود این سایت همچنان میزبان ابزارهای متعددی از هوش مصنوعی زاینده است.
- اسنپ‌چت (Snapchat) ویدیوهایی را که کاملاً توسط AI تولید شده بودند، از صلاحیت حضور در فید اکتشاف (Discovery Feed) حذف کرد.
- ساب‌استک (Substack) ابزاری برای تشخیص AI به کار گرفت تا به نظارت بر اصالت نوشته‌های نویسندگان کمک کند.
گوگل نیز از این موج در امان نماند و با عقب‌نشینی سریعی روبرو شد. بر اساس گزارش 404 Media، گوگل (Google) پس از واکنش‌ها، قابلیت هوش مصنوعی زاینده‌ای را که به کاربران اجازه می‌داد تصاویر ماهواره‌ای در گوگل ارث (Google Earth) را تغییر دهند، سریعاً لغو کرد. نیک سیور، دانشیار انسان‌شناسی در دانشگاه تفتس، اشاره می‌کند که شرکت‌ها اغلب ابزارها را «عرضه می‌کنند تا ببینند چه چیزی می‌گیرد»، زیرا هدف واقعی این ابزارها حتی برای خود آن‌ها نیز مبهم است.
مقاومت فیزیکی و سازمانی
مقاومت‌ها حالا از نرم‌افزار به دنیای فیزیکی رسیده است. معترضان در سراسر طیف‌های سیاسی علیه ساخت مراکز داده (Data Center) متحد شده‌اند. امیلی بندر، نویسنده مشترک کتاب «The AI Con»، اشاره می‌کند که این تأسیسات به کانون اعتراضات مربوط به خسارات محیط‌زیستی و اقتصادی تبدیل شده‌اند.
حتی در درون دنیای شرکتی نیز تنش‌های داخلی دیده می‌شود. در شرکت بلاک (Block)، کارکنان در برابر دستورات بالا به پایین برای استفاده اجباری از مدل‌های زبانی بزرگ (LLM) در جریان تعدیل نیروهای اوایل سال جاری اعتراض کردند. یکی از کارکنان به Wired گفت: «اگر این ابزار واقعاً خوب بود، همه ما خودمان از آن استفاده می‌کردیم». این جمله نشان‌دهنده استیصال از اجبار به استفاده از ابزارهایی است که یا از نظر اخلاقی مورد تردید هستند یا پر از خطا می‌باشند.
واکنش بازار و کاربر نهایی
این روند نشان‌دهنده پذیرفتش نکردن رو به رشد AI در بازاریابی است. برندهای بزرگی مثل مک‌دونالد (McDonald’s) و کوکاکولا (Coca-Cola) به دلیل استفاده از جلوه‌های بصری AI در تبلیغات خود با واکنش‌های منفی شدیدی روبرو شدند. این موضوع تنها محدود به شرکت‌های جهانی نیست؛ کسب‌وکارهای محلی نیز به دلیل ترویج رویدادها با استفاده از پوسترهای تولید شده توسط AI، با واکنش‌های تندی مواجه شده‌اند.
برای کاربر عادی، این بدان معناست که دوران استقرار بدون دردسر AI به یک دیوار برخورد کرده است. «آشغال‌های دیجیتال» دیگر نامرئی نیستند، بلکه به عاملی تحریک‌کننده تبدیل شده‌اند که کاربران اکنون فعالانه آن‌ها را گزارش کرده و رد می‌کنند.
اگر از افزودن مداوم قابلیت‌های AI به برنامه‌های خود احساس خستگی می‌کنید، عقب‌نشینی‌های اخیر نشان می‌دهد که اقدام جمعی و سازمان‌یافته، مؤثرترین راه برای مجبور کردن شرکت‌ها به تغییر مسیر است. بروسارد مردم را تشویق می‌کند که با استفاده از روش‌های سنتی و دیجیتال سازماندهی کنند و یادآوری می‌کند که فشار مستمر واقعاً جواب می‌دهد.
گام بعدی شما
- در تنظیمات حریم خصوصی پلتفرم‌ها، گزینه‌های Opt-out برای آموزش مدل‌ها را فعال کنید.
- هنگام گزارش محتوا در لینکدین و توییتر، از تگ‌های مربوط به محتوای AI استفاده کنید.
- منتظر تغییرات قانونی در مورد استخراج داده‌ها (Data Scraping) و رضایت کاربران باشید، چون این اعتراضات عمومی معمولاً پیش‌زمینه اقدامات قانون‌گذاری رسمی هستند.
اما داستان سخت‌افزاری این تحول حتی شگفت‌انگیزتر است؛ اثر محیط‌زیستی مراکز داده را در گزارش بعدی بررسی خواهیم کرد.
گفتگو